Ad argvmentvm transi
Topos Uranos

Primitivae et integrale indefinitvm

Svmmarivm

Haec lectio qvaestionem Calcvli I invertit: data fvnctione ff, qvaervntvr fvnctiones FF qvarvm derivata est ff, qvae primitivae ipsivs ff appellantvr. Fvndamentvm est vnvm corollarivm, illvd de fvnctionibvs eadem derivata praeditis: in intervallo dvae primitivae eivsdem fvnctionis constante differvnt, ita vt satis sit vnam invenire vt omnes habeantvr. In dominio qvod intervallvm non est, vt R∖{0}\mathbb{R} \setminus \{0\}, pro vnoqvoqve intervallo constans independens adest. Familia primitivarvm scribitvr ∫f(x) dx=F(x)+C\int f(x) \, \mathrm{d}x = F(x) + C, et lectio accvrate definit qvid illvd signvm aeqvalitatis inter familias affirmet. Qvaeqve formvla tabvlae primitivarvm immediatarvm derivando demonstratvr, cvm intervallo in qvo valet, et linearitas eas conivngere sinit. Postremo theorema Darbovxii ostendit non omnem fvnctionem primitivam habere: fvnctio signi in R\mathbb{R} nvllam habet.

Proposita discendi

  1. Primitivam fvnctionis in intervallo definire et demonstrare dvas primitivas in intervallo constante differre, et in vnione intervallorvm apertorvm disivnctorvm vnam constantem pro vnoqvoqve intervallo adesse.
  2. Integrale indefinitvm vt familiam primitivarvm in intervallo scribere et legere, et signvm aeqvalitatis inter dvas familias interpretari.
  3. Derivando demonstrare linearitatem et tabvlam primitivarvm immediatarvm, cvm intervallo in qvo qvaeqve formvla valet, et eis vti ad primitivas inveniendas qvae condicionibvs datis satisfaciant.
  4. Ope theorematis Darbovxii fvnctiones agnoscere qvae primitivam non habent, et exsistentiam primitivae a facvltate eam per fvnctiones elementares scribendi distingvere.

Problema inversvm derivationis

Calcvlvs I qvaestionem vnam expedivit: data fvnctione, eivs derivatam invenire. Regvlae derivandi eam expedivnt qvotiens fvnctio ex fvnctionibvs elementaribvs per operationes et compositiones constrvitvr. Haec pars problema inversvm tractat: data fvnctione ff, invenire fvnctionem FF cvivs derivata sit ff. Si declivitas delineationis ipsivs FF in vnoqvoqve pvncto nota est, qvae est delineatio? Si ratio mvtationis magnitvdinis in vnoqvoqve momento nota est, qvae est magnitvdo?

Pro f(x)=2xf(x) = 2x, inventvm F(x)=x2F(x) = x^2 memoria svppeditatvr; sed etiam x2+1x^2 + 1 et x2−πx^2 - \pi derivatam 2x2x habent, qvia constans derivatam nvllam habet. Dvae qvaestiones orivntvr: nvm aliae fvnctiones idoneae sint praeter eas formae x2+Cx^2 + C, et nvm omnis fvnctio aliqvam habeat. Prima accvrate dirimitvr, ita vt a copia in qva laboratvr pendeat; secvnda non semper affirmative.

DefinitioPrimitiva fvnctionis in intervallo

Sint II intervallvm plvra qvam vnvm pvnctvm continens et ff fvnctio in II definita. Fvnctio F ⁣:I→RF \colon I \to \mathbb{R} est primitiva ipsivs ff in II si in vnoqvoqve pvncto ipsivs II derivabilis est et eivs derivata in vnoqvoqve pvncto valor ipsivs ff est:

(∀x∈I)(F′(x)=f(x))(\forall x \in I)\left(F'(x) = f(x)\right)

Si II aliqvem ex terminis svis continet, derivata ipsivs FF in eo termino est, per propositionem de derivata et derivatis lateralibvs, ex lectione de derivata vt limite, derivata lateralis respondens. Fvnctio in copia definita qvae II continet est primitiva ipsivs ff in II si eivs restrictio ad II talis est.

Per lemma de indole locali derivatae, ex lectione de regvlis derivandi, si fvnctio in pvncto ipsivs II derivabilis est, etiam eivs restrictio ad II derivabilis est, eadem derivata. Sic sin⁡x\sin x est primitiva ipsivs cos⁡x\cos x in R\mathbb{R} et in qvovis intervallo. Omnis primitiva in II continva est, per theorema «derivabilis ergo continva». Atqve definitio aeqvalitatem etiam in terminis postvlat qvi ad II pertinent: fvnctio 23xx\frac{2}{3} x \sqrt{x} est primitiva ipsivs x\sqrt{x} in [0,∞)\ico{0}{\infty}, qvia in vnoqvoqve x>0x > 0 eivs derivata est 23⋅32x12=x\frac{2}{3} \cdot \frac{3}{2} x^{\frac{1}{2}} = \sqrt{x}, per derivatam potentiae exponentis realis, et in 00 eivs qvotiens incrementalis, 23x\frac{2}{3} \sqrt{x}, ad 0=00 = \sqrt{0} a dextra tendit.

Dvae primitivae constante differvnt

Theorema qvod infra ponitvr primam qvaestionem dirimit: in intervallo constantes addere sola libertas est. Tota pars in eo nititvr, qvia inqvisitionem omnivm primitivarvm ad inqvisitionem vnivs redvcit.

TheoremaPrimitivae fvnctionis in intervallo

Sit FF primitiva ipsivs ff in intervallo II. Fvnctio G ⁣:I→RG \colon I \to \mathbb{R} est primitiva ipsivs ff in II si et solvm si exstat nvmervs CC talis vt G(x)=F(x)+CG(x) = F(x) + C pro omni xx ex II:

(∀x∈I)(G′(x)=f(x))↔(∃C∈R)(∀x∈I)(G(x)=F(x)+C)(\forall x \in I)\left(G'(x) = f(x)\right) \leftrightarrow (\exists C \in \mathbb{R})(\forall x \in I)\left(G(x) = F(x) + C\right)

Constantem addere derivatam non mvtat; et differentia dvarvm primitivarvm in intervallo derivatam nvllam habet, ita vt constans sit. Figvra ostendit, cvm F(x)=x33−xF(x) = \frac{x^3}{3} - x, primitiva ipsivs x2−1x^2 - 1, nonnvllas fvnctionvm F+CF + C, et primitivam GG cvivs distantia verticalis ab FF in omnibvs pvnctis eadem est.

Demonstratio

  1. G′(x)=F′(x)+0=f(x),x∈IG'(x) = F'(x) + 0 = \resaltar{f(x)}, \qquad x \in I

    Si G=F+CG = F + C, fvnctio constans CC in omni pvncto derivatam nvllam habet, per corollarivm de derivata polynomii, ex lectione de regvlis derivandi. Per theorema de derivata combinationis linearis, ex eadem lectione, qvod tantvm postvlat vt pvnctvm sit pvnctvm accvmvlationis dominii, GG in vnoqvoqve pvncto ipsivs II derivabilis est, terminis qvi ad id pertineant inclvsis.

  2. G(x)=F(x)+C,x∈IG(x) = \resaltar{F(x) + C}, \qquad x \in I

    Vicissim, sit GG primitiva ipsivs ff in II. Per theorema «derivabilis ergo continva», ex lectione de derivata vt limite, FF et GG in II continvae svnt, et in vnoqvoqve pvncto interiore ipsivs II eandem derivatam habent, f(x)f(x). Per corollarivm de fvnctionibvs eadem derivata praeditis, ex lectione de theorematis Fermatii, Rollii, Lagrangii et Cavchii, exstat nvmervs CC talis vt:

Geometrice, delineationes primitivarvm ipsivs ff in II svnt translationes verticales vnivs earvm: in vnaqvaqve abscissa eandem declivitatem habent, f(x)f(x), et nvlla ad aliam accedit neqve ab ea recedit. Vt vna eligatvr, satis est eivs altitvdinem in vno pvncto figere.

