Svmmarivm
Haec lectio primam cvrsvs partem aperit, qvae iter Calcvli I retro percvrrit: data fvnctione, qvaervntvr fvnctiones qvarvm ea est derivata. Iter partis exponit, cvivs fvndamentvm est vnvm Calcvli I corollarivm, illvd de fvnctionibvs eadem derivata praeditis, et cvivs artes totidem svnt theoremata qvae derivando demonstrantvr: mvtatio variabilis regvlam catenae invertit, integratio per partes regvlam prodvcti invertit, et familiae integrandorvm (trigonometrica, cvm radicibvs secvndi gradvs, rationalia, qvae rationalia reddi possvnt) ad eas redigvntvr. Historiam harvm artivm restitvit, a flventibvs Newtoni et signo Leibnitii vsqve ad opera Ostrogradski, Chebyshev et Hermite saecvlo vndevicesimo; qvaestionem proponit qvae eam percvrrit, primitivam fvnctionibvs notis scribendi, et exemplo ostendit derivationem a fvnctionibvs rationalibvs non exire, integrationem vero exire. Desinit locvm partis in cvrsv notando et vbi primitivae in aliis sitvs cvrsibvs atqve in scientia et arte adhibeantvr.
Proposita discendi
- Iter partis describere et explicare qvid qvaeqve lectio demonstret et qvo Calcvli I vel Algebrae et Geometriae effectv vtatvr.
- Explicare cvr primitiva in qvoqve intervallo nonnisi constante excepta determinetvr, cvr non omnis fvnctio primitivam habeat et cvr integratio cogat e familia fvnctionvm integrandi exire.
- Artes partis in svo contextv historico collocare, a Newtono et Leibnitio vsqve ad Ostrogradski, Chebyshev et Hermite, et ordinem qvo inventae svnt ab ordine qvo demonstrantvr distingvere.
- Locvm partis in cvrsv notare et vbi primitivae in aliis cvrsibvs et in vsibvs scientificis et technicis interveniant.
Probatio initialis
Anteqvam pars percvrratvr, expedit pvnctvm vnde proficiscimvr metiri. Haec svi ipsivs exploratio nvllam notam tribvit: eo valet vt sciatvr vbi immorandvm sit. Septem primae qvaestiones septem lectiones argvmenti partis ordine attingvnt, singvlas singvlae, et facvltatem metivntvr (artem eligere, intervallvm figere in qvo primitiva valet, errorem vsitatvm agnoscere), non envntiatvm qvod memoria teneatvr; eaedem facvltates in fine, in lectione synthesis, aliis datis itervm explorantvr. Qvinqve vltimae explorant qvae haec pars ex Calcvlo I et ex Algebra et Geometria pro notis habet: derivatam nvllam in intervallo, regvlam catenae, derivatam fvnctionis inversae, fractiones partiales et svbstitvtionem tangentis angvli dimidii.
Antequam vnitatem incipias, pvnctvm vnde proficisceris metire. Brevis est sui ipsivs probatio: non aestimatvr, et eivs exitvs in solo tvo navigatro servatvr.
Qvaestio 1Fvnctio derivabilis est in , cvm pro omni , et . Qvid de affirmari potest?
Vna tantvm constans in toto dominio adhibita est, qvasi intervallvm esset. Constantem in qvaqve semirecta praestat corollarivm de fvnctionibvs eadem derivata praeditis, et datvm in dextram tantvm figit.Assvmptvm est primitivam fvnctionis imparis imparem esse. Ne in intervallo qvidem symmetrico id vniverse vervm est (ibi primitivae fvnctionis imparis pares svnt), et hic dominivm divisvm est, ita vt valor in a valore in non pendeat.Fvnctio tantvm in derivabilis esse debet, vbi definita est; fvnctio omnibvs condicionibvs satisfacit.Dominivm intervallvm non est: per propositionem de primitivis in vnione intervallorvm apertorvm disivnctorvm, in et in , cvm constantibvs inter se independentibvs. Datvm figit , sed nihil de dicit, et .Qvaestio 2Compvtare in .
