Ad argvmentvm transi
Topos Uranos

Svmmarivm

Mvlta integralia a nvmero pendent qvi variabilis integrationis non est: integrale fvnctionis e−txe^{-tx} inter 00 et 11, exempli gratia, fvnctio est ipsivs tt. Haec lectio talia integralia cvm parametro examinat. Si integrandvm in rectangvlo continvvm est, integrale in parametro continvvm est, et si etiam eivs derivata secvndvm parametrvm continva est, integrale derivatvr derivando intra ipsvm: haec est regvla Leibnitiana. Ambae demonstrationes in continvitate vniformi in rectangvlo nitvntvr, qvae seqventiis demonstratvr, vt theorema Heine-Cantor partis de seqventiis, et minimis rebvs de fvnctionibvs dvarvm variabilivm. In integralibvs impropriis transitvs ad limitem postvlat vt cavda simvl pro omnibvs parametri valoribvs parva fiat: haec est convergentia vniformis, qvae margine commvni integrandi (criterio Weierstrassiano) obtinetvr vel, cvm nvllvs exstat, margine cavdae criterii Dirichletiani lectionis svperioris. His instrvmentis integralia Frvllaniana compvtantvr et, vt lectio de convergentia condicionali praenvntiavit, valor π2\frac{\pi}{2} integralis fvnctionis sin⁡xx\frac{\sin x}{x} in [0,∞)\ico{0}{\infty}.

Proposita discendi

  1. Demonstrare fvnctionem in rectangvlo continvam vniformiter continvam esse, et inde continvitatem et regvlam Leibnitianam pro integralibvs cvm parametro in intervallo clavso dedvcere.
  2. Continvitatem et derivationem ad integralia impropria cvm parametro per convergentiam vniformem extendere, et exemplis agnoscere cvr convergentia pro qvoqve parametri valore non svfficiat.
  3. Integralia Frvllaniana svb hypothesibvs svis exactis compvtare.
  4. Integralia definita et impropria derivando secvndvm parametrvm compvtare, inter qvae ∫0∞sin⁡xx dx=π2\int_0^{\infty} \frac{\sin x}{x} \, \mathrm{d}x = \frac{\pi}{2}.

Fvnctiones dvarvm variabilivm et continvitas vniformis

In integrali cvm parametro, F(t)=∫abf(x,t) dxF(t) = \int_a^b f(x, t) \, \mathrm{d}x, integrandvm est fvnctio dvarvm variabilivm: nvmervm realem f(x,t)f(x, t) cviqve pvncto (x,t)(x, t) copiae plani attribvit. Cvrsvs Calcvlvs III has fvnctiones vniverse tractat; haec lectio tantvm earvm continvitate eget in prodvctis dvorvm intervallorvm, I×JI \times J, qvae constant ex pvnctis (x,t)(x, t) cvm xx in II et tt in JJ, et derivata secvndvm vnam variabilem altera fixa. Definitiones eas cvrsvs Calcvlvs I imitantvr et eam lectionis de seqventiis, fvnctionibvs et continvitate vniformi, qvadrato loco intervalli.

DefinitioContinvitas fvnctionis dvarvm variabilivm

Sint DD copia pvnctorvm plani et ff fvnctio qvae cviqve pvncto (x,t)(x, t) ipsivs DD nvmervm realem f(x,t)f(x, t) attribvit. Dicitvr ff continva esse in pvncto (x0,t0)(x_0, t_0) ipsivs DD si pro omni ε>0\varepsilon > 0 exstat δ>0\delta > 0 tale vt ∣f(x,t)−f(x0,t0)∣<ε\abs{f(x, t) - f(x_0, t_0)} < \varepsilon pro omni pvncto (x,t)(x, t) ipsivs DD cvm ∣x−x0∣<δ\abs{x - x_0} < \delta et ∣t−t0∣<δ\abs{t - t_0} < \delta; continva esse in DD si in qvoqve pvncto ipsivs DD continva est; et vniformiter continva esse in DD si pro omni ε>0\varepsilon > 0 exstat δ>0\delta > 0, qvod solvm ab ε\varepsilon pendet, tale vt:

(∀(x,t)∈D)(∀(y,s)∈D)(∣x−y∣<δ∧∣t−s∣<δ→∣f(x,t)−f(y,s)∣<ε)(\forall (x, t) \in D)(\forall (y, s) \in D)\left(\abs{x - y} < \delta \wedge \abs{t - s} < \delta \rightarrow \abs{f(x, t) - f(y, s)} < \varepsilon\right)

Pvncta prope (x0,t0)(x_0, t_0) svnt ea qvadrati lateris 2δ2\delta circa id centrati. Calcvlvs III propinqvitatem distantia Evclidea metitvr, et dvae definitiones aeqvivalent, qvia circvlvs radii δ\delta intra id qvadratvm iacet et qvadratvm intra circvlvm radii 2δ2\delta; nihil in hac lectione ab ea aeqvivalentia pendet.

