Ad argvmentvm transi
Topos Uranos

Primitivae et artes integrandi: synthesis et provocationes

Svmmarivm

Haec lectio partem de primitivis et de artibvs integrandi clavdit. In vnam catenam dedvctivam colligit qvae septem lectiones argvmenti demonstravervnt: ex corollario Calcvli I, secvndvm qvod dvae fvnctiones eadem derivata in intervallo praeditae constante differvnt, orivntvr primitiva, integrale indefinitvm et tabvla primitivarvm immediatarvm; regvla catenae et regvla prodvcti, retro lectae, mvtationem variabilis et integrationem per partes praebent; et ex his dvabvs artibvs, cvm identitatibvs trigonometricis et identitate Bezovtiana, orivntvr familiae integrandorvm qvae ad fvnctiones rationales redigvntvr, qvarvm primitivae fvnctionibvs rationalibvs, logarithmis et arcvbvs tangentivm scribvntvr. Explicat qvomodo pars in Calcvlo I et in Algebra et Geometria nitatvr, et qvid partibvs posterioribvs relinqvat: demonstrationem theorematis fvndamentalis algebrae parti de seqventiis, et exsistentiam primitivarvm omnis fvnctionis continvae theoremati fvndamentali calcvli. Probatione finali, probationi initiali parallela, et decem provocationibvs finitvr, difficilioribvs qvam problemata lectionvm, qvarvm vnaqvaeqve effectvs plvrivm earvm conivngit.

Proposita discendi

  1. Effectvs partis ordine logico exponere, ostendendo ex qvibvs effectibvs Calcvli I et Algebrae et Geometriae qvisqve pendeat et in qvibvs demonstrationibvs mvtatio variabilis, mvtatio per fvnctionem inversam et primitivae fvnctionvm rationalivm itervm adhibeantvr.
  2. Distingvere qvae pars admittat ab iis qvae demonstret, et hypotheses cvivsqve artis agnoscere, praesertim intervallvm in qvo qvaeqve primitiva valet.
  3. Partem cvm Calcvlo I, cvm Algebra et Geometria et cvm partibvs de seqventiis et de integrali definito conferre.
  4. Problemata non vsitata solvere qvae plvres artes conivngvnt, decernvnt in qvo intervallo primitiva valeat eamqve ad totam rectam extendvnt, cvm fieri potest.

Qvae vnitas consecvta est

Calcvlvs I regvlas derivandi demonstravit; haec pars eas retro percvrrit. Initivm fvit vnvm corollarivm theorematis valoris medii: si dvae fvnctiones eandem derivatam in intervallo habent, constante differvnt. Pro dvabvs primitivis FF et GG eivsdem fvnctionis in intervallo II scriptvm:

(∀x∈I)(G′(x)=F′(x))→(∃C∈R)(∀x∈I)(G(x)=F(x)+C)(\forall x \in I)\left(G'(x) = F'(x)\right) \rightarrow (\exists C \in \mathbb{R})(\forall x \in I)\left(G(x) = F(x) + C\right)

Qvod si ita est, satis est vnam primitivam invenire vt omnes cognoscantvr, et satis est derivare vt confirmetvr fvnctionem primitivam esse. Inde methodvs totivs partis oritvr: qvaeqve ars est theorema cvivs demonstratio in eo consistit vt effectvs regvla Calcvli I derivetvr, et demonstrationes eas regvlas citant neqve itervm conficivnt. Atqvi corollarivm in intervallo tantvm valet; itaqve qvaeqve primitiva cvm intervallo in qvo valet data est, et in dominio diviso cvm constante pro qvoqve intervallo.

Fvndamentvm et tabvla

Lectio de primitivis et integrali indefinito primitivam fvnctionis in intervallo definivit, cvm derivatis lateralibvs in extremis qvae ad id pertinent, et corollario de fvnctionibvs eadem derivata praeditis demonstravit dvas primitivas in intervallo constante differre, condicionem in pvncto vnam primitivam figere et, in vnione intervallorvm apertorvm disivnctorvm, constantes tot esse qvot intervalla et inter se independentes, vt ln⁡∣x∣\ln \abs{x} in R∖{0}\mathbb{R} \setminus \{0\} ostendit. Integrale indefinitvm vt familiam primitivarvm in intervallo definivit, ita vt signvm aeqvalitatis inter dvo integralia indefinita sit aeqvalitas inter familias, et derivando linearitatem et tabvlam primitivarvm immediatarvm demonstravit: potentias, cvm intervallo qvod cviqve exponenti congrvit, logarithmvm, exponentiales, fvnctiones trigonometricas earvmqve inversas, et hyperbolicas earvmqve inversas. Theoremate Darbovxii clavsa est: fvnctio signi in recta primitivam non habet, qvamqvam in qvaqve semirecta habet, et nvlla fvnctio discontinvitatem saltvs vel evitabilem habens primitivam habet in intervallo aperto qvod id pvnctvm contineat. Omnem fvnctionem continvam primitivam habere adhibitvm non est: est theorema fvndamentale calcvli, partis de integrali definito.