Deest factor : derivata ipsivs est , et integrandvm tantvm continet. Derivando obtinetvr , dvplvm integrandi.Forma adhibita est, sed derivata ipsivs est , non mvltiplvm constans ipsivs . Derivando obtinetvr .Iniectivitas intervenit in mvtatione per fvnctionem inversam, non in mvtatione directa: theorema integrationis per mvtationem variabilis tantvm postvlat vt in intervallo derivabilis sit et valores capiat vbi primitiva est, et talis est in toto .Cvm , integrandvm est , formae excepto factore . Per theorema integrationis per mvtationem variabilis, qvod non postvlat vt iniectiva sit, primitiva in toto valet.Qvaestio 3Compvtare in .
In vltima integratione pro primitiva ipsivs svmpta est; eivs primitiva est .Primitiva ipsivs per primitivam ipsivs mvltiplicata est. Primitiva prodvcti non est prodvctvm primitivarvm: regvla prodvcti dvos terminos habet, et integratio per partes vnvm eorvm vt novvm integrale servat.Signvm formvlae integrationis per partes amissvm est, qvae primitivam ipsivs svbtrahit.Svmitvr , qvae derivando simplicior fit, et , cvm . Prodvctvm primitivam habet , et theorema integrationis per partes effectvm dat.Repete: Integratio per partes
Qvaestio 4Compvtare in .
Scriptvm est , sine factore formvlae angvli dvpli; effectvs qvadrvplvm est recti.Signvm in redvctione potentiarvm mvtatvm est: , et qvadratvm cosinvs signvm positivvm habet.Adhibita est svbstitvtio casvs exponentis imparis, scribendo ; sed deest factor qvi vicem gereret. Ambobvs exponentibvs paribvs nvllvs factor separandvs est, et gradvs minvitvr.Ambo exponentes pares svnt. Cvm , integrandvm est , et redvctio potentiarvm id scribit vt , cvivs primitiva in immediata est.Repete: Integralia trigonometrica
Qvaestio 5Qvae harvm fvnctionvm primitiva est ipsivs in ?
Scriptvm est , sine valore absolvto. In tangens negativa est, et signvm radicis mvtatvr: id ipsvm figit electio intervalli ipsivs .Scriptvm est ; factor ipsivs qvoqve ad qvadratvm elevatvr. Effectvs dvplvm est recti.Propositio trivm svbstitvtionvm trigonometricarvm svbstitvtionem in dvobvs intervallis ipsivs dat: tegit , et tegit .Cvm et in , tangens negativa est et ; integrandvm fit , cvivs primitiva aeqvat ad redevndo, qvia ibi . Derivando confirmatvr.Qvaestio 6Compvtare , cvm intervallis in qvibvs valet.
Deest factor : primitiva ipsivs est , qvia derivata ipsivs est .Assvmptvm est nvmeratorem derivatam denominatoris esse; derivata ipsivs est , qvae mvltiplvm ipsivs non est.Id accidit si svper factorem qvadraticvm nvmerator constans ponitvr. Theorema decompositionis in fractiones partiales svper nvmeratorem primi gradvs postvlat, , et cvm eo systema vno tantvm modo solvitvr.Denominator est , cvm factore qvadratico sine radicibvs realibvs. Decompositio est : valor nvmeratoris in coefficientem ipsivs dat, et reliqva coefficientibvs comparandis prodevnt. Factor dominivm in dvas semirectas dividit, qvarvm qvaeqve svam constantem habet.Qvaestio 7Compvtare .
Deest factor primitivae cvm parametro: primitiva ipsivs est , cvm .Forma adhibita est, sed derivata ipsivs est , non .Tangens angvli dimidii integrandvm in qvoqve horvm intervallorvm rationale reddit, sed paritas svbstitvtionem breviorem et in validam permittit; atqve etiam cvm tangente angvli dimidii, propositio de ivnctvra dvarvm primitivarvm, in qvoqve pvncto adhibita, primitivas intervallorvm in vnam totivs rectae conivngit.Integrandvm signvm mvtat si signvm cosinvs mvtatvr et sinvs relinqvitvr: per propositionem de svbstitvtionibvs per paritatem, id rationale reddit, et manet , cvm primitiva in . Mvtatio directa est, et primitiva in tota recta valet.Repete: Integratio per rationalizationem
Qvaestio 8Ex vnitatibvs prioribvsQvid de fvnctione , in definita, affirmari potest?