LemmaOperationes cvm fvnctionibvs continvis dvarvm variabilivm

Sint II et JJ intervalla et D=I×JD = I \times J. Tvm:

  1. si φ\varphi in II continva est et ψ\psi in JJ continva est, fvnctiones (x,t)↦φ(x)(x, t) \mapsto \varphi(x) et (x,t)↦ψ(t)(x, t) \mapsto \psi(t) in DD continvae svnt; et si ff in DD continva est et t0t_0 in JJ iacet, fvnctio x↦f(x,t0)x \mapsto f(x, t_0) in II continva est (eodem modo cvm x0x_0 fixo);
  2. si ff et gg in DD continvae svnt, etiam f+gf + g et fgfg continvae svnt;
  3. si ff in DD continva est, valoribvs in intervallo KK, et hh in KK continva est, fvnctio (x,t)↦h(f(x,t))(x, t) \mapsto h(f(x, t)) in DD continva est.

Demonstrationes theorematis operationvm cvm fvnctionibvs continvis et eivs compositionis, ex lectione de limite et continvitate, cvm nova definitione valent; hic repetvntvr.

Demonstratio

  1. ∣x−x0∣<δ∧∣t−t0∣<δ→∣φ(x)−φ(x0)∣<ε\abs{x - x_0} < \delta \wedge \abs{t - t_0} < \delta \rightarrow \abs{\varphi(x) - \varphi(x_0)} < \varepsilon

    Sint (x0,t0)(x_0, t_0) pvnctvm ipsivs DD et ε>0\varepsilon > 0. Si φ\varphi in x0x_0 continva est, δ\delta ei respondens primae fvnctioni svfficit, qvia condicio de tt non intervenit; idem cvm ψ\psi. Si ff in (x0,t0)(x_0, t_0) continva est, pvncta (x,t0)(x, t_0) cvm xx in II in DD iacent et ∣t0−t0∣<δ\abs{t_0 - t_0} < \delta explent, et δ\delta ipsivs ff restrictioni svfficit.

  2. ∣fg−f0g0∣=∣f0 (g−g0)+g (f−f0)∣≤∣f0∣ ε2(∣f0∣+1)+(∣g0∣+1) ε2(∣g0∣+1)<ε\abs{fg - f_0 g_0} = \abs{f_0 \, (g - g_0) + g \, (f - f_0)} \leq \frac{\abs{f_0} \, \varepsilon}{2(\abs{f_0} + 1)} + \frac{(\abs{g_0} + 1) \, \varepsilon}{2(\abs{g_0} + 1)} < \resaltar{\varepsilon}

    Sint f0=f(x0,t0)f_0 = f(x_0, t_0) et g0=g(x0,t0)g_0 = g(x_0, t_0). Pro svmma svmitvr minimvm ex δ\delta ipsivs ff et ipsivs gg ad ε2\frac{\varepsilon}{2} pertinentibvs, et inaeqvalitas triangvlaris. Pro prodvcto sit δ\delta minimvm trivm: id ipsivs gg ad 11 pertinens, qvod ∣g(x,t)∣<∣g0∣+1\abs{g(x, t)} < \abs{g_0} + 1 praebet; id ipsivs gg ad ε2(∣f0∣+1)\frac{\varepsilon}{2(\abs{f_0} + 1)} pertinens; et id ipsivs ff ad ε2(∣g0∣+1)\frac{\varepsilon}{2(\abs{g_0} + 1)} pertinens. In pvnctis ipsivs DD qvadrati lateris 2δ2\delta:

  3. ∣x−x0∣<δ∧∣t−t0∣<δ→∣f(x,t)−y0∣<η→∣h(f(x,t))−h(y0)∣<ε\abs{x - x_0} < \delta \wedge \abs{t - t_0} < \delta \rightarrow \abs{f(x, t) - y_0} < \eta \rightarrow \resaltar{\abs{h(f(x, t)) - h(y_0)} < \varepsilon}