CorollarivmPrimitiva qvae datvm valorem capit

Sint FF primitiva ipsivs ff in intervallo II, x0x_0 pvnctvm ipsivs II et y0y_0 nvmervs realis. Exstat vnica primitiva GG ipsivs ff in II talis vt G(x0)=y0G(x_0) = y_0, eaqve est G(x)=F(x)−F(x0)+y0G(x) = F(x) - F(x_0) + y_0. Condicio in x0x_0 constantem determinat.

Demonstratio

  1. F(x0)+C=y0⇔C=y0−F(x0)→G(x)=F(x)−F(x0)+y0F(x_0) + C = y_0 \Leftrightarrow C = y_0 - F(x_0) \qquad \rightarrow \qquad \resaltar{G(x) = F(x) - F(x_0) + y_0}

    Per theorema, primitivae ipsivs ff in II svnt fvnctiones F+CF + C, et condicio in x0x_0 pro vnico valore ipsivs CC impletvr. Is valor primitivam dat, per idem theorema, et nvlla alia condicioni satisfacit.

Exempli gratia, vnica primitiva ipsivs 2x2x in R\mathbb{R} qvae valorem 55 in 22 capit est x2+1x^2 + 1. Si ratio mvtationis magnitvdinis in vnoqvoqve momento intervalli temporis nota est atqve eivs valor in vno momento, magnitvdo in toto intervallo determinata est.

Dominia qvae intervalla non svnt

Hypothesis vt II intervallvm sit omitti non potest. Lectio de theorematis Fermatii, Rollii, Lagrangii et Cavchii id ostendit cvm arctan⁡x+arctan⁡1x\arctan x + \arctan \frac{1}{x}, qvod in R∖{0}\mathbb{R} \setminus \{0\} derivatam nvllam habet et in positivis π2\frac{\pi}{2}, in negativis −π2-\frac{\pi}{2} valet. Verbis primitivarvm: arctan⁡x\arctan x et −arctan⁡1x-\arctan \frac{1}{x} eandem derivatam habent, 11+x2\frac{1}{1 + x^2}, in R∖{0}\mathbb{R} \setminus \{0\}, nec constante differvnt, sed constante in vnaqvaqve semirecta diversa. Dominia fvnctionvm elementarivm plervmqve svnt vniones intervallorvm apertorvm disivnctorvm, et in eis regvla haec est.

PropositioPrimitivae in vnione intervallorvm apertorvm disivnctorvm

Sit DD vnio familiae intervallorvm apertorvm IkI_k, binorvm disivnctorvm, sit ff fvnctio in DD definita et sit FF fvnctio in vnoqvoqve pvncto ipsivs DD derivabilis, cvm F′(x)=f(x)F'(x) = f(x). Fvnctio GG in DD definita in vnoqvoqve pvncto ipsivs DD derivabilis est, cvm G′(x)=f(x)G'(x) = f(x), si et solvm si pro vnoqvoqve kk exstat nvmervs CkC_k talis vt G(x)=F(x)+CkG(x) = F(x) + C_k pro omni xx ex IkI_k. Constantes CkC_k arbitrariae svnt et inter se independentes. In vnoqvoqve intervallo theorema adhibetvr; cvm intervalla aperta et disivncta sint, derivata in pvncto tantvm intervallvm spectat qvod id continet. Figvra id ostendit cvm F(x)=ln⁡∣x∣F(x) = \ln \abs{x}, qvae derivatam 1x\frac{1}{x} in R∖{0}\mathbb{R} \setminus \{0\} habet.

Demonstratio

  1. G(x)=F(x)+Ck,x∈IkG(x) = F(x) + \resaltar{C_k}, \qquad x \in I_k

    Ponamvs G′(x)=f(x)G'(x) = f(x) in DD, et sit IkI_k vnvm ex intervallis. Omne pvnctvm ipsivs IkI_k est pvnctvm accvmvlationis ipsivs IkI_k; per lemma de indole locali derivatae, restrictiones ipsivs FF et ipsivs GG ad IkI_k in vnoqvoqve pvncto ipsivs IkI_k derivabiles svnt, derivata f(x)f(x). Primitivae ipsivs ff in IkI_k svnt, et theorema de primitivis in intervallo constantem pro eo intervallo dat.

  2. G′(a)=F′(a)+0=f(a),a∈IkG'(a) = F'(a) + 0 = \resaltar{f(a)}, \qquad a \in I_k

    Vicissim, sint CkC_k nvmeri qvilibet, vnvs pro qvoqve intervallo, et sit G=F+CkG = F + C_k in vnoqvoqve IkI_k. Sit aa pvnctvm ipsivs DD, qvod in vnico IkI_k iacet. Cvm IkI_k apertvm sit, exstat δ>0\delta > 0 tale vt (a−δ,a+δ)\ioo{a - \delta}{a + \delta} in IkI_k contineatvr; in eo intervallo GG cvm F+CkF + C_k congrvit, qvae in aa derivabilis est derivata f(a)f(a). Per alteram envntiationem lemmatis de indole locali, GG in aa derivabilis est eadem derivata, qvaecvmqve sint ceterae constantes.

Per theorema de derivata logarithmi natvralis, ex lectione de fvnctionibvs elementaribvs, ln⁡∣x∣\ln \abs{x} in R∖{0}\mathbb{R} \setminus \{0\} derivabilis est derivata 1x\frac{1}{x}. Per propositionem, fvnctiones in R∖{0}\mathbb{R} \setminus \{0\} derivabiles derivata 1x\frac{1}{x} svnt prorsvs eae formae:

G(x)=ln⁡(−x)+C1,x<0,G(x)=ln⁡x+C2,x>0G(x) = \ln(-x) + C_1, \quad x < 0, \qquad G(x) = \ln x + C_2, \quad x > 0

cvm C1C_1 et C2C_2 arbitrariis. Expressio ln⁡∣x∣+C\ln \abs{x} + C, vna sola constante, non omnes describit: omittit, exempli gratia, fvnctionem qvae ln⁡(−x)+1\ln(-x) + 1 in negativis et ln⁡x\ln x in positivis valet.

Integrale indefinitvm

Theorema de primitivis in intervallo copiam omnivm primitivarvm per vnam earvm nominare sinit. Notatio Leibnitii pro ea copia haec est.

DefinitioIntegrale indefinitvm

Sit ff fvnctio qvae primitivam FF in intervallo II habet. Integrale indefinitvm ipsivs ff in II est copia omnivm primitivarvm ipsivs ff in II, qvae per theorema de primitivis in intervallo est {F+C:C∈R}\left\{ F + C : C \in \mathbb{R} \right\}. Scribitvr:

∫f(x) dx=F(x)+C,x∈I\int f(x) \, \mathrm{d}x = F(x) + C, \qquad x \in I

Signvm ∫\int est signvm integrale; fvnctio f(x)f(x), integrandvm; xx, variabilis integrationis; et CC, constans integrationis, qvae nvmeros reales percvrrit.

Aeqvalitas definitionis non est aeqvalitas inter nvmeros neqve inter fvnctiones, sed inter copias fvnctionvm: affirmat primitivas ipsivs ff in II esse prorsvs fvnctiones F+CF + C. Per theorema, scribere ∫f(x) dx=G(x)+C\int f(x) \, \mathrm{d}x = G(x) + C rectvm est si et solvm si GG qvoqve est primitiva ipsivs ff in II, id est si et solvm si G−FG - F in II constans est. Ideo dvo inventa diversae speciei ambo recta esse possvnt. Exempli gratia, arcsin⁡x+arccos⁡x=π2\arcsin x + \arccos x = \frac{\pi}{2} in [−1,1]\icc{-1}{1}, vt in lectione de theorematis Fermatii, Rollii, Lagrangii et Cavchii visvm est; fvnctiones arcsin⁡x\arcsin x et −arccos⁡x-\arccos x constante π2\frac{\pi}{2} differvnt, et in (−1,1)\ioo{-1}{1}:

∫11−x2 dx=arcsin⁡x+C=−arccos⁡x+C\int \frac{1}{\sqrt{1 - x^2}} \, \mathrm{d}x = \arcsin x + C = -\arccos x + C

Littera CC non evndem nvmervm in dvobvs membris designat: vtrvmqve membrvm est copia, et dvae copiae aeqvales svnt. Ex F(x)+C=G(x)+CF(x) + C = G(x) + C, vt aeqvalitate familiarvm, non efficitvr F=GF = G, sed tantvm F−GF - G constantem esse. Ad inventvm confirmandvm satis est id derivare: si eivs derivata est integrandvm in toto II, inventvm rectvm est.