Corollarivm de derivata nvlla intervallvm postvlat, et intervallvm non est: in fvnctio valet .Derivata est sine mvltiplicatione per derivatam ipsivs , qvae est ; cvm eo factore dvae fractiones se invicem tollvnt.Arcvs tangentis impar est, , sed id nihil de reciproco dicit: , et .Per regvlam catenae, . Corollarivm de derivata nvlla in intervallo in qvaqve semirecta separatim adhibetvr, et valores in et in dvas constantes dant.Qvaestio 9Ex vnitatibvs prioribvsCompvtare derivatam ipsivs in .
Logarithmvs derivatvs est sine mvltiplicatione per derivatam argvmenti eivs: deest factor regvlae catenae.In radice vicissim deest derivata ipsivs , qvae est : regvla catenae ad qvamqve fvnctionem compositionis adhibetvr.Logarithmvs svmmae vt svmma logarithmorvm scriptvs est. Logarithmvs prodvcta in svmmas convertit, non svmmas in svmmas.Per regvlam catenae, derivata est ; secvndvs factor est , et svmma cvm primo denominatore tollitvr.Repete: Regvla catenae ad derivandam compositionem fvnctionvm
Qvaestio 10Ex vnitatibvs prioribvsCompvtare derivatam ipsivs in .
Est : omissvs est factor , derivata ipsivs .Mvltiplicatvm est per , sed in derivatam arcvs sinvs svbstitvtvm non est; praeterea ea expressio in toto definita non est.Derivata inversae svmpta est vt reciprocvm derivatae sinvs in eodem pvncto; theorema derivatae fvnctionis inversae derivatam sinvs in svmit, et deest factor .Derivata arcvs sinvs est in ; cvm et factore regvlae catenae obtinetvr .Qvaestio 11Ex vnitatibvs prioribvsQvae est decompositio in fractiones partiales ipsivs ?
Coefficientes permvtati svnt: coefficiens ipsivs obtinetvr ponendo , radicem proprii denominatoris.Posito , factor valet , non : id signvm amissvm est.Termini nvmeratoris inter factores distribvti svnt sine aeqvalitate polynomiorvm statvta; addendo obtinetvr .Cvm , valor in dat , et valor in dat .Qvaestio 12Ex vnitatibvs prioribvsSi non est mvltiplvm impar ipsivs et , qvantvm valet ?
Est sinvs ipsivs , non cosinvs.Est reciprocvm: secans ipsivs , cvm .Est qvotiens cosinvs per sinvm, cotangens ipsivs , cvm .Per angvlvm dvplvm, , et : est svbstitvtio tangentis angvli dimidii.Repete: Formvlae additionis et svbtractionis, angvli dvpli et dimidii
Qvae vnitas continet
Calcvlvs I omnes regvlas derivandi demonstravit: regvlam svmmae et regvlam prodvcti, regvlam catenae, regvlam fvnctionis inversae, et derivatas fvnctionvm elementarivm. Vltima eivs pars praeterea reliqvit corollarivm qvod hanc svstinet: dvae fvnctiones eadem derivata in intervallo praeditae constante differvnt. Haec pars eas regvlas retro percvrrit. Qvaeqve ars integrandi theorema est cvivs demonstratio in effectv derivando consistit, et demonstrationes regvlas Calcvli I citant pro iis itervm faciendis. Qvod Algebra et Geometria de fractionibvs partialibvs cvm factoribvs qvadraticis admissvm reliqvit, hic demonstratvr. In tota parte primitiva cvm intervallo in qvo valet datvr, et integrale definitvm, cvm svis areis et svmmis, nondvm exstat. Lectiones hvnc ordinem servant:
- Primitivae et integrale indefinitvm primitivam fvnctionis in intervallo definivnt et demonstrant, per corollarivm de fvnctionibvs eadem derivata praeditis, dvas primitivas constante differre; in dominio qvod intervallvm non est, vna constans pro qvoqve intervallo est. Lectio significationem ipsivs vt aeqvalitatem inter familias figit, tabvlam primitivarvm immediatarvm et linearitatem derivando demonstrat, et per theorema Darbovxii ostendit fvnctionem signi in recta primitivam non habere.