Dvae artes generales

Lectio de integratione per mvtationem variabilis regvlam catenae retro legit: si FF primitiva est ipsivs ff, tvm F(g(x))F\left(g(x)\right) primitiva est ipsivs f(g(x))g′(x)f\left(g(x)\right) g'(x), neqve gg iniectivam esse oportet; id theorema scriptvram du=g′(x) dx\mathrm{d}u = g'(x) \, \mathrm{d}x confirmat, mvtationem linearem, primitivas cvm parametro et tres formas g′g\frac{g'}{g}, (g(x))rg′(x)\left(g(x)\right)^r g'(x) et eg(x)g′(x)e^{g(x)} g'(x) praebet. Cvm svbstitvtio contraria via scribitvr, x=h(t)x = h(t), theorema mvtationis variabilis per fvnctionem inversam postvlat vt h′h' in intervallo non evanescat: tvm hh stricte monotona est, eivs inversa derivabilis est et primitiva ad variabilem primam redit. Lectio de integratione per partes regvlam prodvcti retro legit, qvae qvaestionem alia commvtat; iterata, methodvm tabvlarem dedit, per indvctionem demonstratam, integralia cyclica et formvlas redvctionis, inter qvas eam potentiarvm ipsivs 1a2+x2\frac{1}{a^2 + x^2}. In integralibvs cyclicis et in redvctionibvs, explicatio integralis qvam calcvlvs svadet primitivam exsistere praesvmit; cvm id sine theoremate fvndamentali calcvli ignoretvr, demonstratio fvnctionem candidatam derivat. Theoremate valoris medii, lectio etiam primitivam fvnctionis inversae obtinvit, neqve eam derivabilem esse posvit.

Familiae

Qvattvor lectiones qvae deinde venivnt dvas artes ad familias integrandorvm adhibvervnt. Lectio de integralibvs trigonometricis, cvm exponens impar est, factorem separavit qvi, signo excepto, est derivata alterivs fvnctionis, et cvm ambo pares svnt, gradvm redvctione potentiarvm demisit, vsqve ad svmmam cosinvvm; primitivam secantis demonstravit, cvm constante in qvoqve intervallo eivs dominii, redvctionem eivs potentiarvm, prodvcta potentiarvm tangentis et secantis et, formvlis prodvcti in svmmam, prodvcta sinvvm et cosinvvm freqventiarvm diversarvm. Lectio de svbstitvtionibvs trigonometricis et hyperbolicis radices a2−x2\sqrt{a^2 - x^2}, a2+x2\sqrt{a^2 + x^2} et x2−a2\sqrt{x^2 - a^2} vt casvs mvtationis per fvnctionem inversam svstvlit, intervallvm novae variabilis ita eligens vt svbstitvtio invertibilis et signvm radicis notvm sit; versionem trigonometricam cvm hyperbolica comparavit et, qvadrato complendo, omnem radicem polynomii secvndi gradvs cvm discriminante non nvllo ad vnam e tribvs redegit. Lectio de integratione fvnctionvm rationalivm demonstravit qvod Algebra et Geometria admiserat: identitatem Bezovtianam polynomiorvm inter se primorvm et, ea adhibita, exsistentiam et vnicitatem decompositionis in fractiones partiales, etiam cvm factoribvs qvadraticis irredvcibilibvs; qvamqve fractionem partialem integravit et conclvsit omnem fvnctionem rationalem habere, in qvoqve intervallo sine radicibvs denominatoris, primitivam ex polynomio, fvnctione rationali, logarithmis et arcvbvs tangentivm compositam, cvivs partem rationalem methodvs Hermite-Ostrogradski praebet radicibvs denominatoris non cognitis. Deniqve lectio de integratione per rationalizationem alias familias ad illam redegit: fvnctiones rationales sinvs et cosinvs, tangente angvli dimidii vel, si paritas sinit, svbstitvtionibvs brevioribvs, et ivnctvram primitivarvm intervallorvm contigvorvm; radices fvnctionvm homographicarvm; radices polynomiorvm secvndi gradvs, tribvs svbstitvtionibvs Evleri; et binomia differentialia, in tribvs casibvs Chebyshev.

Qvae admittvntvr, qvae demonstrantvr, qvae restant

Ratio partis sic svmmatim reddi potest:

  • Admittvntvr effectvs Calcvli I, praesertim regvlae derivandi, theorema valoris medii eivsqve corollaria, theorema Darbovxii et theorema Bolzani; ii Algebrae et Geometriae, vt algorithmvs divisionis polynomiorvm et identitates trigonometricae; et theorema fvndamentale algebrae, qvod Algebra et Geometria in lectione de radicibvs polynomiorvm gradvs svperioris admisit et cvivs demonstratio lectioni de svbseqventiis et theoremate Bolzani et Weierstrassii promissa est.
  • Demonstrantvr omnes artes, qvaeqve effectv svo derivato, et qvod Algebra et Geometria admissvm reliqverat: identitas Bezovtiana et decompositio in fractiones partiales cvm factoribvs qvadraticis irredvcibilibvs.
  • Tria instrvmenta itervm adhibentvr neqve argvmenta repetvntvr: mvtatio variabilis, qvae formvlas fere omnivm familiarvm demonstrat; mvtatio per fvnctionem inversam, in qva omnis svbstitvtio x=h(t)x = h(t) finitvr; et corollarivm de primitivis fvnctionvm rationalivm, in qvo omnes rationalizationes finivntvr.
  • In postervm relinqvitvr qvod plvs qvam derivatam postvlat: omnem fvnctionem continvam primitivam habere, integrale definitvm primitiva compvtari, et integralia Wallisii et orthogonalitas sinvvm et cosinvvm, in parte de integrali definito; et qvasdam primitivas, vt eas ipsivs e−x2e^{-x^2} vel eas binomiorvm differentialivm extra casvs Chebyshev, elementares non esse, qvod vt factvm cvrsvvm posteriorvm memoratvr.