Variabilis integrationis mvta est: ∫f(t) dt\int f(t) \, \mathrm{d}t est eadem copia fvnctionvm ac ∫f(x) dx\int f(x) \, \mathrm{d}x. Symbolvm dx\mathrm{d}x indicat qvae sit variabilis; lectio de integratione per mvtationem variabilis ei vsvm operativvm dabit. Nomen integralis et signvm ∫\int, littera SS prodvcta, ad svmmam allvdvnt: integrale definitvm partis 3, qvod per svmmas definitvr, cvm integrali indefinito in theoremate fvndamentali calcvli conectetvr. In hac parte integrale definitvm non adhibetvr: qvaeqve primitiva derivando obtinetvr et confirmatvr.

Cvm integrandvm in vnione intervallorvm definitvm est, in hac parte haec conventio adhibetvr: formvla semel scribitvr, intervalla in qvibvs valet indicantvr, et pro vnoqvoqve constans independens svbintellegitvr. Sic aeqvalitas

∫1x2 dx=−1x+C\int \frac{1}{x^2} \, \mathrm{d}x = -\frac{1}{x} + C

valet in (−∞,0)\ioo{-\infty}{0} et in (0,∞)\ioo{0}{\infty}, cvm constantibvs C1C_1 et C2C_2 qvae diversae esse possvnt. Primitiva sine svo intervallo data inventvm imperfectvm est.

Linearitas

Derivata combinationis linearis est combinatio linearis derivatarvm. Retro lecta, ea regvla primvm instrvmentvm ad primitivas compvtandas praebet.

TheoremaLinearitas primitivarvm

Sint FF et GG primitivae ipsivs ff et ipsivs gg in intervallo II, et sint α\alpha et β\beta dvo nvmeri reales. Tvm αF+βG\alpha F + \beta G est primitiva ipsivs αf+βg\alpha f + \beta g in II. Si α\alpha et β\beta non ambo nvlli svnt, vt aeqvalitas familiarvm:

∫(αf(x)+βg(x)) dx=α∫f(x) dx+β∫g(x) dx\int \left(\alpha f(x) + \beta g(x)\right) \, \mathrm{d}x = \alpha \int f(x) \, \mathrm{d}x + \beta \int g(x) \, \mathrm{d}x

vbi membrvm dextrvm est copia fvnctionvm αF1+βG1\alpha F_1 + \beta G_1, cvm F1F_1 primitiva ipsivs ff et G1G_1 primitiva ipsivs gg in II. Combinatio linearis derivatvr; deinde nvmerantvr constantes qvas membrvm dextrvm gignit.

Demonstratio

  1. (αF+βG)′(x)=αF′(x)+βG′(x)=αf(x)+βg(x)\left(\alpha F + \beta G\right)'(x) = \alpha F'(x) + \beta G'(x) = \resaltar{\alpha f(x) + \beta g(x)}

    Per theorema de derivata combinationis linearis, adhibitvm primvm ad βG\beta G (cvm fvnctione nvlla vt altero addendo) deinde ad αF+βG\alpha F + \beta G, in vnoqvoqve pvncto ipsivs II:

  2. α(F+C1)+β(G+C2)=αF+βG+αC1+βC2\alpha \left(F + C_1\right) + \beta \left(G + C_2\right) = \alpha F + \beta G + \resaltar{\alpha C_1 + \beta C_2}

    Per theorema de primitivis in intervallo, F1=F+C1F_1 = F + C_1 et G1=G+C2G_1 = G + C_2. Cvm C1C_1 et C2C_2 nvmeros reales percvrrvnt, nvmervs αC1+βC2\alpha C_1 + \beta C_2 omnes nvmeros reales percvrrit si α≠0\alpha \neq 0 vel β≠0\beta \neq 0; tvm membrvm dextrvm est familia fvnctionvm αF+βG+C\alpha F + \beta G + C, qvae est membrvm sinistrvm.

Si α=β=0\alpha = \beta = 0, membrvm sinistrvm est copia omnivm constantivm et dextrvm tantvm fvnctionem nvllam continet: aeqvalitas familiarvm deficit, qvamqvam envntiatio de primitivis valere pergit. Non est contra regvla prodvcti pro primitivis: x33\frac{x^3}{3} est primitiva ipsivs x⋅xx \cdot x, sed prodvctvm primitivarvm x22\frac{x^2}{2} et x22\frac{x^2}{2} derivatam x3x^3 habet. Prodvcta per integrationem per partes tractabvntvr, qvae regvlam prodvcti invertit, et compositiones per mvtationem variabilis, qvae regvlam catenae invertit.

Primitivae immediatae

Qvaeqve derivata nota, retro lecta, primitivam dat. Tres propositiones infra positae eas colligvnt qvae in tota parte adhibebvntvr; qvaeqve derivando membrvm dextrvm demonstratvr, et intervallvm in qvo valet in envntiato continetvr.

PropositioPrimitivae potentiarvm

Pro omni nvmero reali rr ab −1-1 diverso et in intervallis postea indicatis:

∫xr dx=xr+1r+1+C,∫1x dx=ln⁡∣x∣+C\int x^r \, \mathrm{d}x = \frac{x^{r + 1}}{r + 1} + C, \qquad \int \frac{1}{x} \, \mathrm{d}x = \ln \abs{x} + C

Prima valet in (0,∞)\ioo{0}{\infty} pro omni r≠−1r \neq -1; in R\mathbb{R} si rr est integer non negativvs, cvm x0=1x^0 = 1; et in vnoqvoqve intervallorvm (−∞,0)\ioo{-\infty}{0} et (0,∞)\ioo{0}{\infty} si rr est integer minor qvam −1-1. Altera valet in vnoqvoqve intervallorvm (−∞,0)\ioo{-\infty}{0} et (0,∞)\ioo{0}{\infty}. Exponens r+1r + 1 nvllvs non est, et derivata ipsivs xr+1x^{r + 1} evm exponentem demittit, qvi cvm denominatore tollitvr; exponentem −1-1, qvem ea formvla exclvdit, logarithmvs tegit.

Demonstratio

  1. ddx(xr+1r+1)=(r+1)xrr+1=xr,x>0\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\frac{x^{r + 1}}{r + 1}\right) = \frac{(r + 1) x^{r}}{r + 1} = \resaltar{x^r}, \qquad x > 0

    Sit x>0x > 0. Per theorema de derivata potentiae exponentis realis, ex lectione de variabili in exponente, cvm exponente r+1r + 1:

  2. ddx(xn+1n+1)=xn\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\frac{x^{n + 1}}{n + 1}\right) = \resaltar{x^n}

    Si r=nr = n est integer non negativvs, m=n+1m = n + 1 est integer positivvs, et si nn est integer minor qvam −1-1, m=n+1m = n + 1 est integer negativvs. Per propositionem de potentiis exponentis integri, ex lectione de regvlis derivandi, xmx^m in toto svo dominio derivabilis est, R\mathbb{R} in primo casv et R∖{0}\mathbb{R} \setminus \{0\} in altero, eadem formvla; in altero casv restrictio ad vnamqvamqve semirectam est primitiva.

  3. ddx(ln⁡∣x∣)=1x,x≠0\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\ln \abs{x}\right) = \resaltar{\frac{1}{x}}, \qquad x \neq 0

    Per theorema de derivata logarithmi natvralis, ln⁡∣x∣\ln \abs{x} in R∖{0}\mathbb{R} \setminus \{0\} derivabilis est derivata 1x\frac{1}{x}, et eivs restrictio ad vnamqvamqve semirectam est primitiva ipsivs 1x\frac{1}{x}.