    Sit y0=f(x0,t0)y_0 = f(x_0, t_0), qvod in KK iacet. Qvoniam hh in y0y_0 continva est, exstat η>0\eta > 0 tale vt ∣h(y)−h(y0)∣<ε\abs{h(y) - h(y_0)} < \varepsilon pro omni yy ex KK cvm ∣y−y0∣<η\abs{y - y_0} < \eta; et qvoniam ff in (x0,t0)(x_0, t_0) continva est, exstat δ\delta qvod ad η\eta pertinet. Qvoniam f(x,t)f(x, t) in KK iacet:

Exempli gratia, (x,t)↦e−tx(x, t) \mapsto e^{-tx} in omni prodvcto dvorvm intervallorvm continva est: fvnctiones xx et tt per primvm capvt continvae svnt, earvm prodvctvm et prodvctvm hvivs per constantem −1-1 per secvndvm, et exponentialis composita per tertivm.

TheoremaTheorema Heine-Cantor in rectangvlo

Sint a<ba < b, p<qp < q et ff fvnctio in rectangvlo [a,b]×[p,q]\icc{a}{b} \times \icc{p}{q} continva. Tvm ff in eo vniformiter continva est. Si non esset, exstarent paria pvnctorvm magis magisqve propinqvorvm cvm valoribvs remotis; theorema Bolzani et Weierstrassii, ad qvamqve coordinatam adhibitvm, ea paria ad idem pvnctvm rectangvli convergere faceret, in qvo ff continva non esset.

Demonstratio

  1. ∣xk−yk∣<1k,∣tk−sk∣<1k,∣f(xk,tk)−f(yk,sk)∣≥ε0\dato{par}{\abs{x_k - y_k} < \frac{1}{k}, \qquad \abs{t_k - s_k} < \frac{1}{k}, \qquad \abs{f(x_k, t_k) - f(y_k, s_k)} \geq \varepsilon_0}

    Si ff vniformiter continva non est, exstat ε0>0\varepsilon_0 > 0 pro qvo nvllvm δ\delta svfficit. Cvm δ=1k\delta = \frac{1}{k}, pro qvoqve nvmero natvrali kk, eligvntvr dvo pvncta rectangvli, (xk,tk)(x_k, t_k) et (yk,sk)(y_k, s_k), qvae id ostendvnt (vna electio pro qvoqve kk, vt in analysi solet).

  2. xni→x∗,tni→t∗x_{n_i} \to x^{*}, \qquad t_{n_i} \to t^{*}

    Qvoniam a≤xk≤ba \leq x_k \leq b, theorema Bolzani et Weierstrassii, ex lectione de svbseqventiis, svbseqventiam (xkj)(x_{k_j}) praebet cvm limite x∗x^{*} in [a,b]\icc{a}{b}; ad (tkj)(t_{k_j}) adhibitvm, qvae in [p,q]\icc{p}{q} iacet, eivs svbseqventiam praebet cvm limite t∗t^{*} in [p,q]\icc{p}{q}. Sint nin_i eivs loci, qvi stricte crescvnt et ni≥in_i \geq i explent, per lemma locorvm svbseqventiae. Per theorema svbseqventiarvm seqventiae limitem habentis, eivsdem lectionis, etiam (xni)(x_{n_i}) ad x∗x^{*} tendit.

  3. yni=xni+(yni−xni)→x∗,sni→t∗y_{n_i} = x_{n_i} + (y_{n_i} - x_{n_i}) \to x^{*}, \qquad s_{n_i} \to t^{*}

    Per primam inaeqvalitatem, ∣yni−xni∣<1ni≤1i\abs{y_{n_i} - x_{n_i}} < \frac{1}{n_i} \leq \frac{1}{i}, qvod ad 00 tendit, per propositionem potentiarvm inversi, ex lectione de seqventiis et earvm limite. Theorema qvo theoremata de limitibvs in seqventiis valent, eivsdem lectionis (theorema compressionis et algebra), limites dvarvm aliarvm coordinatarvm praebet.

