Ad argvmentvm transi
Topos Uranos

Regvla catenae ad derivandam compositionem fvnctionvm

Svmmarivm

Haec lectio regvlam catenae demonstrat: si gg in aa derivabilis est et ff in g(a)g(a), compositio f∘gf \circ g in aa derivabilis est, eivsqve derivata est prodvctvm f′(g(a)) g′(a)f'(g(a)) \, g'(a). Demonstratio characterismo Carathéodorii vtitvr, qvi per nihil dividit; lectio explicat cvr argvmentvm qvod per g(x)−g(a)g(x) - g(a) dividit non svfficiat et qvo casv tamen procedat. Regvla adhibita, compositiones potentiarvm, radicvm, fvnctionvm rationalivm et trigonometricarvm pavcis lineis derivantvr, qvae regvlis antea traditis longas evolvtiones postvlabant avt extra facvltatem erant. Lectio etiam dominivm compositionis cvrat, qvod formvla derivatae non ostendit, et regvlam in notatione Leibnitiana exhibet, vbi simplificatio fractionvm esse videtvr, qvamqvam non est.

Proposita discendi

  1. Regvlam catenae characterismo Carathéodorii demonstrare, et explicare cvr demonstratio qvae per g(x)−g(a)g(x) - g(a) dividit deficiat cvm g′(a)=0g'(a) = 0.
  2. Compositiones dvarvm plvrivmve fvnctionvm notarvm derivare, vnamqvamqve derivatam in pvncto sibi respondenti aestimando.
  3. Dominivm compositionis ante derivationem determinare, et agnoscere hypotheses regvlae svfficientes esse, non avtem necessarias.
  4. Regvlam catenae in notatione Leibnitiana scribere et legere.

Derivata compositionis

Regvlis lectionis de regvlis derivandi et formvlis lectionis de derivatis fvnctionvm elementarivm derivari potest (2x2+1)12\left(2x^2 + 1\right)^{12}, sed tantvm potentiam in polynomivm gradvs 2424 evolvendo, avt regvlam prodvcti itervm atqve itervm adhibendo. Neqve adhvc derivari possvnt sin⁡(cos⁡x)\sin(\cos x) avt 1+x2\sqrt{1 + x^2}: nvlla regvla dicit qvid faciendvm sit de fvnctione alteri applicata. Ambae expressiones compositiones svnt: (2x2+1)12\left(2x^2 + 1\right)^{12} est potentia t12t^{12} in t=2x2+1t = 2x^2 + 1 aestimata, et sin⁡(cos⁡x)\sin(\cos x) est sinvs in t=cos⁡xt = \cos x aestimatvs.

Dvo casvs particvlares iam noti svnt. Problema solvtvm 2 lectionis de fvnctionibvs elementaribvs ostendit f(cx+b)f(cx + b) in aa derivatam cf′(ca+b)c f'(ca + b) habere: fvnctio interior linearis est, declivitate cc, et derivata exterioris in pvncto ca+bca + b aestimatvr, non in aa. Et problema propositvm 4 lectionis de regvlis derivandi per indvctionem obtinvit (f(x))n\left(f(x)\right)^n in aa derivatam n(f(a))n−1f′(a)n \left(f(a)\right)^{n - 1} f'(a) habere. In vtroqve casv derivata prodvctvm est: derivata fvnctionis exterioris, in valore interioris aestimata, dvcta in derivatam interioris. Idea est rationvm mvtationis: si t=g(x)t = g(x) mvtatvr g′(a)g'(a) vicibvs celerivs qvam xx, et f(t)f(t) mvtatvr f′(g(a))f'(g(a)) vicibvs celerivs qvam tt, tvm f(g(x))f(g(x)) mvtatvr f′(g(a)) g′(a)f'(g(a)) \, g'(a) vicibvs celerivs qvam xx.