Potentiae exponentis rationalis cvm denominatore impari, vt x3\sqrt[3]{x}, in toto R\mathbb{R} definitae svnt, et propositio earvm primitivam tantvm in (0,∞)\ioo{0}{\infty} dat; problema propositvm «Radix cvbica in tota recta» eam ad totam rectam extendit. In (0,∞)\ioo{0}{\infty}, formvla logarithmi est casvs limes formvlae potentiarvm sensv accvrato: primitiva xr+1−1r+1\frac{x^{r + 1} - 1}{r + 1}, qvae in 11 evanescit, ad ln⁡x\ln x tendit cvm rr ad −1-1 tendit, per corollarivm de limitibvs notabilibvs logarithmi et potentiarvm, ex lectione de continvitate fvnctionvm elementarivm, cvm a=xa = x et exponente r+1r + 1 loco variabilis.

PropositioPrimitivae exponentialivm et fvnctionvm trigonometricarvm

Sit a>0a > 0, cvm a≠1a \neq 1. In R\mathbb{R}:

∫ex dx=ex+C,∫ax dx=axln⁡a+C,∫cos⁡x dx=sin⁡x+C,∫sin⁡x dx=−cos⁡x+C\int e^x \, \mathrm{d}x = e^x + C, \qquad \int a^x \, \mathrm{d}x = \frac{a^x}{\ln a} + C, \qquad \int \cos x \, \mathrm{d}x = \sin x + C, \qquad \int \sin x \, \mathrm{d}x = -\cos x + C
∫11+x2 dx=arctan⁡x+C\int \frac{1}{1 + x^2} \, \mathrm{d}x = \arctan x + C

In vnoqvoqve intervallo (−π2+kπ,π2+kπ)\ioo{-\frac{\pi}{2} + k\pi}{\frac{\pi}{2} + k\pi}, cvm kk integro, dvae primae aeqvalitates infra scriptae, et in vnoqvoqve intervallo (kπ,(k+1)π)\ioo{k\pi}{(k + 1)\pi}, dvae vltimae:

∫sec⁡2x dx=tan⁡x+C,∫sec⁡xtan⁡x dx=sec⁡x+C,∫csc⁡2x dx=−cot⁡x+C,∫csc⁡xcot⁡x dx=−csc⁡x+C\int \sec^2 x \, \mathrm{d}x = \tan x + C, \qquad \int \sec x \tan x \, \mathrm{d}x = \sec x + C, \qquad \int \csc^2 x \, \mathrm{d}x = -\cot x + C, \qquad \int \csc x \cot x \, \mathrm{d}x = -\csc x + C

Et in (−1,1)\ioo{-1}{1}:

∫11−x2 dx=arcsin⁡x+C\int \frac{1}{\sqrt{1 - x^2}} \, \mathrm{d}x = \arcsin x + C

Qvaeqve formvla est derivata Calcvli I retro lecta.

Demonstratio

  1. ddx(ex)=ex,ddx(axln⁡a)=axln⁡aln⁡a=ax\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(e^x\right) = e^x, \qquad \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\frac{a^x}{\ln a}\right) = \frac{a^x \ln a}{\ln a} = \resaltar{a^x}

    Per theorema de derivata exponentialis natvralis, ex lectione de fvnctionibvs elementaribvs, et illvd de derivatis exponentialis et logarithmi basis aa, ex lectione de variabili in exponente, cvm ln⁡a≠0\ln a \neq 0:

  2. ddx(sin⁡x)=cos⁡x,ddx(−cos⁡x)=sin⁡x\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\sin x\right) = \cos x, \qquad \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(-\cos x\right) = \resaltar{\sin x}

    Per theorema de derivatis sinvs et cosinvs, ex lectione de fvnctionibvs elementaribvs, et illvd de derivata combinationis linearis:

  3. ddx(tan⁡x)=1cos⁡2x=sec⁡2x,ddx(−cot⁡x)=1sin⁡2x=csc⁡2x\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\tan x\right) = \frac{1}{\cos^2 x} = \resaltar{\sec^2 x}, \qquad \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(-\cot x\right) = \frac{1}{\sin^2 x} = \resaltar{\csc^2 x}

    Per propositionem de derivatis ceterarvm fvnctionvm trigonometricarvm, ex eadem lectione, tangens et secans derivabiles svnt vbi cos⁡x≠0\cos x \neq 0, et cotangens et cosecans vbi sin⁡x≠0\sin x \neq 0. Ea dominia svnt vniones intervallorvm envntiati, et restrictio ad vnvmqvodqve intervallvm est primitiva.

  4. ddx(−csc⁡x)=csc⁡xcot⁡x,ddx(arctan⁡x)=11+x2,ddx(arcsin⁡x)=11−x2\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(-\csc x\right) = \resaltar{\csc x \cot x}, \qquad \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\arctan x\right) = \resaltar{\frac{1}{1 + x^2}}, \qquad \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\arcsin x\right) = \resaltar{\frac{1}{\sqrt{1 - x^2}}}

    Ex eadem propositione, derivatae secantis et cosecantis; et per illam de derivatis fvnctionvm trigonometricarvm inversarvm, ex lectione de derivata fvnctionis inversae, arcvs tangentis in R\mathbb{R} derivabilis est et arcvs sinvs in (−1,1)\ioo{-1}{1}.

Arcvs sinvs in [−1,1]\icc{-1}{1} continvvs est, sed neqve in −1-1 neqve in 11 derivabilis est, et integrandvm ibi definitvm non est: intervallvm vltimae formvlae apertvm est. Primitivae ipsivs tan⁡x\tan x et ipsivs sec⁡x\sec x immediatae non svnt, qvia nvlla derivata in catalogo est tangens neqve secans; obtinebvntvr in lectione de mvtatione variabilis et in illa de integralibvs trigonometricis.

PropositioPrimitivae fvnctionvm hyperbolicarvm et inversarvm earvm

In R\mathbb{R}:

∫cosh⁡x dx=sinh⁡x+C,∫sinh⁡x dx=cosh⁡x+C,∫1cosh⁡2x dx=tanh⁡x+C\int \cosh x \, \mathrm{d}x = \sinh x + C, \qquad \int \sinh x \, \mathrm{d}x = \cosh x + C, \qquad \int \frac{1}{\cosh^2 x} \, \mathrm{d}x = \tanh x + C
∫1x2+1 dx=arcsinh⁡x+C=ln⁡(x+x2+1)+C\int \frac{1}{\sqrt{x^2 + 1}} \, \mathrm{d}x = \operatorname{arcsinh} x + C = \ln\left(x + \sqrt{x^2 + 1}\right) + C

In vnoqvoqve intervallorvm (−∞,−1)\ioo{-\infty}{-1} et (1,∞)\ioo{1}{\infty} prima aeqvalitas infra scripta, et in vnoqvoqve intervallorvm (−∞,−1)\ioo{-\infty}{-1}, (−1,1)\ioo{-1}{1} et (1,∞)\ioo{1}{\infty} altera:

∫1x2−1 dx=ln⁡∣x+x2−1∣+C,∫11−x2 dx=12ln⁡∣1+x1−x∣+C\int \frac{1}{\sqrt{x^2 - 1}} \, \mathrm{d}x = \ln \abs{x + \sqrt{x^2 - 1}} + C, \qquad \int \frac{1}{1 - x^2} \, \mathrm{d}x = \frac{1}{2} \ln \abs{\frac{1 + x}{1 - x}} + C

In (1,∞)\ioo{1}{\infty}, prima primitiva est arccosh⁡x\operatorname{arccosh} x, et in (−1,1)\ioo{-1}{1}, altera est arctanh⁡x\operatorname{arctanh} x. Formae logarithmicae argvmentorvm hyperbolicorvm etiam extra eorvm dominia valent, cvm valore absolvto; derivando confirmantvr ope corollarii de compositionibvs cvm logarithmo.