Pictvra qvae svbicitvr tria segmenta in vnam catenam colligit. Qvisqve nodvs colvmnae est effectvs, secvndvm ordinem logicvm nvmeratvs et arcv cvm anvlis svperioribvs conivnctvs qvibvs eivs demonstratio vtitvr; circvm flvitant fvlcra, id est principia et instrvmenta ad qvae catena itervm atqve itervm recvrrit, qvodqve linea continva cvm anvlis qvi ei nitvntvr conivnctvm et linea pvnctata cvm anvlo vbi statvitvr, exceptis iis qvae ex Calcvlo I vel ex Algebra et Geometria provenivnt, qvae vt circvli vacvi pingvntvr. Fvlcro pvlsato omnes anvli qvi eo vtvntvr illvstrantvr, et qvisqve anvlvs ad lectionem remittit in qva demonstratvr.

Fvlcra catenae

  • AFvnctiones eadem derivata. In Calcvlo I theoremate valoris medii demonstratvm: si ff et gg continvae svnt in intervallo II et derivabiles in qvoqve pvncto interiore ipsivs II, cvm f′(x)=g′(x)f'(x) = g'(x) in vnoqvoqve, exstat nvmervs CC talis vt f(x)=g(x)+Cf(x) = g(x) + C pro omni xx ipsivs II. Est fvndamentvm partis. In hac vnitate sine demonstratione admittitvr.
  • BDerivatae et continvitas. In Calcvlo I demonstrata: regvlae derivandi svmmae, prodvcti et qvotientis, regvla catenae, derivata fvnctionis inversae, derivatae fvnctionvm elementarivm et earvm inversarvm, et indoles localis derivatae; et, pro fvnctionibvs continvis, theorema Bolzani et imaginem intervalli esse intervallvm. In hac vnitate sine demonstratione admittitvr.
  • CValor medivs et Darbovx. In Calcvlo I demonstrata: theorema valoris medii Lagrangii; limes derivatae, qvi primitivam vsqve ad extremvm extendit; theorema Darbovxii, secvndvm qvod derivata omnes valores intermedios capit; et derivatam nvsqvam in intervallo evanescentem fvnctionem stricte monotonam reddere. In hac vnitate sine demonstratione admittitvr.
  • DAlgebra et Geometria. Ex Algebra et Geometria admissa: algorithmvs divisionis polynomiorvm, identitates trigonometricae fvndamentales et formvlae prodvcti in svmmam, restrictiones biiectivae fvnctionvm trigonometricarvm earvmqve inversae, et fvnctiones hyperbolicae earvmqve inversae. In hac vnitate sine demonstratione admittitvr.
  • ETheorema fvndamentale algebrae. Admittitvr, vt in Algebra et Geometria, et in parte de seqventiis demonstrabitvr: omne polynomivm gradvs positivi radicem complexam habet; itaqve omne polynomivm reale est prodvctvm constantis et factorvm linearivm et qvadraticorvm irredvcibilivm. In hac vnitate sine demonstratione admittitvr.
  • FMvtatio variabilis. Si FF primitiva est ipsivs ff in intervallo JJ et gg derivabilis est in intervallo II cvm g(I)⊆Jg(I) \subseteq J, tvm F(g(x))F\left(g(x)\right) primitiva est ipsivs f(g(x))g′(x)f\left(g(x)\right) g'(x) in II: instrvmentvm qvod formvlas familiarvm demonstrat. Constitvitvr in: 6. Integratio per mvtationem variabilis.
  • GMvtatio per inversam. Si hh derivabilis est in intervallo TT, cvm h′(t)≠0h'(t) \neq 0 in toto TT, et GG primitiva est ipsivs f(h(t))h′(t)f\left(h(t)\right) h'(t) in TT, tvm G(h−1(x))G\left(h^{-1}(x)\right) primitiva est ipsivs ff in h(T)h(T): articvlvs in qvo omnis svbstitvtio finitvr. Constitvitvr in: 9. Mvtatio variabilis per fvnctionem inversam.
  • HPrimitivae rationales. Omnis fvnctio rationalis primitivam habet in qvoqve intervallo sine radicibvs svi denominatoris, et est vna ex polynomio, fvnctione rationali, logarithmis et arcvbvs tangentivm composita: finis omnis rationalizationis. Constitvitvr in: 26. Primitivae fvnctionvm rationalivm.
  1. Segmentvm 1 Fvndamentvm et tabvla

    • Primitivam in intervallo definire et, corollario de fvnctionibvs eadem derivata praeditis, demonstrare dvas primitivas constante differre, vna pro qvoqve intervallo si dominivm divisvm est.
    • Integrale indefinitvm vt familiam legere et derivando linearitatem et tabvlam primitivarvm immediatarvm demonstrare.
    • Theoremate Darbovxii ostendere fvnctionem saltvm habentem primitivam non habere.
    1. Primitivae in intervallo. Si FF primitiva est ipsivs ff in intervallo II, id est si F′(x)=f(x)F'(x) = f(x) pro omni xx ipsivs II, cvm derivatis lateralibvs in extremis qvae ad II pertinent, fvnctio GG primitiva est ipsivs ff in II si et solvm si exstat nvmervs CC talis vt G(x)=F(x)+CG(x) = F(x) + C pro omni xx ipsivs II; datis x0x_0 in II et nvmero y0y_0, vna tantvm primitiva GG est cvm G(x0)=y0G(x_0) = y_0.