- Integratio per mvtationem variabilis regvlam catenae invertit: si primitiva est ipsivs , tvm primitiva est ipsivs . Theorema notationem ivstificat, mvtationem linearem et formas , et dat, et mvtatione per fvnctionem inversam, , completvr, qvae derivatam nvsqvam evanescentem postvlat vt ad variabilem originalem redeatvr.
- Integratio per partes regvlam prodvcti invertit et problema pro alio commvtat; iterata, methodvm tabvlarem dat, qvae per indvctionem demonstratvr, integralia cyclica et formvlas redvctionis, inter qvas eam potentiarvm ipsivs ; cvm theoremate valoris medii, primitivam qvoqve fvnctionis inversae dat.
- Integralia trigonometrica ad mvtationem variabilis et identitates redigvntvr: exponens impar vt derivata alterivs factoris separatvr, et exponentes pares redvctione potentiarvm minvvntvr. Lectio primitivam secantis demonstrat, cvm sva constante in qvoqve intervallo, et potentias tangentis et secantis atqve prodvcta sinvvm et cosinvvm tractat.
- Svbstitvtiones trigonometricae et hyperbolicae casvs svnt mvtationis per fvnctionem inversam qvi radices , et in expressiones sine radice convertvnt; lectio intervallvm novae variabilis ita eligit vt svbstitvtio invertibilis et signvm radicis notvm sit, versionem trigonometricam cvm hyperbolica comparat et, qvadrato complendo, qvamlibet radicem polynomii secvndi gradvs cvm discriminante non nvllo ad vnam e tribvs redigit.
- Integratio fvnctionvm rationalivm identitatem Bezovtianam polynomiorvm demonstrat et, per eam, exsistentiam et vnicitatem decompositionis in fractiones partiales, etiam cvm factoribvs qvadraticis; ex ea efficitvr omnem fvnctionem rationalem, in qvoqve intervallo sine radicibvs denominatoris, primitivam habere ex fvnctione rationali, logarithmis et arcvbvs tangentivm compositam. Theorema fvndamentale algebrae vt admissvm adhibetvr, sicvt in Algebra et Geometria, et in parte de seqventiis demonstrabitvr. Lectio methodo Hermite-Ostrogradski clavditvr, qvae partem rationalem primitivae obtinet radicibvs denominatoris non cognitis.
- Integratio per rationalizationem alias familias in fvnctiones rationales novae variabilis convertit: fvnctiones rationales sinvs et cosinvs, tangente angvli dimidii vel, si paritas permittit, svbstitvtionibvs brevioribvs, et ivnctvra primitivarvm intervallorvm contigvorvm; eas qvae radicem fvnctionis homographicae continent; eas qvae radicem polynomii secvndi gradvs continent, tribvs svbstitvtionibvs Evleri; et binomia differentialia, in tribvs casibvs Chebyshev.
Pars finitvr lectione synthesis et provocationvm, qvae ea qvae consecvta svnt in catenam dedvctivam colligit, in probatione sva finali facvltates probationis initialis itervm metitvr et decem problemata difficiliora proponit.
Memoria historica
Ordo partis non est ordo historiae. Qvadratvrae, calcvlvs arearvm cvrvis inclvsarvm, inde ab antiqvitate exercebantvr, methodo exhavstionis Evdoxi et Archimedis; et cvm Newtonvs et Leibnitivs agnovissent problema qvadratvrarvm inversvm esse problematis tangentivm, integratio per plvs qvam saecvlvm ars primitivas inveniendi facta est. Haec pars illam alteram notionem tenet, qvae qvamqve regvlam derivandi in artem integrandi convertit; integrale vt area et vt limes svmmarvm in parte 3 veniet, et theorema fvndamentale calcvli ibi ostendet dvas notiones congrvere.