TheoremaRegvla catenae

Sint gg fvnctio in AA definita, derivabilis in pvncto aa copiae AA qvod pvnctvm accvmvlationis copiae AA est, et ff fvnctio in copia BB definita qvae valores fvnctionis gg continet, derivabilis in b=g(a)b = g(a). Tvm f∘gf \circ g in aa derivabilis est, et

(f∘g)′(a)=f′(g(a)) g′(a)(f \circ g)'(a) = f'(g(a)) \, g'(a)

Dvo incrementa characterismo Carathéodorii factorizantvr et deinde conivngvntvr: incrementvm fvnctionis ff in t=g(x)t = g(x) aestimatvr, et incrementvm fvnctionis gg in locvm t−bt - b svbstitvitvr. Figvra ostendit, cvm g(x)=x2g(x) = x^2, f(t)=sin⁡tf(t) = \sin t et a=1a = 1, rectam secantem et rectam tangentem fvnctionis gg, easdem fvnctionis ff in b=1b = 1 et, ad extremvm, easdem fvnctionis sin⁡(x2)\sin\left(x^2\right), cvivs declivitas in 11 est prodvctvm cos⁡1⋅2\cos 1 \cdot 2.

Demonstratio

  1. g(x)−g(a)=ψ(x)(x−a),x∈A,f(t)−f(b)=φ(t)(t−b),t∈Bg(x) - g(a) = \dato{psi}{\psi(x)(x - a)}, \quad x \in A, \qquad f(t) - f(b) = \dato{fi}{\varphi(t)(t - b)}, \quad t \in B

    Per theorema de characterismis derivatae, ex lectione de derivata vt limite, exstant ψ ⁣:A→R\psi \colon A \to \mathbb{R}, continva in aa cvm ψ(a)=g′(a)\psi(a) = g'(a), et φ ⁣:B→R\varphi \colon B \to \mathbb{R}, continva in bb cvm φ(b)=f′(b)\varphi(b) = f'(b), ita vt valeat:

  2. f(g(x))−f(g(a))=φ(g(x))(g(x)−g(a))=φ(g(x)) ψ(x)(x−a)f(g(x)) - f(g(a)) = \varphi(g(x)) \left(g(x) - g(a)\right) = \resaltar{\varphi(g(x)) \, \psi(x)}(x - a)

    Sit xx elementvm copiae AA. Nvmervs t=g(x)t = g(x) ad BB pertinet, et altera aeqvalitas pro eo valet, sive aeqvalis est bb sive non; deinde t−b=g(x)−g(a)t - b = g(x) - g(a) per primam factorizationem svbstitvitvr.

  3. γ(a)=φ(g(a)) ψ(a)=φ(b) ψ(a)=f′(g(a)) g′(a)\gamma(a) = \varphi(g(a)) \, \psi(a) = \varphi(b) \, \psi(a) = \resaltar{f'(g(a)) \, g'(a)}

    Cvm gg in aa derivabilis sit, in aa continva est, per theorema «derivabilis ergo continva»; et φ\varphi in b=g(a)b = g(a) continva est. Per theorema de compositione fvnctionvm continvarvm, ex lectione de limite et continvitate, φ∘g\varphi \circ g in aa continva est, et factor γ=(φ∘g) ψ\gamma = (\varphi \circ g) \, \psi item, per regvlam prodvcti operationvm cvm fvnctionibvs continvis. Cvm aa pvnctvm accvmvlationis copiae AA sit, qvae dominivm fvnctionis f∘gf \circ g est, characterismvs Carathéodorii derivatam praebet.

Si gg in tota AA derivabilis est et ff in tota BB, regvla in omni pvncto accvmvlationis copiae AA valet, et vt aeqvalitas inter fvnctiones scribitvr: (f∘g)′=(f′∘g) g′(f \circ g)' = (f' \circ g) \, g'. Derivata fvnctionis exterioris in g(x)g(x) aestimatvr, non in xx; hic error in regvla adhibenda freqventissimvs est. Commodvm demonstrationis in secvndo eivs articvlo positvm est: factorizatio fvnctionis ff etiam in t=bt = b valet, vbi ambo eivs membra nvlla svnt, ita vt nihil referat vtrvm gg valorem svvm g(a)g(a) prope aa iteret necne.