      Nititvr: A (Fvnctiones eadem derivata), B (Derivatae et continvitas). Demonstratvr in: Primitivae et integrale indefinitvm.

    2. Domina qvae intervalla non svnt. Si DD est vnio intervallorvm apertorvm IkI_k, binorvm disivnctorvm, et F′(x)=f(x)F'(x) = f(x) in qvoqve pvncto ipsivs DD, fvnctiones in DD derivabiles cvm derivata ff eae svnt qvae F(x)+CkF(x) + C_k valent in qvoqve IkI_k, cvm constantibvs arbitrariis et independentibvs; sic ln⁡∣x∣\ln \abs{x} constantem in qvaqve semirecta habet.

      Vtitvr: 1. Primitivae in intervallo. Nititvr: B (Derivatae et continvitas). Demonstratvr in: Primitivae et integrale indefinitvm.

    3. Linearitas primitivarvm. Si FF et GG primitivae svnt ipsorvm ff et gg in intervallo II, et α\alpha et β\beta nvmeri reales svnt, αF+βG\alpha F + \beta G primitiva est ipsivs αf+βg\alpha f + \beta g in II; si α\alpha et β\beta non ambo nvlli svnt, ∫(αf(x)+βg(x)) dx=α∫f(x) dx+β∫g(x) dx\int \left(\alpha f(x) + \beta g(x)\right) \, \mathrm{d}x = \alpha \int f(x) \, \mathrm{d}x + \beta \int g(x) \, \mathrm{d}x vt aeqvalitas familiarvm.

      Vtitvr: 1. Primitivae in intervallo. Nititvr: B (Derivatae et continvitas). Demonstratvr in: Primitivae et integrale indefinitvm.

    4. Primitivae immediatae. In intervallis in qvibvs valent, ∫xr dx=xr+1r+1+C\int x^r \, \mathrm{d}x = \frac{x^{r + 1}}{r + 1} + C pro r≠−1r \neq -1 et ∫1x dx=ln⁡∣x∣+C\int \frac{1}{x} \, \mathrm{d}x = \ln \abs{x} + C, et primitivae ipsorvm exe^x, axa^x, cos⁡x\cos x, sin⁡x\sin x, sec⁡2x\sec^2 x, 11+x2\frac{1}{1 + x^2}, 11−x2\frac{1}{\sqrt{1 - x^2}}, fvnctionvm hyperbolicarvm et ipsorvm 1x2+1\frac{1}{\sqrt{x^2 + 1}}, 1x2−1\frac{1}{\sqrt{x^2 - 1}} et 11−x2\frac{1}{1 - x^2}, qvaeqve derivata Calcvli I retro lecta obtenta.

      Nititvr: B (Derivatae et continvitas). Demonstratvr in: Primitivae et integrale indefinitvm.

    5. Fvnctiones sine primitiva. Fvnctio signi in R\mathbb{R} primitivam non habet, qvamqvam in qvaqve semirecta aperta habet; et fvnctio in intervallo aperto definita, cvm discontinvitate evitabili vel saltvs in eivs pvncto, in eo intervallo primitivam non habet.

      Vtitvr: 1. Primitivae in intervallo. Nititvr: C (Valor medivs et Darbovx). Demonstratvr in: Primitivae et integrale indefinitvm.

  2. Segmentvm 2 Dvae artes generales

    • Regvlam catenae retro legere: mvtationem variabilis directam, qvae iniectivitatem non postvlat, mvtationem linearem et formas g′g\frac{g'}{g}, (g(x))rg′(x)\left(g(x)\right)^r g'(x) et eg(x)g′(x)e^{g(x)} g'(x).
    • Variabilem fvnctione mvtare cvivs derivata nvsqvam evanescit et ad variabilem primam eivs inversa redire.
    • Regvlam prodvcti retro legere: integrationem per partes, methodvm tabvlarem, integralia cyclica et formvlas redvctionis, candidata derivata demonstratas.
    • Primitivam fvnctionis inversae obtinere, neqve eam derivabilem ponere.
    1. Integratio per mvtationem variabilis. Si FF primitiva est ipsivs ff in intervallo JJ et gg derivabilis est in intervallo II cvm g(I)⊆Jg(I) \subseteq J, tvm F∘gF \circ g primitiva est ipsivs (f∘g) g′(f \circ g) \, g' in II: ∫f(g(x)) g′(x) dx=F(g(x))+C\int f(g(x)) \, g'(x) \, \mathrm{d}x = F(g(x)) + C; non postvlatvr vt gg iniectiva sit.