  4. ∣f(xni,tni)−f(yni,sni)∣≤∣f(xni,tni)−f(x∗,t∗)∣+∣f(x∗,t∗)−f(yni,sni)∣<ε0\abs{f(x_{n_i}, t_{n_i}) - f(y_{n_i}, s_{n_i})} \leq \abs{f(x_{n_i}, t_{n_i}) - f(x^{*}, t^{*})} + \abs{f(x^{*}, t^{*}) - f(y_{n_i}, s_{n_i})} < \resaltar{\varepsilon_0}

    Qvoniam ff in (x∗,t∗)(x^{*}, t^{*}) continva est, exstat δ\delta qvod ad ε02\frac{\varepsilon_0}{2} pertinet, et per definitionem limitis seqventiae exstat locvs a qvo qvattvor coordinatae minvs qvam δ\delta a svo limite distant (maximvs qvattvor locorvm). Ab eo loco inaeqvalitas triangvlaris tertiae inaeqvalitati parivm repvgnat.

TheoremaContinvitas integralis cvm parametro

Sint a<ba < b, p<qp < q et ff fvnctio in [a,b]×[p,q]\icc{a}{b} \times \icc{p}{q} continva. Tvm, pro qvoqve tt ex [p,q]\icc{p}{q}, fvnctio x↦f(x,t)x \mapsto f(x, t) in [a,b]\icc{a}{b} integrabilis est, et fvnctio FF formvla infra scripta definita in [p,q]\icc{p}{q} vniformiter continva est:

F(t)=∫abf(x,t) dxF(t) = \int_a^b f(x, t) \, \mathrm{d}x

Si tt prope t0t_0 est, f(x,t)f(x, t) prope f(x,t0)f(x, t_0) est pro omnibvs xx simvl, et integralia qvoqve. Figvra delineationes fvnctionvm x↦f(x,t0)x \mapsto f(x, t_0) et x↦f(x,t)x \mapsto f(x, t) ostendit; secvndam intra fasciam altitvdinis 2η2\eta circa primam; et valorem absolvtvm differentiae earvm, svb altitvdine η\eta, cvivs integrale ∣F(t)−F(t0)∣\abs{F(t) - F(t_0)} circvmscribit.

Demonstratio

  1. t∈[p,q]→F(t)=∫abf(x,t) dxt \in \icc{p}{q} \rightarrow F(t) = \int_a^b f(x, t) \, \mathrm{d}x

    Per primvm capvt lemmatis operationvm cvm fvnctionibvs continvis dvarvm variabilivm, qvaeqve fvnctio x↦f(x,t)x \mapsto f(x, t) in [a,b]\icc{a}{b} continva est, et integrabilis per theorema qvo fvnctiones continvae integrabiles svnt, ex lectione de fvnctionibvs integrabilibvs: FF in [p,q]\icc{p}{q} definita est.

  2. ∣t−t0∣<δ→∣f(x,t)−f(x,t0)∣<η,a≤x≤b\dato{eta}{\abs{t - t_0} < \delta \rightarrow \abs{f(x, t) - f(x, t_0)} < \eta, \qquad a \leq x \leq b}

    Dato ε>0\varepsilon > 0, sit η=ε2(b−a)\eta = \frac{\varepsilon}{2(b - a)}. Theorema Heine-Cantor in rectangvlo praebet δ\delta qvod ad η\eta pertinet et solvm ab ε\varepsilon pendet. Si tt et t0t_0 in [p,q]\icc{p}{q} iacent et ∣t−t0∣<δ\abs{t - t_0} < \delta, pro qvoqve xx ex [a,b]\icc{a}{b} pvncta (x,t)(x, t) et (x,t0)(x, t_0) eandem primam coordinatam habent et secvndas coordinatas distantia minore qvam δ\delta.

  3. ∣F(t)−F(t0)∣≤∫ab∣f(x,t)−f(x,t0)∣ dx≤η (b−a)=ε2<ε\abs{F(t) - F(t_0)} \leq \int_a^b \abs{f(x, t) - f(x, t_0)} \, \mathrm{d}x \leq \eta \, (b - a) = \frac{\varepsilon}{2} < \resaltar{\varepsilon}

    Per theorema linearitatis integralis, id valoris absolvti integralis et corollarivm marginvm integralis, ex lectione de proprietatibvs integralis definiti, differentia circvmscribitvr. Qvoniam δ\delta ab t0t_0 non pendet, FF vniformiter continva est, et praesertim continva.

Intervallvm integrationis clavsvm et circvmscriptvm omitti non potest: problema solvtvm «Integrale cvm parametro qvod salit» integrale improprivm fvnctionis in [0,∞)×[0,1]\ico{0}{\infty} \times \icc{0}{1} continvae ostendit qvod 11 valet si t>0t > 0 et 00 si t=0t = 0.