Demonstratio

  1. ddx(sinh⁡x)=cosh⁡x,ddx(cosh⁡x)=sinh⁡x,ddx(tanh⁡x)=1cosh⁡2x,ddx(arcsinh⁡x)=1x2+1\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\sinh x\right) = \cosh x, \qquad \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\cosh x\right) = \sinh x, \qquad \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\tanh x\right) = \frac{1}{\cosh^2 x}, \qquad \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\operatorname{arcsinh} x\right) = \resaltar{\frac{1}{\sqrt{x^2 + 1}}}

    Per propositionem de derivatis fvnctionvm hyperbolicarvm, ex lectione de fvnctionibvs elementaribvs, et illam de derivatis inversarvm hyperbolicarvm, ex lectione de derivata fvnctionis inversae; forma logarithmica est propositio de argvmento sinvs hyperbolici, ex lectione de fvnctionibvs hyperbolicis, in Algebra et Geometria.

  2. u′(x)=1+xx2−1=u(x)x2−1,ddx(ln⁡∣u(x)∣)=u′(x)u(x)=1x2−1u'(x) = 1 + \frac{x}{\sqrt{x^2 - 1}} = \frac{u(x)}{\sqrt{x^2 - 1}}, \qquad \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\ln \abs{u(x)}\right) = \frac{u'(x)}{u(x)} = \resaltar{\frac{1}{\sqrt{x^2 - 1}}}

    Sint ∣x∣>1\abs{x} > 1 et u(x)=x+x2−1u(x) = x + \sqrt{x^2 - 1}. Cvm (x+x2−1)(x−x2−1)=1\left(x + \sqrt{x^2 - 1}\right)\left(x - \sqrt{x^2 - 1}\right) = 1, fvnctio uu non evanescit. Per corollarivm de derivatis compositionvm vsitatarvm, ex lectione de regvla catenae, et illvd de compositionibvs cvm exponentiali et logarithmo, ex lectione de variabili in exponente:

  3. 12⋅11+x−12⋅−11−x=(1−x)+(1+x)2(1−x2)=11−x2\frac{1}{2} \cdot \frac{1}{1 + x} - \frac{1}{2} \cdot \frac{-1}{1 - x} = \frac{(1 - x) + (1 + x)}{2\left(1 - x^2\right)} = \resaltar{\frac{1}{1 - x^2}}

    Sit x≠±1x \neq \pm 1. Per legem logarithmi qvotientis, 12ln⁡∣1+x1−x∣=12ln⁡∣1+x∣−12ln⁡∣1−x∣\frac{1}{2} \ln \abs{\frac{1 + x}{1 - x}} = \frac{1}{2} \ln \abs{1 + x} - \frac{1}{2} \ln \abs{1 - x}, et per idem corollarivm:

  4. arccosh⁡x=ln⁡(x+x2−1),arctanh⁡x=12ln⁡1+x1−x\operatorname{arccosh} x = \resaltar{\ln\left(x + \sqrt{x^2 - 1}\right)}, \qquad \operatorname{arctanh} x = \resaltar{\frac{1}{2} \ln \frac{1 + x}{1 - x}}

    In (1,∞)\ioo{1}{\infty} et in (−1,1)\ioo{-1}{1}, primitivae cvm formis logarithmicis propositionvm de argvmento cosinvs hyperbolici et de argvmento tangentis hyperbolicae congrvvnt, ex lectione de fvnctionibvs hyperbolicis; in (1,∞)\ioo{1}{\infty}, x+x2−1x + \sqrt{x^2 - 1} positivvm est, et in (−1,1)\ioo{-1}{1} etiam 1+x1−x\frac{1 + x}{1 - x} positivvm est.

In (−∞,−1)\ioo{-\infty}{-1}, primitiva ln⁡∣x+x2−1∣\ln \abs{x + \sqrt{x^2 - 1}} est −arccosh⁡(−x)-\operatorname{arccosh}(-x), qvia −x−x2−1-x - \sqrt{x^2 - 1} est inversvm ipsivs −x+x2−1-x + \sqrt{x^2 - 1}; forma logarithmica vna formvla complectitvr qvod argvmenta hyperbolica dvabvs postvlarent. Formvlae ipsivs 11+x2\frac{1}{1 + x^2} et ipsivs 11−x2\frac{1}{1 - x^2} vno tantvm signo differvnt, sicvt earvm primitivae arctan⁡x\arctan x et arctanh⁡x\operatorname{arctanh} x, idemqve de illis ipsorvm 11−x2\frac{1}{\sqrt{1 - x^2}} et 1x2+1\frac{1}{\sqrt{x^2 + 1}} intra radicem valet.

Fvnctiones sine primitiva

Omnis derivata in intervallo aperto proprietatem valoris intermedii habet, per theorema Darbovxii, ex lectione de monotonia et criterio derivatae primae, etiamsi continva non sit. Fvnctio ea proprietate carens nvllivs rei derivata esse potest.

PropositioFvnctio signi in recta primitivam non habet

Sit ss fvnctio signi: s(x)=1s(x) = 1 si x>0x > 0, s(0)=0s(0) = 0 et s(x)=−1s(x) = -1 si x<0x < 0. Nvlla exstat fvnctio in R\mathbb{R} derivabilis cvivs derivata sit ss. Contra, ss primitivas habet in (−∞,0)\ioo{-\infty}{0} et in (0,∞)\ioo{0}{\infty}, restrictiones ipsivs ∣x∣\abs{x} constante addita. Primitiva in R\mathbb{R} derivatam haberet qvae ab −1-1 ad 11 transit valorem 12\frac{1}{2} non capiens.

Demonstratio

  1. F′(−1)<12<F′(1)→s(c)=12F'(-1) < \frac{1}{2} < F'(1) \rightarrow s(c) = \resaltar{\frac{1}{2}}

    Ponamvs FF in R\mathbb{R} derivabilem esse, cvm F′(x)=s(x)F'(x) = s(x) pro omni xx. Tvm F′(−1)=−1F'(-1) = -1 et F′(1)=1F'(1) = 1. Cvm R\mathbb{R} intervallvm apertvm sit, theorema Darbovxii, cvm y=12y = \frac{1}{2}, dat cc in (−1,1)\ioo{-1}{1} cvm F′(c)=12F'(c) = \frac{1}{2}; sed ss tantvm valores −1-1, 00 et 11 capit.

  2. ∫s(x) dx=∣x∣+C,x∈(−∞,0) vel x∈(0,∞)\int s(x) \, \mathrm{d}x = \resaltar{\abs{x} + C}, \qquad x \in \ioo{-\infty}{0} \text{ vel } x \in \ioo{0}{\infty}

    In (0,∞)\ioo{0}{\infty}, ∣x∣=x\abs{x} = x, derivata 11; in (−∞,0)\ioo{-\infty}{0}, ∣x∣=−x\abs{x} = -x, derivata −1-1. Per theorema de primitivis in intervallo, hae svnt omnes primitivae, praeter constantem in vnaqvaqve semirecta.

Valor in 00 attribvtvs nihil interest: si s(0)s(0) esset qvivis alivs nvmervs vv, idem argvmentvm, cvm yy ex (−1,1)\ioo{-1}{1} ab vv diverso, ostenderet nvllam primitivam esse. Lectio de monotonia eandem conclvsionem pro fvnctione Heavisidiana obtinvit, in svo problemate solvto «Saltvs qvi derivata non est», et eivs corollarivm de discontinvitatibvs derivatae eam generalem reddit.

CorollarivmFvnctio saltvm habens primitivam non habet

Sit ff fvnctio in intervallo aperto II definita qvae in pvncto cc ipsivs II discontinvitatem evitabilem vel saltvm habet. Tvm ff primitivam in II non habet. Derivata tantvm discontinvitates essentiales habere potest.

Demonstratio

  1. lim⁡x→c+F′(x)=L→L=F′(c)=f(c)\lim_{x \to c^+} F'(x) = L \rightarrow \resaltar{L = F'(c) = f(c)}

    Si FF esset primitiva ipsivs ff in II, ff esset derivata fvnctionis in vnoqvoqve pvncto ipsivs II derivabilis. Per corollarivm de discontinvitatibvs derivatae, ex lectione de monotonia et criterio derivatae primae, omnis limes lateralis ipsivs f=F′f = F' in cc aeqvalis esset f(c)f(c), et si ambo exstant, ff in cc continva est: ff in cc neqve discontinvitatem evitabilem neqve saltvm haberet, contra hypothesim.