      Vtitvr: 1. Primitivae in intervallo. Nititvr: B (Derivatae et continvitas). Demonstratvr in: Integratio per mvtationem variabilis.

    2. Mvtatio linearis et primitivae cvm parametro. Si FF primitiva est ipsivs ff in intervallo JJ et c≠0c \neq 0, ∫f(cx+b) dx=1cF(cx+b)+C\int f(cx + b) \, \mathrm{d}x = \frac{1}{c} F(cx + b) + C in intervallo eorvm xx pro qvibvs cx+bcx + b in JJ est; praesertim, pro a>0a > 0, ∫1a2+x2 dx=1aarctan⁡xa+C\int \frac{1}{a^2 + x^2} \, \mathrm{d}x = \frac{1}{a} \arctan \frac{x}{a} + C in R\mathbb{R} et ∫1a2−x2 dx=arcsin⁡xa+C\int \frac{1}{\sqrt{a^2 - x^2}} \, \mathrm{d}x = \arcsin \frac{x}{a} + C in (−a,a)\ioo{-a}{a}, cvm formvlis similibvs pro 1x2+a2\frac{1}{\sqrt{x^2 + a^2}}, 1x2−a2\frac{1}{\sqrt{x^2 - a^2}} et 1a2−x2\frac{1}{a^2 - x^2}.

      Vtitvr: 6. Integratio per mvtationem variabilis, 3. Linearitas primitivarvm, 4. Primitivae immediatae. Nititvr: F (Mvtatio variabilis). Demonstratvr in: Integratio per mvtationem variabilis.

    3. Tres formae mvtationis variabilis. Si gg derivabilis est in intervallo II: ∫g′(x)g(x) dx=ln⁡∣g(x)∣+C\int \frac{g'(x)}{g(x)} \, \mathrm{d}x = \ln \abs{g(x)} + C si gg in II non evanescit; ∫eg(x)g′(x) dx=eg(x)+C\int e^{g(x)} g'(x) \, \mathrm{d}x = e^{g(x)} + C; et ∫(g(x))rg′(x) dx=(g(x))r+1r+1+C\int \left(g(x)\right)^r g'(x) \, \mathrm{d}x = \frac{\left(g(x)\right)^{r + 1}}{r + 1} + C pro r≠−1r \neq -1 si gg positiva est in II, sine condicione si rr est integer non negativvs et cvm gg nvsqvam evanescente si rr est integer minor qvam −1-1.

      Vtitvr: 6. Integratio per mvtationem variabilis, 4. Primitivae immediatae. Nititvr: F (Mvtatio variabilis), B (Derivatae et continvitas). Demonstratvr in: Integratio per mvtationem variabilis.

    4. Mvtatio variabilis per fvnctionem inversam. Si hh derivabilis est in intervallo TT, cvm h′(t)≠0h'(t) \neq 0 pro omni tt ipsivs TT, et I=h(T)I = h(T), tvm hh stricte monotona est, II intervallvm est et h−1h^{-1} derivabilis est in II; et si GG primitiva est ipsivs (f∘h) h′(f \circ h) \, h' in TT, tvm G∘h−1G \circ h^{-1} primitiva est ipsivs ff in II: ∫f(x) dx=G(h−1(x))+C\int f(x) \, \mathrm{d}x = G\left(h^{-1}(x)\right) + C.

      Nititvr: B (Derivatae et continvitas), C (Valor medivs et Darbovx). Demonstratvr in: Integratio per mvtationem variabilis.

    5. Integratio per partes. Si uu et vv derivabiles svnt in intervallo II et HH primitiva est ipsivs u′vu' v in II, tvm uv−Hu v - H primitiva est ipsivs uv′u v' in II: ∫u(x) v′(x) dx=u(x) v(x)−∫u′(x) v(x) dx\int u(x) \, v'(x) \, \mathrm{d}x = u(x) \, v(x) - \int u'(x) \, v(x) \, \mathrm{d}x; praesertim uv′u v' primitivam in II habet si et solvm si eam habet u′vu' v.

      Vtitvr: 1. Primitivae in intervallo. Nititvr: B (Derivatae et continvitas). Demonstratvr in: Integratio per partes.

    6. Methodvs tabvlaris. Si PP est polynomivm gradvs non maioris qvam nn et G0,G1,…,Gn+1G_0, G_1, \dots, G_{n + 1} svnt fvnctiones in intervallo II definitae, qvaeqve primitiva praecedentis, tvm ∫P(x) G0(x) dx=∑k=0n(−1)kP(k)(x) Gk+1(x)+C\int P(x) \, G_0(x) \, \mathrm{d}x = \sum_{k = 0}^{n} (-1)^k P^{(k)}(x) \, G_{k + 1}(x) + C in II.

      Vtitvr: 10. Integratio per partes, 3. Linearitas primitivarvm. Demonstratvr in: Integratio per partes.

    7. Integralia cyclica. Si aa et bb non ambo nvlli svnt, in R\mathbb{R}, ∫eaxsin⁡(bx) dx=eax(asin⁡(bx)−bcos⁡(bx))a2+b2+C\int e^{ax} \sin(bx) \, \mathrm{d}x = \frac{e^{ax} \left(a \sin(bx) - b \cos(bx)\right)}{a^2 + b^2} + C et ∫eaxcos⁡(bx) dx=eax(acos⁡(bx)+bsin⁡(bx))a2+b2+C\int e^{ax} \cos(bx) \, \mathrm{d}x = \frac{e^{ax} \left(a \cos(bx) + b \sin(bx)\right)}{a^2 + b^2} + C; explicatio qvam dvae integrationes per partes svadent primitivam exsistere praesvmit, et demonstratio candidatam derivat.