Flventes et flvxiones
Isaacvs Newtonvs mense Octobri anni 1666 tractatvm de flvxionibvs conscripsit. Flventes appellabat qvantitates qvae cvm tempore flvvnt, vt coordinatas et pvncti cvrvam percvrrentis, et flvxiones velocitates qvibvs mvtantvr, id qvod hodie svnt earvm derivatae ratione temporis. In eo tractatv iam problema inversvm proponit: data relatione inter et rationem flvxionvm, qvae est inclinatio cvrvae, invenire ; et id solvit regvlas derivationis retro percvrrendo. Eivs Methodvs flvxionvm et seriervm infinitarvm, anno 1671 scripta, demvm anno 1736 edita est, in versione Anglica. Newtono igitvr flventem ex eivs flvxione invenire idem erat atqve id qvod haec pars primitivam invenire appellat.
Signvm Leibnitii
Godefridvs Gvilelmvs Leibnitivs ad evndem calcvlvm alia via pervenit, svmmarvm differentiarvm. In manvscriptis svis mensivm Octobris et Novembris anni 1675 abbreviationem omn., ab omnia («cvncta»), qvam ordinatae cvrvae praeponebat vt svmmam omnivm ordinatarvm significaret, littera s prodvcta mvtavit, initiali vocis svmma: est signvm , qvod cvm differentiarvm notationem dedit. Leibnitivs calcvlvm svvm differentialem in ephemeride Acta Ervditorvm anno 1684 edidit, et signvm primvm typis impressvm apparvit mense Ivnio anni 1686, in commentatione eivsdem ephemeridis de geometria recondita et analysi indivisibilivm atqve infinitorvm. Leibnitivs hvnc calcvli ramvm calcvlvs svmmatorivs appellabat; nomen calcvli integralis Iacobvs Bernovllivs anno 1690 proposvit. Signvm ita vestigivm svmmae servat, qvamqvam in hac parte familiam primitivarvm designat: theorema fvndamentale partis 3 ivstificabit idem signvm ad vtramqve rem adhiberi.
Fractiones rationales
Iohannes Bernovllivs, Iacobi frater minor natv, integrationem simpliciter vt operationem derivationi inversam intellegebat, eadem ratione qva haec pars. Anno 1702 ipse, in commentariis Academiae Scientiarvm Parisiensis, et Leibnitivs, in ephemeride Acta Ervditorvm, separatim ostendervnt fvnctionem rationalem integrari eam in fractiones partiales decomponendo, qvarvm primitivae logarithmi et arcvs tangentivm svnt; sermone illivs aetatis, ad qvadratvram hyperbolae et ad qvadratvram circvli redigvntvr. Difficvltas erat in denominatore in factores resolvendo. Leibnitivs credidit in dvos factores reales secvndi gradvs decomponi non posse, et conclvsit eivs reciprocvm qvadratvram alivs generis postvlare; sed satis est qvadratvm complere:
Lectio de integratione fvnctionvm rationalivm hac factorizatione vtitvr, et talem factorizationem semper exstare praestat theorema fvndamentale algebrae, qvod in hac parte admittitvr.
Tractatvs Evleri
Leonhardvs Evlervs methodos saecvli in opere Institvtiones calcvli integralis collegit, Petropoli in tribvs volvminibvs inter annos 1768 et 1770 edito. Opvs systematice investigat qvae integralia fvnctionibvs elementaribvs exprimi possint, et aeqvationes qvoqve differentiales tractat, qvas hic cvrsvs non attingit. Svbstitvtiones qvae fvnctiones ipsivs et ipsivs rationales reddvnt hodie eivs nomen fervnt, et lectio de rationalizatione eas demonstrat cvm condicionibvs qvas qvaeqve postvlat.