Continvitas ad primitivam habendam necessaria non est: problema solvtvm «Vnvm valorem mvtare» fvnctionem discontinvam ostendit qvae eam habet. Svfficiens tamen est: omnis fvnctio in intervallo continva in eo primitivam habet. Hoc inventvm in hac parte non adhibebitvr, qvia eivs demonstratio integrali definito eget; est theorema fvndamentale calcvli, partis 3. Interea qvaeqve primitiva exhibetvr et eam derivando confirmatvr, et qvaeqve ars hvivs partis est theorema qvod effectvm svvm derivando demonstratvr.

Qvod primitiva exstat non significat eam per fvnctiones elementares scribi posse. Fvnctio e−x2e^{-x^2} in R\mathbb{R} continva est, et per theorema fvndamentale primitivam habebit; sed nvlla eivs primitivarvm ex polynomiis, exponentialibvs, logarithmis, fvnctionibvs trigonometricis earvmqve inversis per operationes et compositiones nvmero finitas obtinetvr. Idem accidit cvm sin⁡xx\frac{\sin x}{x} et cvm 1ln⁡x\frac{1}{\ln x}. Factvm est qvod in cvrsibvs posterioribvs demonstratvr, ope theoriae qvam Iosephvs Liovville saecvlo XIX incohavit, et qvo haec pars non vtitvr. Artes lectionvm qvae deinde venivnt primitivas elementares, cvm exstant, pro amplis familiis fvnctionvm invenivnt, non pro omnibvs.

Problemata solvta

Problemata difficvltate crescvnt: primvm dvo integranda vt combinationes tabvlae rescribit; secvndvm tres primitivas eivsdem fvnctionis comparat et ex eis identitatem dedvcit; tertivm primitivam in dominio diviso vna condicione in vnoqvoqve intervallo figit; qvartvm primitivam per frvsta definitam constrvit; vltimvm fvnctionem discontinvam cvm primitiva ostendit, qvae eam amittit vno valore mvtato.

Problema solvtvm 1Rescribere anteqvam integretvr

Compvtare ∫(1+x)2x dx\int \frac{\left(1 + \sqrt{x}\right)^2}{x} \, \mathrm{d}x et ∫x2−1x2+1 dx\int \frac{x^2 - 1}{x^2 + 1} \, \mathrm{d}x, indicando in qvo intervallo qvodqve effectvm valeat.

Solvtio

  1. (1+x)2x=1+2x+xx=1x+2x−12+1\frac{\left(1 + \sqrt{x}\right)^2}{x} = \frac{1 + 2\sqrt{x} + x}{x} = \resaltar{\frac{1}{x} + 2x^{-\frac{1}{2}} + 1}

    Primvm integrandvm in (0,∞)\ioo{0}{\infty} definitvm est. Qvadrato evolvto et vnoqvoqve termino per xx diviso, combinatio linearis potentiarvm restat.

  2. ∫(1+x)2x dx=ln⁡x+2⋅x1212+x+C=ln⁡x+4x+x+C,x>0\int \frac{\left(1 + \sqrt{x}\right)^2}{x} \, \mathrm{d}x = \ln x + 2 \cdot \frac{x^{\frac{1}{2}}}{\frac{1}{2}} + x + C = \resaltar{\ln x + 4\sqrt{x} + x + C}, \qquad x > 0

    Per linearitatem et propositionem de primitivis potentiarvm, cvm r=−12r = -\frac{1}{2} et r=0r = 0, in (0,∞)\ioo{0}{\infty}, vbi ln⁡∣x∣=ln⁡x\ln \abs{x} = \ln x:

  3. x2−1x2+1=1−2x2+1→∫x2−1x2+1 dx=x−2arctan⁡x+C,x∈R\frac{x^2 - 1}{x^2 + 1} = 1 - \frac{2}{x^2 + 1} \qquad \rightarrow \qquad \int \frac{x^2 - 1}{x^2 + 1} \, \mathrm{d}x = \resaltar{x - 2\arctan x + C}, \qquad x \in \mathbb{R}

    Altervm integrandvm in R\mathbb{R} definitvm est, et nvmeratori 22 dempto et addito in constantem et mvltiplvm ipsivs 11+x2\frac{1}{1 + x^2} dividitvr, cvivs primitiva est arcvs tangentis.

Nevtrvm integrandorvm in tabvla erat, neqve ars nova opvs fvit: algebra svffecit. Semper convenit integrandvm inspicere anteqvam ars qvaeratvr.

Problema solvtvm 2Tres primitivae sinvs angvli dvpli

Demonstrare sin⁡2x\sin^2 x, −cos⁡2x-\cos^2 x et −12cos⁡(2x)-\frac{1}{2} \cos(2x) esse primitivas ipsivs sin⁡(2x)\sin(2x) in R\mathbb{R}, constantes invenire qvibvs differvnt et identitatem trigonometricam dedvcere.

Solvtio

  1. ddx(sin⁡2x)=2sin⁡xcos⁡x=sin⁡(2x),ddx(−cos⁡2x)=−2cos⁡x(−sin⁡x)=sin⁡(2x)\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(\sin^2 x\right) = 2 \sin x \cos x = \resaltar{\sin(2x)}, \qquad \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(-\cos^2 x\right) = -2 \cos x \left(-\sin x\right) = \resaltar{\sin(2x)}

    Per corollarivm de derivatis compositionvm vsitatarvm, ex lectione de regvla catenae, et formvlam sinvs angvli dvpli:

  2. ddx(−12cos⁡(2x))=−12⋅(−2sin⁡(2x))=sin⁡(2x)\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}\left(-\frac{1}{2} \cos(2x)\right) = -\frac{1}{2} \cdot \left(-2 \sin(2x)\right) = \resaltar{\sin(2x)}

    Per problema solvtvm «Mvtatio linearis variabilis» ex lectione de fvnctionibvs elementaribvs, derivata ipsivs cos⁡(2x)\cos(2x) est −2sin⁡(2x)-2 \sin(2x):

  3. sin⁡2x−(−cos⁡2x)=sin⁡20+cos⁡20=1,sin⁡2x−(−12cos⁡(2x))=0+12=12\sin^2 x - \left(-\cos^2 x\right) = \sin^2 0 + \cos^2 0 = \resaltar{1}, \qquad \sin^2 x - \left(-\frac{1}{2} \cos(2x)\right) = 0 + \frac{1}{2} = \resaltar{\frac{1}{2}}

    Per theorema de primitivis in intervallo, qvaeqve differentia in R\mathbb{R} constans est, et eivs valor in x=0x = 0 compvtatvr.

  4. sin⁡2x=1−cos⁡(2x)2,x∈R\resaltar{\sin^2 x = \frac{1 - \cos(2x)}{2}}, \qquad x \in \mathbb{R}

    Prima constans est identitas Pythagorica. Altera, qvadrato seivncto, formvlam redvctionis potentiarvm dat qvam lectio de formvlis additionis et svbtractionis ex cosinv angvli dvpli obtinvit:

Tria inventa pro ∫sin⁡(2x) dx\int \sin(2x) \, \mathrm{d}x recta svnt et diversae speciei: vt aeqvalitas familiarvm, sin⁡2x+C=−cos⁡2x+C=−12cos⁡(2x)+C\sin^2 x + C = -\cos^2 x + C = -\frac{1}{2} \cos(2x) + C. Dvas primitivas in intervallo comparare est etiam methodvs ad identitates demonstrandas: satis est eas eandem derivatam habere et in vno pvncto congrvere.

Problema solvtvm 3Vna condicio in vnoqvoqve intervallo

Invenire fvnctionem FF, in R∖{0}\mathbb{R} \setminus \{0\} derivabilem, talem vt F′(x)=(x+1)2xF'(x) = \frac{(x + 1)^2}{x}, F(1)=0F(1) = 0 et F(−1)=0F(-1) = 0. Potestne scribi forma P(x)+CP(x) + C, cvm vna sola formvla PP in toto dominio et vna sola constante?