      Vtitvr: 1. Primitivae in intervallo. Nititvr: B (Derivatae et continvitas). Demonstratvr in: Integratio per partes.

    8. Formvlae redvctionis. Pro n≥2n \geq 2, si GG primitiva est ipsivs sin⁡n−2x\sin^{n - 2} x in R\mathbb{R}, fvnctio −1nsin⁡n−1xcos⁡x+n−1nG(x)-\frac{1}{n} \sin^{n - 1} x \cos x + \frac{n - 1}{n} G(x) primitiva est ipsivs sin⁡nx\sin^n x; et pro a>0a > 0 et n≥1n \geq 1, si GG primitiva est ipsivs 1(a2+x2)n\frac{1}{\left(a^2 + x^2\right)^n} in R\mathbb{R}, fvnctio x2na2(a2+x2)n+2n−12na2G(x)\frac{x}{2n a^2 \left(a^2 + x^2\right)^n} + \frac{2n - 1}{2n a^2} G(x) primitiva est ipsivs 1(a2+x2)n+1\frac{1}{\left(a^2 + x^2\right)^{n + 1}}, ita vt qvodqve 1(a2+x2)n\frac{1}{\left(a^2 + x^2\right)^n} in R\mathbb{R} primitivam Rn(x)+cnarctan⁡xaR_n(x) + c_n \arctan \frac{x}{a} habeat, cvm RnR_n rationali sine polis realibvs.

      Vtitvr: 7. Mvtatio linearis et primitivae cvm parametro. Nititvr: B (Derivatae et continvitas). Demonstratvr in: Integratio per partes.

    9. Primitiva fvnctionis inversae. Si ff continva et stricte monotona est in intervallo II, J=f(I)J = f(I) et FF primitiva est ipsivs ff in II, tvm JJ intervallvm est et ∫f−1(x) dx=xf−1(x)−F(f−1(x))+C\int f^{-1}(x) \, \mathrm{d}x = x f^{-1}(x) - F\left(f^{-1}(x)\right) + C in JJ, neqve ff derivabilem esse oportet.

      Nititvr: B (Derivatae et continvitas), C (Valor medivs et Darbovx). Demonstratvr in: Integratio per partes.

  3. Segmentvm 3 Familiae

    • Potentias et prodvcta fvnctionvm trigonometricarvm integrare, factorem qvi derivata est separando vel gradvm demittendo, et secantem cvm constante in qvoqve intervallo.
    • Radices polynomiorvm secvndi gradvs svbstitvtionibvs trigonometricis et hyperbolicis tollere, intervallvm novae variabilis eligendo.
    • Identitatem Bezovtianam et decompositionem in fractiones partiales demonstrare, et conclvdere omnem fvnctionem rationalem primitivam habere in qvoqve intervallo sine radicibvs denominatoris.
    • Fvnctiones rationales sinvs et cosinvs, radices fvnctionvm homographicarvm et polynomiorvm secvndi gradvs et binomia differentialia rationalia reddere, et primitivas intervallorvm contigvorvm conivngere.
    1. Exponens impar. Si mm et jj integri non negativi svnt et PP primitiva est in R\mathbb{R} polynomii um(1−u2)ju^m \left(1 - u^2\right)^j, tvm, in R\mathbb{R}, ∫sin⁡mxcos⁡2j+1x dx=P(sin⁡x)+C\int \sin^m x \cos^{2j + 1} x \, \mathrm{d}x = P(\sin x) + C et ∫cos⁡mxsin⁡2j+1x dx=−P(cos⁡x)+C\int \cos^m x \sin^{2j + 1} x \, \mathrm{d}x = -P(\cos x) + C.

      Vtitvr: 6. Integratio per mvtationem variabilis. Nititvr: F (Mvtatio variabilis), D (Algebra et Geometria). Demonstratvr in: Integralia trigonometrica.

    2. Linearizatio potentiarvm parivm. Si jj et kk integri non negativi svnt et N=j+kN = j + k, exstant nvmeri reales c0,c1,…,cNc_0, c_1, \dots, c_N tales vt sin⁡2jxcos⁡2kx=c0+∑r=1Ncrcos⁡(2rx)\sin^{2j} x \cos^{2k} x = c_0 + \sum_{r = 1}^{N} c_r \cos(2rx) pro omni xx reali, et tvm ∫sin⁡2jxcos⁡2kx dx=c0x+∑r=1Ncr2rsin⁡(2rx)+C\int \sin^{2j} x \cos^{2k} x \, \mathrm{d}x = c_0 x + \sum_{r = 1}^{N} \frac{c_r}{2r} \sin(2rx) + C in R\mathbb{R}.

      Vtitvr: 7. Mvtatio linearis et primitivae cvm parametro. Nititvr: D (Algebra et Geometria). Demonstratvr in: Integralia trigonometrica.

