Ad argvmentvm transi
Topos Uranos

Variabilis in exponente et derivatio logarithmica

Svmmarivm

Haec lectio fvnctiones derivat qvae variabilem in exponente habent. Omnes ad exponentialem natvralem redigvntvr: ax=exln⁡aa^x = e^{x \ln a}, xr=erln⁡xx^r = e^{r \ln x} et (f(x))g(x)=eg(x)ln⁡f(x)\left(f(x)\right)^{g(x)} = e^{g(x) \ln f(x)}, ita vt derivata fvnctionis exe^x, derivata logarithmi et regvla catenae svfficiant. Sic obtinentvr derivatae exponentialis et logarithmi cvivsvis basis, potentiarvm exponentis realis et potentiarvm qvarvm et basis et exponens variantvr, vt xxx^x vel xsin⁡xx^{\sin x}. Derivata fvnctionis ln⁡∣f(x)∣\ln \abs{f(x)}, qvae est f′(x)f(x)\frac{f'(x)}{f(x)}, prodvcta, qvotientes et potentias in svmmas convertit: haec est derivatio logarithmica, qvam lectio confirmat neqve svpponit qvod demonstrare vvlt. In fine, recta tangens logarithmi per originem transiens decernit vter maior sit, πe\pi^e an eπe^\pi, et explicat cvr exitvs a nvmero ee pendeat.

Proposita discendi

  1. Exponentialem et logarithmvm cvivsvis basis, et compositiones eorvm, derivare, ab aeqvalitate ax=exln⁡aa^x = e^{x \ln a} incipiendo.
  2. Potentias exponentis realis et potentias basis et exponentis variabilivm derivare, eas vt exponentiales basis ee scribendo, in dominio vbi basis positiva est.
  3. Derivationem logarithmicam ad prodvcta, qvotientes et potentias adhibere, antea confirmando fvnctionem derivabilem esse nec in pvncto evanescere.
  4. Potentias vt πe\pi^e et eπe^\pi comparare per rectam tangentem logarithmi et inaeqvalitatem fvndamentalem exponentialis.

Exponentialis et logarithmvs cvivsvis basis

Lectio de derivatis fvnctionvm elementarivm demonstravit exe^x svam ipsivs derivatam esse et derivatam fvnctionis ln⁡x\ln x esse 1x\frac{1}{x}, et nvntiavit derivatam fvnctionis axa^x esse axln⁡aa^x \ln a. Non opvs est calcvlvm per qvotientem incrementalem iterare: omnis basis positiva potentia est nvmeri ee. Per definitionem logarithmi natvralis, ex lectione de fvnctione logarithmo, eln⁡y=ye^{\ln y} = y pro omni y>0y > 0; et per legem logarithmi potentiae, ex eadem lectione, ln⁡(ax)=xln⁡a\ln\left(a^x\right) = x \ln a. Per regvlam catenae reliqvvm statim patet.

TheoremaDerivatae exponentialis et logarithmi basis a

Sit a>0a > 0, cvm a≠1a \neq 1. Exponentialis axa^x derivabilis est in R\mathbb{R}, logarithmvs log⁡ax\log_a x derivabilis est in (0,∞)\ioo{0}{\infty}, et fvnctio log⁡a∣x∣\log_a \abs{x} derivabilis est in R∖{0}\mathbb{R} \setminus \{0\}:

ddx(ax)=axln⁡a,ddx(log⁡ax)=1xln⁡a(x>0),ddx(log⁡a∣x∣)=1xln⁡a(x≠0)\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(a^x\right) = a^x \ln a, \qquad \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\log_a x\right) = \frac{1}{x \ln a} \quad (x > 0), \qquad \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\log_a \abs{x}\right) = \frac{1}{x \ln a} \quad (x \neq 0)

Exponentialis basis aa per exponentialem natvralem scribitvr et regvla catenae adhibetvr; logarithmvs basis aa mvltiplvm constans logarithmi natvralis est. Figvra ostendit 2x2^x, exe^x et 4x4^x cvm rectis tangentibvs in pvncto (0,1)(0, 1), declivitatvm ln⁡2\ln 2, 11 et ln⁡4\ln 4, et in fine rectam tangentem fvnctionis log⁡2x\log_2 x in (1,0)(1, 0), reflexionem tangentis fvnctionis 2x2^x.

Demonstratio

  1. ax=eln⁡(ax)=exln⁡aa^x = e^{\ln\left(a^x\right)} = \dato{base}{e^{x \ln a}}

    Sit xx nvmervs realis. Nvmervs axa^x positivvs est; per definitionem logarithmi natvralis et legem logarithmi potentiae, ex lectione de fvnctione logarithmo:

  2. ddx(exln⁡a)=exln⁡a⋅ln⁡a=axln⁡a\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(e^{x \ln a}\right) = e^{x \ln a} \cdot \ln a = \resaltar{a^x \ln a}

    Fvnctio interior xln⁡ax \ln a linearis est, derivatae ln⁡a\ln a, et exterior ete^t derivabilis est in toto R\mathbb{R}, per theorema de derivata exponentialis natvralis. Per regvlam catenae, ex lectione de regvla catenae:

  3. ddx(log⁡a∣x∣)=1ln⁡a⋅1x=1xln⁡a\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\log_a \abs{x}\right) = \frac{1}{\ln a} \cdot \frac{1}{x} = \resaltar{\frac{1}{x \ln a}}

    Per theorema mvtationis basis, ex lectione de fvnctione logarithmo, log⁡ay=ln⁡yln⁡a\log_a y = \frac{\ln y}{\ln a} pro omni y>0y > 0, cvm ln⁡a≠0\ln a \neq 0 qvia a≠1a \neq 1. Per theorema de derivata logarithmi natvralis, qvod pro ln⁡x\ln x et pro ln⁡∣x∣\ln \abs{x} valet, et per theorema de derivata combinationis linearis, ex lectione de regvlis derivandi:

Derivata fvnctionis axa^x fvnctioni proportionalis est, cvm constante ln⁡a\ln a, qvae positiva est si a>1a > 1 et negativa si 0<a<10 < a < 1; propter iniectivitatem logarithmi, aeqvalis est 11 tantvm si a=ea = e. Cvm a=1a = 1, fvnctio 1x1^x constans est et formvla valere pergit, qvia ln⁡1=0\ln 1 = 0. In x=0x = 0, definitio derivatae limitem ah−1h→ln⁡a\frac{a^h - 1}{h} \to \ln a praebet, qvi est corollarivm de limitibvs notabilibvs logarithmi et potentiarvm, ex lectione de continvitate fvnctionvm elementarivm: derivata fvnctionis axa^x in 00 iam nota erat, et lex ax+h=axaha^{x + h} = a^x a^h eam ad omnia pvncta transfert.

CorollarivmCompositiones cvm exponentiali et logarithmo

Sit uu fvnctio in AA definita, derivabilis in pvncto aa copiae AA qvod pvnctvm accvmvlationis est copiae AA, et sit b>0b > 0, cvm b≠1b \neq 1. Tvm eu(x)e^{u(x)} et bu(x)b^{u(x)} derivabiles svnt in aa. Si u(a)≠0u(a) \neq 0, fvnctiones ln⁡∣u(x)∣\ln \abs{u(x)} et log⁡b∣u(x)∣\log_b \abs{u(x)} derivabiles svnt in aa, in svo dominio; et si u(a)>0u(a) > 0, etiam ln⁡u(x)\ln u(x) derivabilis est, eadem derivata ac ln⁡∣u(x)∣\ln \abs{u(x)}. Derivatae in x=ax = a svnt:

ddx(eu(x))=eu(x)u′(x),ddx(bu(x))=bu(x)ln⁡b⋅u′(x)\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(e^{u(x)}\right) = e^{u(x)} u'(x), \qquad \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(b^{u(x)}\right) = b^{u(x)} \ln b \cdot u'(x)
ddx(ln⁡∣u(x)∣)=u′(x)u(x),ddx(log⁡b∣u(x)∣)=u′(x)u(x)ln⁡b\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\ln \abs{u(x)}\right) = \frac{u'(x)}{u(x)}, \qquad \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\log_b \abs{u(x)}\right) = \frac{u'(x)}{u(x) \ln b}

Dvae primae svnt regvla catenae; dvae vltimae, eivs forma in dominio compositionis, qvia logarithmvs in 00 definitvs non est.

Demonstratio

  1. ddx(eu(x))=eu(x)u′(x),ddx(bu(x))=bu(x)ln⁡b⋅u′(x)\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(e^{u(x)}\right) = e^{u(x)} u'(x), \qquad \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(b^{u(x)}\right) = \resaltar{b^{u(x)} \ln b \cdot u'(x)}

    Fvnctiones exteriores ete^t et btb^t derivabiles svnt in toto R\mathbb{R}, qvod valores fvnctionis uu continet; regvla catenae dvas primas derivatas praebet, in x=ax = a.

  2. ddx(ln⁡∣u(x)∣)=1u(x)⋅u′(x)=u′(x)u(x)\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\ln \abs{u(x)}\right) = \frac{1}{u(x)} \cdot u'(x) = \resaltar{\frac{u'(x)}{u(x)}}

    Fvnctio ln⁡∣t∣\ln \abs{t} in B=R∖{0}B = \mathbb{R} \setminus \{0\} definita est, qvae copia intervallvm centri u(a)u(a) et radii r=∣u(a)∣r = \abs{u(a)} continet, et derivabilis est in u(a)u(a), derivata 1u(a)\frac{1}{u(a)}. Per corollarivm de regvla catenae in dominio compositionis, aa pvnctvm accvmvlationis est dominii fvnctionis ln⁡∣u(x)∣\ln \abs{u(x)}, et derivata in x=ax = a est:

  3. ddx(log⁡b∣u(x)∣)=1ln⁡b⋅u′(x)u(x)=u′(x)u(x)ln⁡b\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\log_b \abs{u(x)}\right) = \frac{1}{\ln b} \cdot \frac{u'(x)}{u(x)} = \resaltar{\frac{u'(x)}{u(x) \ln b}}

    Si u(a)>0u(a) > 0, idem corollarivm, cvm B=(0,∞)B = \ioo{0}{\infty} et r=u(a)r = u(a), derivatam fvnctionis ln⁡u(x)\ln u(x) praebet, qvae eadem est. Pro basi bb per constantem ln⁡b\ln b dividitvr, per mvtationem basis.

Sic derivata fvnctionis 2sin⁡x2^{\sin x} est 2sin⁡xln⁡2⋅cos⁡x2^{\sin x} \ln 2 \cdot \cos x, et derivata fvnctionis ln⁡(x2+1)\ln\left(x^2 + 1\right) est 2xx2+1\frac{2x}{x^2 + 1} in toto R\mathbb{R}. Lectio de regvla catenae fvnctionem ln⁡(cos⁡x)\ln(\cos x) in svo dominio derivavit, vbi cos⁡x>0\cos x > 0, et −tan⁡x-\tan x obtinvit; valor absolvtvs effectvm extendit: ln⁡∣cos⁡x∣\ln \abs{\cos x} definita est vbi cos⁡x≠0\cos x \neq 0, et eivs derivata est −tan⁡x-\tan x in tota hac copia, qvae dominivm tangentis est.