Solvtio

  1. (x+1)2x=x+2+1x→P(x)=x22+2x+ln⁡∣x∣\frac{(x + 1)^2}{x} = x + 2 + \frac{1}{x} \qquad \rightarrow \qquad \dato{P}{P(x) = \frac{x^2}{2} + 2x + \ln \abs{x}}

    Nvmeratore evolvto, integrandvm est combinatio potentiarvm. Per linearitatem et propositionem de primitivis potentiarvm, primitiva in vtraqve semirecta est:

  2. P(1)+C2=52+C2=0,P(−1)+C1=−32+C1=0P(1) + C_2 = \frac{5}{2} + C_2 = 0, \qquad P(-1) + C_1 = -\frac{3}{2} + C_1 = 0

    Dominivm est vnio semirectarvm apertarvm, et per propositionem de primitivis in vnione intervallorvm apertorvm disivnctorvm in vnaqvaqve constans adest. Condicio in 11 dextram figit, et condicio in −1-1 sinistram.

  3. F(x)={x22+2x+ln⁡(−x)+32x<0x22+2x+ln⁡x−52x>0\resaltar{F(x) = \begin{cases} \frac{x^2}{2} + 2x + \ln(-x) + \frac{3}{2} & x < 0 \\ \frac{x^2}{2} + 2x + \ln x - \frac{5}{2} & x > 0 \end{cases}}

    Constantes diversae svnt, ita vt fvnctio inventa non sit formae P(x)+CP(x) + C cvm vna sola constante. Vna tantvm ex dvabvs condicionibvs, altera constans libera maneret, et infinitae tales fvnctiones essent.

In dominio diviso, nvmervs condicionvm necessarivs est nvmervs intervallorvm: qvaeqve condicio de intervallo docet in qvo eivs pvnctvm iacet, non de ceteris.

Problema solvtvm 4Primitiva per frvsta definita

Sit f(x)=x2f(x) = x^2 si ∣x∣≥1\abs{x} \geq 1 et f(x)=1f(x) = 1 si ∣x∣<1\abs{x} < 1. Omnes primitivas ipsivs ff in R\mathbb{R} invenire et, inter eas, illam qvae in 00 evanescit.

Solvtio

  1. F(x)=x,−1≤x≤1F(x) = \resaltar{x}, \qquad -1 \leq x \leq 1

    Sit FF primitiva ipsivs ff in R\mathbb{R} cvm F(0)=0F(0) = 0. Eivs restrictio ad [−1,1]\icc{-1}{1} est primitiva ipsivs ff in eo intervallo, vbi ff valet 11, etiam in terminis. Per corollarivm de primitiva qvae datvm valorem capit:

  2. 13+C2=1→C2=23,−13+C1=−1→C1=−23\frac{1}{3} + C_2 = 1 \rightarrow C_2 = \resaltar{\frac{2}{3}}, \qquad -\frac{1}{3} + C_1 = -1 \rightarrow C_1 = \resaltar{-\frac{2}{3}}

    In [1,∞)\ico{1}{\infty}, f(x)=x2f(x) = x^2, et restrictio ipsivs FF est primitiva ipsivs x2x^2; per theorema de primitivis in intervallo, F(x)=x33+C2F(x) = \frac{x^3}{3} + C_2 ibi. Pvnctvm 11 ad vtrvmqve intervallvm pertinet, et F(1)=1F(1) = 1 constantem figit; in (−∞,−1]\ioc{-\infty}{-1}, eodem modo, cvm F(−1)=−1F(-1) = -1.

  3. g(1)=1=h(1),g′(1)=1=h′(1)g(1) = 1 = h(1), \qquad g'(1) = 1 = \resaltar{h'(1)}

    Restat vt ostendatvr fvnctionem sic constrvctam in ±1\pm 1 derivabilem esse. Sint g(x)=xg(x) = x et h(x)=x33+23h(x) = \frac{x^3}{3} + \frac{2}{3}. Per propositionem de derivata in pvncto ivnctionis, ex lectione de regvlis derivandi, satis est vt dvae formvlae in 11 evndem valorem et eandem derivatam dent; in −1-1 eodem modo ratiocinamvr cvm x33−23\frac{x^3}{3} - \frac{2}{3}, qvae −1-1 valet et derivatam 11 habet.

Per theorema de primitivis in intervallo, primitivae ipsivs ff in R\mathbb{R} svnt fvnctiones F+CF + C: vna sola constans, qvia R\mathbb{R} intervallvm est, qvamvis formvla tria frvsta habeat. Constantes frvstorvm liberae non svnt: eas continvitas primitivae in pvnctis ivnctionis ligat. Primitiva qvae in 00 evanescit impar est, et ff par est; problema propositvm «Primitivae fvnctionvm parivm et imparivm» explicat cvr.

Problema solvtvm 5Vnvm valorem mvtare

Sit f(x)=2xsin⁡1x−cos⁡1xf(x) = 2x \sin \frac{1}{x} - \cos \frac{1}{x} si x≠0x \neq 0, et f(0)=0f(0) = 0. Demonstrare ff primitivam in R\mathbb{R} habere, qvamvis in 00 discontinva sit. Sit gg fvnctio qvae cvm ff extra 00 congrvit et condicioni g(0)=1g(0) = 1 satisfacit. Demonstrare gg primitivam in R\mathbb{R} non habere.

Solvtio

  1. F′(x)=2xsin⁡1x−cos⁡1x,x≠0,F′(0)=0\dato{F}{F'(x) = 2x \sin \frac{1}{x} - \cos \frac{1}{x}, \quad x \neq 0, \qquad F'(0) = 0}

    Sit F(x)=x2sin⁡1xF(x) = x^2 \sin \frac{1}{x} si x≠0x \neq 0, et F(0)=0F(0) = 0. Problema solvtvm «Derivata qvae limitem non habet» ex lectione de fvnctionibvs elementaribvs eivs derivatam extra 00 compvtavit et ostendit eam limitem in 00 non habere; in 00 derivata nvlla est, per problema solvtvm «Continva et sine derivatis lateralibvs» ex lectione de derivata vt limite.

  2. ∫f(x) dx=F(x)+C,x∈R\int f(x) \, \mathrm{d}x = \resaltar{F(x) + C}, \qquad x \in \mathbb{R}

    Ergo F′=fF' = f in toto R\mathbb{R}, et FF est primitiva ipsivs ff. Discontinvitas ipsivs ff in 00 essentialis est, vt corollarivm de discontinvitatibvs derivatae postvlat.

  3. H′(x)=0,x≠0,H′(0)=1H'(x) = 0, \quad x \neq 0, \qquad \dato{H}{H'(0) = 1}

    Ponamvs GG in R\mathbb{R} derivabilem esse, cvm G′=gG' = g. Differentia H=G−FH = G - F in R\mathbb{R} derivabilis est, et eivs derivata valet g(x)−f(x)g(x) - f(x): nvlla extra 00, et 11 in 00.

  4. H′(1)<12<H′(0)→H′(c)=12,0<c<1H'(1) < \frac{1}{2} < H'(0) \rightarrow H'(c) = \resaltar{\frac{1}{2}}, \quad 0 < c < 1

    Per theorema Darbovxii, in (0,1)\ioo{0}{1} esset pvnctvm cc cvm H′(c)=12H'(c) = \frac{1}{2}, qvia 12\frac{1}{2} inter H′(0)=1H'(0) = 1 et H′(1)=0H'(1) = 0 iacet. Sed H′H' in (0,1)\ioo{0}{1} nvlla est. Non exstat GG.

Primitivam habere non a continvitate pendet, sed a re fragiliore: vnvs valor mvtatvs satis est vt amittatvr. Fvnctio gg a derivata in vno tantvm pvncto differt, et differentia, qvae 11 in 00 et 00 in ceteris pvnctis valet, discontinvitatem evitabilem habet, qvam nvlla derivata habere potest.

Problemata proposita

Problemata difficvltate crescvnt: primvm primitivam radicis cvbicae ad totam rectam extendit; secvndvm ostendit fvnctionem signi ne in semirecta clavsa qvidem primitivam habere, vbi theorema Darbovxii non adhibetvr; tertivm primitivam periodicam cvm infinitis intervallis constrvit; qvartvm paritatem fvnctionis cvm paritate primitivarvm eivs conivngit; vltimvm fvnctionem invenit qvae proxime ad primitivam partis integrae accedit. Qvodqve indicivm habet, qvod aperire convenit tantvm postqvam temptatvm est.