    3. Secans et eivs potentiae. In qvoqve intervallo Ik=(−π2+kπ,π2+kπ)I_k = \ioo{-\frac{\pi}{2} + k\pi}{\frac{\pi}{2} + k\pi}, cvm kk integro, ∫sec⁡x dx=ln⁡∣sec⁡x+tan⁡x∣+C\int \sec x \, \mathrm{d}x = \ln \abs{\sec x + \tan x} + C, cvm constante pro qvoqve intervallo in dominio secantis; et pro n≥2n \geq 2, si GG primitiva est ipsivs sec⁡n−2x\sec^{n - 2} x in IkI_k, fvnctio 1n−1sec⁡n−2xtan⁡x+n−2n−1G(x)\frac{1}{n - 1} \sec^{n - 2} x \tan x + \frac{n - 2}{n - 1} G(x) primitiva est ipsivs sec⁡nx\sec^n x.

      Vtitvr: 2. Domina qvae intervalla non svnt, 8. Tres formae mvtationis variabilis. Nititvr: B (Derivatae et continvitas), D (Algebra et Geometria). Demonstratvr in: Integralia trigonometrica.

    4. Potentiae tangentis et secantis. In qvoqve IkI_k, cvm mm et ii integris non negativis: si j≥1j \geq 1 et PP primitiva est in R\mathbb{R} ipsivs um(1+u2)j−1u^m \left(1 + u^2\right)^{j - 1}, tvm ∫tan⁡mxsec⁡2jx dx=P(tan⁡x)+C\int \tan^m x \sec^{2j} x \, \mathrm{d}x = P(\tan x) + C; et si n≥1n \geq 1 et QQ primitiva est in R\mathbb{R} ipsivs (u2−1)iun−1\left(u^2 - 1\right)^i u^{n - 1}, tvm ∫tan⁡2i+1xsec⁡nx dx=Q(sec⁡x)+C\int \tan^{2i + 1} x \sec^n x \, \mathrm{d}x = Q(\sec x) + C.

      Vtitvr: 6. Integratio per mvtationem variabilis. Nititvr: F (Mvtatio variabilis), D (Algebra et Geometria). Demonstratvr in: Integralia trigonometrica.

    5. Tres svbstitvtiones trigonometricae. Pro a>0a > 0: x=asin⁡tx = a \sin t in (−π2,π2)\ioo{-\frac{\pi}{2}}{\frac{\pi}{2}} dat a2−x2=acos⁡t\sqrt{a^2 - x^2} = a \cos t; x=atan⁡tx = a \tan t in eodem intervallo dat a2+x2=asec⁡t\sqrt{a^2 + x^2} = a \sec t; et x=asec⁡tx = a \sec t dat x2−a2=atan⁡t\sqrt{x^2 - a^2} = a \tan t in (0,π2)\ioo{0}{\frac{\pi}{2}} et −atan⁡t-a \tan t in (π2,π)\ioo{\frac{\pi}{2}}{\pi}; in qvoqve casv derivata svbstitvtionis non evanescit et eivs inversa est ea qvae congrvit.

      Nititvr: D (Algebra et Geometria). Demonstratvr in: Svbstitvtiones trigonometricae et hyperbolicae.

    6. Primitivae trivm radicvm. Pro a>0a > 0: ∫a2−x2 dx=12xa2−x2+a22arcsin⁡xa+C\int \sqrt{a^2 - x^2} \, \mathrm{d}x = \frac{1}{2} x \sqrt{a^2 - x^2} + \frac{a^2}{2} \arcsin \frac{x}{a} + C in [−a,a]\icc{-a}{a}; ∫x2+a2 dx=12xx2+a2+a22ln⁡(x+x2+a2)+C\int \sqrt{x^2 + a^2} \, \mathrm{d}x = \frac{1}{2} x \sqrt{x^2 + a^2} + \frac{a^2}{2} \ln\left(x + \sqrt{x^2 + a^2}\right) + C in R\mathbb{R}; et ∫x2−a2 dx=12xx2−a2−a22ln⁡∣x+x2−a2∣+C\int \sqrt{x^2 - a^2} \, \mathrm{d}x = \frac{1}{2} x \sqrt{x^2 - a^2} - \frac{a^2}{2} \ln \abs{x + \sqrt{x^2 - a^2}} + C in (−∞,−a]\ioc{-\infty}{-a} et in [a,∞)\ico{a}{\infty}, cvm constante in vnoqvoqve.

      Vtitvr: 7. Mvtatio linearis et primitivae cvm parametro, 9. Mvtatio variabilis per fvnctionem inversam, 17. Secans et eivs potentiae, 19. Tres svbstitvtiones trigonometricae. Nititvr: G (Mvtatio per inversam), C (Valor medivs et Darbovx). Demonstratvr in: Svbstitvtiones trigonometricae et hyperbolicae.

    7. Tres svbstitvtiones hyperbolicae. Pro a>0a > 0: x=asinh⁡tx = a \sinh t in R\mathbb{R} dat a2+x2=acosh⁡t\sqrt{a^2 + x^2} = a \cosh t; x=acosh⁡tx = a \cosh t et x=−acosh⁡tx = -a \cosh t, cvm t>0t > 0, dant x2−a2=asinh⁡t\sqrt{x^2 - a^2} = a \sinh t in (a,∞)\ioo{a}{\infty} et in (−∞,−a)\ioo{-\infty}{-a}; et x=atanh⁡tx = a \tanh t in R\mathbb{R} dat a2−x2=acosh⁡t\sqrt{a^2 - x^2} = \frac{a}{\cosh t}; inversae svnt argvmenta hyperbolica.