Qvae primitivae scribi possint
Saecvlvm vndevicesimvm artes in theoremata convertit de eo qvod integrari potest et qvod non potest. Iosephvs Liovville in commentariis svis anni 1833 theoriam incohavit qva demonstrari potest qvasdam primitivas, vt eas ipsivs , fvnctionibvs elementaribvs non scribi. Michael Ostrogradski anno 1845, in bvlletino Academiae Scientiarvm Petropolitanae, methodvm edidit ad partem rationalem primitivae fvnctionis rationalis obtinendam sine radicibvs denominatoris inveniendis, et Carolvs Hermite ad eam rediit anno 1872, in commentatione de integratione fractionvm rationalivm in ephemeride Novvelles Annales de mathématiqves edita; qvam ob rem methodvs vtrvmqve nomen fert. Pafnvtivs Chebyshev anno 1853, in ephemeride Liovville Iovrnal de mathématiqves pvres et appliqvées, stvdivm edidit de integratione differentialivm irrationalivm, in qvo demonstravit primitivam binomii differentialis , cvm exponentibvs rationalibvs, tantvm in tribvs casibvs elementarem esse, iis qvos lectio de rationalizatione tractat. Pars dimidivm constrvctivvm horvm effectvvm demonstrat, in qvoqve casv primitivam exstare et inveniri; dimidivm negativvm, extra eos casvs eam elementarem non esse, vt factvm commemorat.
Qvaestio vnde ortae svnt
Integrare est derivationem retro percvrrere, et iter redevndi dvas qvaestiones movet qvas iter evndi non movebat. Prima est nvm primitiva exstet et qvot sint: lectio de primitivis statvit in intervallo familiam esse qvae constantibvs differat, et fvnctiones esse, vt fvnctionem signi, qvae nvllam habeant; omnem fvnctionem continvam vnam habere est theorema fvndamentale calcvli, partis 3. Altera est nvm primitiva fvnctionibvs notis scribi possit. Derivando non opvs est e familia fvnctionis exire: derivata polynomii polynomivm est, et per corollarivm de derivata polynomii et fvnctionis rationalis, ex lectione de regvlis derivandi, derivata fvnctionis rationalis rationalis est. Integrando avtem opvs est, et exemplvm infra positvm id demonstrat integrando rationali simplicissimo qvod primitivam rationalem non habet.
Consideremvs , in definitam. Figvra fvnctionem ostendit, eivs primitivas, earvm asymptotos et, in fine, fvnctionem rationalem cvm limite finito ad infinitvm.
Demonstratio
Fvnctio rationalis est, et eivs denominator non evanescit. Per propositionem de primitivis exponentialivm et fvnctionvm trigonometricarvm, ex lectione de primitivis, arcvs tangentis primitiva est ipsivs in .
Svpponamvs fvnctionem rationalem , cvm sine radicibvs realibvs, primitivam esse ipsivs in . Per theorema de primitivis fvnctionis in intervallo, ab arcv tangentis constante differt.
Per corollarivm de fvnctionibvs monotonis ad infinitvm, ex lectione de limitibvs cvm variabilis ad infinitvm tendit, arcvs tangentis ad tendit in et ad in . Ergo in vtroqve extremo limites finitos et diversos habet.
Atqvi, per theorema de fvnctionibvs rationalibvs ad infinitvm, ex eadem lectione, si limitem finitvm in habet, gradvs ipsivs gradvm ipsivs non svperat, et tvm limes in idem est, vel qvotiens coefficientivm principalivm. Dvae aeqvalitates inter se pvgnant: nvlla primitiva ipsivs in rationalis est.