Problema propositvm 1Radix cvbica in tota recta

Propositio de primitivis potentiarvm dat ∫x13 dx=34x43+C\int x^{\frac{1}{3}} \, \mathrm{d}x = \frac{3}{4} x^{\frac{4}{3}} + C tantvm in (0,∞)\ioo{0}{\infty}. Demonstrare F(x)=34xx3F(x) = \frac{3}{4} x \sqrt[3]{x} esse primitivam ipsivs x3\sqrt[3]{x} in toto R\mathbb{R}, et integrale indefinitvm ipsivs x3\sqrt[3]{x} in R\mathbb{R} scribere.

Indicivm

Pro x≠0x \neq 0, prodvctvm deriva ope propositionis de derivata radicis n-tae, ex lectione de derivata fvnctionis inversae, et simplifica per (x3)3=x\left(\sqrt[3]{x}\right)^3 = x. In 00, radix derivabilis non est et regvla prodvcti non adhibetvr: compvta limitem qvotientis incrementalis F(x)−F(0)x\frac{F(x) - F(0)}{x}.

Responsvm
∫x3 dx=34xx3+C,x∈R\int \sqrt[3]{x} \, \mathrm{d}x = \frac{3}{4} x \sqrt[3]{x} + C, \qquad x \in \mathbb{R}
Problema propositvm 2Fvnctio signi in semirecta clavsa

Sit ss fvnctio signi. Demonstrare ss primitivam in [0,∞)\ico{0}{\infty} non habere, qvamvis eam in (0,∞)\ioo{0}{\infty} habeat et qvamvis theorema Darbovxii in intervallo qvod vnvm ex terminis svis continet non adhibeatvr. Qvid si valor ipsivs ss in 00 per 11 mvtatvr?

Indicivm

Si FF esset primitiva ipsivs ss in [0,∞)\ico{0}{\infty}, continva esset in [0,1)\ico{0}{1}, cvm F′(x)=1F'(x) = 1 in (0,1)\ioo{0}{1}. Adhibe corollarivm de limite derivatae, ex lectione de theorematis Fermatii, Rollii, Lagrangii et Cavchii, et compara cvm F′(0)=s(0)F'(0) = s(0).

Responsvm

Non habet: primitiva impleret F′(0)=F+′(0)=1≠0=s(0)F'(0) = F'_+(0) = 1 \neq 0 = s(0). Cvm valore 11 in 00, fvnctio constans est et aeqvalis 11 in [0,∞)\ico{0}{\infty}, et eivs primitivae ibi svnt x+Cx + C.

Problema propositvm 3Primitiva periodica

Invenire fvnctionem FF, derivabilem in vnoqvoqve xx cvm cos⁡x≠0\cos x \neq 0, talem vt F′(x)=tan⁡2xF'(x) = \tan^2 x et F(kπ)=0F(k\pi) = 0 pro omni integro kk. Demonstrare F(x+π)=F(x)F(x + \pi) = F(x) in toto eivs dominio, qvamvis tan⁡x−x\tan x - x periodica non sit.

Indicivm

Vtere tan⁡2x=sec⁡2x−1\tan^2 x = \sec^2 x - 1 et linearitate. Dominivm est vnio intervallorvm (−π2+kπ,π2+kπ)\ioo{-\frac{\pi}{2} + k\pi}{\frac{\pi}{2} + k\pi}, et kπk\pi iacet in eo cvivs nvmervs est kk: vna constans pro qvoqve intervallo est, et qvaeqve condicio vnam figit. Ad periodicitatem, observa x+πx + \pi iacere in intervallo cvivs nvmervs est k+1k + 1 si xx iacet in eo cvivs nvmervs est kk.

Responsvm
F(x)=tan⁡x−x+kπ,−π2+kπ<x<π2+kπ,k∈ZF(x) = \tan x - x + k\pi, \qquad -\frac{\pi}{2} + k\pi < x < \frac{\pi}{2} + k\pi, \quad k \in \mathbb{Z}
Problema propositvm 4Primitivae fvnctionvm parivm et imparivm

Sit II intervallvm symmetricvm ad 00 (si xx in II est, etiam −x-x), plvra qvam vnvm pvnctvm continens, et sit ff fvnctio cvm primitiva FF in II. Demonstrare, si ff impar est, omnem primitivam ipsivs ff in II parem esse, et, si ff par est, primitivam qvae in 00 evanescit imparem esse. Estne impar omnis primitiva fvnctionis paris?

Indicivm

Deriva F(−x)F(-x) ope problematis solvti «Mvtatio linearis variabilis» ex lectione de fvnctionibvs elementaribvs, cvm c=−1c = -1 et b=0b = 0, et adhibe theorema de primitivis in intervallo ad F(−x)F(-x), vel ad −F(−x)-F(-x), et ad F(x)F(x). Constans in x=0x = 0 compvtatvr, qvod in II est.

Responsvm

Si ff impar est, F(−x)=F(x)F(-x) = F(x) pro omni primitiva FF; si ff par est et F(0)=0F(0) = 0, F(−x)=−F(x)F(-x) = -F(x). Non omnis primitiva fvnctionis paris impar est: x33+1\frac{x^3}{3} + 1 est primitiva ipsivs x2x^2 nec impar est.

Solvtio explicata

Solvtio

  1. G′(x)=−F′(−x)=−f(−x)=f(x)G'(x) = -F'(-x) = -f(-x) = \resaltar{f(x)}

    Sit ff impar et sit G(x)=F(−x)G(x) = F(-x), in II definita. Per mvtationem linearem variabilis, GG in vnoqvoqve pvncto ipsivs II derivabilis est, et cvm ff impar sit, GG est primitiva ipsivs ff in II.

  2. F(−x)=F(x)+C,F(0)=F(0)+C→C=0→F(−x)=F(x)F(-x) = F(x) + C, \qquad F(0) = F(0) + C \rightarrow C = 0 \rightarrow \resaltar{F(-x) = F(x)}

    Per theorema de primitivis in intervallo, G=F+CG = F + C; in x=0x = 0, qvod in II est, G(0)=F(0)G(0) = F(0), ita vt C=0C = 0 et FF par sit.

  3. −F(−x)=F(x)+C,−F(0)=F(0)+C→C=0→F(−x)=−F(x)-F(-x) = F(x) + C, \qquad -F(0) = F(0) + C \rightarrow C = 0 \rightarrow \resaltar{F(-x) = -F(x)}

    Sit ff par, cvm F(0)=0F(0) = 0, et sit G(x)=−F(−x)G(x) = -F(-x). Nvnc G′(x)=F′(−x)=f(−x)=f(x)G'(x) = F'(-x) = f(-x) = f(x), ita vt G=F+CG = F + C, et in 00 obtinetvr C=−2F(0)=0C = -2F(0) = 0.

Problema propositvm 5Pars integra

Demonstrare partem integram, ⌊x⌋\lfloor x \rfloor, in nvllo intervallo aperto qvod integrvm continet primitivam habere. Invenire fvnctionem FF, in R\mathbb{R} continvam et in vnoqvoqve xx non integro derivabilem, talem vt F′(x)=⌊x⌋F'(x) = \lfloor x \rfloor pro omni xx non integro et F(0)=0F(0) = 0.

Indicivm

In vnoqvoqve integro pars integra saltvm habet: adhibe corollarivm de fvnctionibvs saltvm habentibvs. In vnoqvoqve intervallo [n,n+1]\icc{n}{n + 1}, FF continva est et derivatam nn in pvnctis interioribvs habet; corollarivm de fvnctionibvs eadem derivata praeditis dat F(x)=nx+CnF(x) = nx + C_n ibi. Continvitas in integris qvamqve constantem cvm ea qvae antecedit conivngit, initio a F(0)=0F(0) = 0 svmpto.

Responsvm
F(x)=⌊x⌋x−⌊x⌋(⌊x⌋+1)2,x∈RF(x) = \lfloor x \rfloor x - \frac{\lfloor x \rfloor \left(\lfloor x \rfloor + 1\right)}{2}, \qquad x \in \mathbb{R}