Si haec ita svnt, fvnctionem rationalem integrare cogit a fvnctionibvs rationalibvs exire; ex qvo efficitvr artes integrandi non posse esse meras regvlas calcvli, sed dicere debere in qva familia primitiva sit. Atqvi pro fvnctionibvs rationalibvs exitvs brevis est: corollarivm de primitivis fvnctionvm rationalivm, ex lectione de earvm integratione, demonstrat satis esse logarithmos et arcvs tangentivm addere, id qvod Leibnitivs et Bernovllivs invenerant. Ceterae partis lectiones alias familias ad illam redigvnt: mvtatio variabilis et integratio per partes integrandvm in alivd transformant; integralia trigonometrica, svbstitvtiones radicvm et rationalizatio dvcvnt, in svis casibvs, ad fvnctionem rationalem novae variabilis. Ergo pars alteri qvaestioni pro familiis amplis respondet, non pro omnibvs: extra casvs Chebyshev, vel pro , primitiva exstat, qvia integrandvm continvvm est, sed fvnctionibvs elementaribvs non scribitvr. Vnde theorema fvndamentale calcvli et methodi nvmericae partis 4 non svnt complementvm hvivs partis, sed via ad ea attingenda qvae ipsa non attingit.
Momentvm primitivarvm
In cvrsv
Haec pars Calcvlo I et Algebra et Geometria nititvr, non reliqvo cvrsv. Pars proxima, de seqventiis, integrale definitvm praeparat: integrale Riemannianvm svmmis earvmqve limitibvs definitvr, et eivs exsistentia pro fvnctionibvs continvis per continvitatem vniformem demonstratvr, qvam illa pars per theorema Bolzani et Weierstrassii statvit; eadem pars theorema fvndamentale algebrae demonstrat qvod hic admittitvr. In parte 3, theorema fvndamentale calcvli dvo integralia conivngit: demonstrat omnem fvnctionem in intervallo continvam primitivam habere et integrale definitvm qvalibet primitiva compvtari, et mvtationem variabilis atqve integrationem per partes ad integrale definitvm transfert; lectio de artibvs ad integralia definita paritatem, periodicitatem, orthogonalitatem sinvvm et cosinvvm et integralia Wallisiana addit. Areae, volvmina solidorvm et longitvdo arcvs partis 4 primitivas familiarvm hvivs partis postvlant; longitvdo arcvs parabolae, exempli gratia, ad primitivam ipsivs dvcit. Integralia impropria partis 5 et fvnctio gamma primitivis et integratione per partes compvtantvr, et in vltima parte series potentiarvm singillatim integrantvr.
In aliis cvrsibvs
In Calcvlo III integralia dvplicia et triplicia vt integralia iterata compvtantvr, qvodqve cvm primitiva in vna sola variabili, et integralia per cvrvas ad integralia vnivs variabilis mvtatione variabilis redigvntvr. In Fvndamentis Mechanicae positio corporis moti primitiva est eivs velocitatis, et velocitas primitiva eivs accelerationis; constans qvae libera manet statv initiali figitvr, vt in corollario de primitiva qvae datvm valorem capit. In Mathematica Nvmmaria I factor accvmvlationis capitalis cvm ratione vsvrae momentanea variabili est exponentialis primitivae eivs rationis. In Analysi Datorvm Lingva R fvnctio distribvtionis variabilis continvae est primitiva eivs densitatis qvae in extremo sinistro evanescit; densitas normalis mvltiplvm est ipsivs , cvivs primitiva elementaris non est, et ideo eivs valores methodis nvmericis compvtantvr vel in tabvlis qvaervntvr. In Programmatione Lingva C++ I methodvs bisectionis programmatvr, et iisdem instrvmentis illae methodi nvmericae programmari possvnt; comparatio cvm primitiva exacta, vbi exstat, errorem metitvr.
In scientia et arte
Mvltae magnitvdines per rationem mvtationis svae cognoscvntvr, et magnitvdo ipsa primitiva est eivs rationis: qvantitas aqvae in cisterna ex inflvxv et efflvxv, mvltitvdo cvltvrae ex ratione incrementi, onvs electricvm accvmvlatvm ex flvxv electrico. In his omnibvs casibvs vnicitas constante excepta, ex lectione de primitivis, dicit vnvm datvm, valorem in vno instanti, satis esse ad primitivam figendam. Programmata calcvli symbolici fvnctiones rationales methodo Hermite-Ostrogradski integrant, qvae radices denominatoris inveniendas vitat, et theoria a Liovville incohata nitvntvr vt, in mvltis casibvs, agnoscant primitivam elementarem non esse; tvm calcvlvs ad methodos nvmericas transit.