      Vtitvr: 4. Primitivae immediatae. Nititvr: D (Algebra et Geometria). Demonstratvr in: Svbstitvtiones trigonometricae et hyperbolicae.

    8. Qvadratvm complere. Si a≠0a \neq 0 et Δ=b2−4ac\Delta = b^2 - 4ac, tvm ax2+bx+c=a(x+b2a)2−Δ4aax^2 + bx + c = a \left(x + \frac{b}{2a}\right)^2 - \frac{\Delta}{4a} pro omni xx reali; cvm u=x+b2au = x + \frac{b}{2a}, radix polynomii secvndi gradvs ad vnam e tribvs radicibvs redigitvr, secvndvm signa ipsorvm aa et Δ\Delta.

      Nititvr: D (Algebra et Geometria). Demonstratvr in: Svbstitvtiones trigonometricae et hyperbolicae.

    9. Identitas Bezovtiana polynomiorvm. Si PP et QQ polynomia inter se prima svnt, exstant polynomia AA et BB talia vt AP+BQ=1AP + BQ = 1; et dvo polynomia realia, non ambo nvlla, sine radicibvs complexis commvnibvs inter se prima svnt.

      Nititvr: D (Algebra et Geometria), E (Theorema fvndamentale algebrae). Demonstratvr in: Integratio fvnctionvm rationalivm.

    10. Decompositio in fractiones partiales. Si Q=c F1k1⋯FsksQ = c \, F_1^{k_1} \cdots F_s^{k_s} est polynomivm reale gradvs n≥1n \geq 1, prodvctvm factorvm linearivm et qvadraticorvm irredvcibilivm, et PP nvllvm est vel gradvs minoris qvam nn, exstant polynomia vnica NijN_{ij}, nvlla vel gradvs minoris qvam gradvs ipsivs FiF_i, talia vt PQ=∑i=1s∑j=1kiNijFij\frac{P}{Q} = \sum_{i = 1}^{s} \sum_{j = 1}^{k_i} \frac{N_{ij}}{F_i^j} in omni nvmero reali qvi QQ non annvllat.

      Vtitvr: 23. Identitas Bezovtiana polynomiorvm. Nititvr: D (Algebra et Geometria), E (Theorema fvndamentale algebrae). Demonstratvr in: Integratio fvnctionvm rationalivm.

    11. Primitivae fractionvm partialivm. In qvaqve semirecta (−∞,r)\ioo{-\infty}{r} et (r,∞)\ioo{r}{\infty}, ∫Ax−r dx=Aln⁡∣x−r∣+C\int \frac{A}{x - r} \, \mathrm{d}x = A \ln \abs{x - r} + C et, pro j≥2j \geq 2, ∫A(x−r)j dx=−A(j−1)(x−r)j−1+C\int \frac{A}{(x - r)^j} \, \mathrm{d}x = -\frac{A}{(j - 1)(x - r)^{j - 1}} + C; et si p2−4q<0p^2 - 4q < 0 et k=4q−p22k = \frac{\sqrt{4q - p^2}}{2}, in R\mathbb{R}, ∫Mx+Nx2+px+q dx=M2ln⁡(x2+px+q)+2N−Mp2karctan⁡2x+p2k+C\int \frac{Mx + N}{x^2 + px + q} \, \mathrm{d}x = \frac{M}{2} \ln\left(x^2 + px + q\right) + \frac{2N - Mp}{2k} \arctan \frac{2x + p}{2k} + C, cvm formvla simili pro potentiis factoris qvadratici.

      Vtitvr: 4. Primitivae immediatae, 7. Mvtatio linearis et primitivae cvm parametro, 8. Tres formae mvtationis variabilis, 22. Qvadratvm complere. Nititvr: F (Mvtatio variabilis). Demonstratvr in: Integratio fvnctionvm rationalivm.

    12. Primitivae fvnctionvm rationalivm. Si PQ\frac{P}{Q} est fvnctio rationalis et II est intervallvm qvod radices ipsivs QQ non continet, PQ\frac{P}{Q} primitivam in II habet, et est vna qvae svmma est polynomii, fvnctionis rationalis cvivs denominator tantvm in radicibvs realibvs ipsivs QQ evanescit, mvltiplorvm ipsivs ln⁡∣x−r∣\ln \abs{x - r}, vnivs pro qvaqve radice reali rr ipsivs QQ, et mvltiplorvm ipsorvm ln⁡(x2+px+q)\ln\left(x^2 + px + q\right) et arctan⁡2x+p2k\arctan \frac{2x + p}{2k}, vnivs cvivsqve generis pro qvoqve factore qvadratico irredvcibili.

      Vtitvr: 3. Linearitas primitivarvm, 13. Formvlae redvctionis, 24. Decompositio in fractiones partiales, 25. Primitivae fractionvm partialivm. Nititvr: D (Algebra et Geometria). Demonstratvr in: Integratio fvnctionvm rationalivm.

    13. Methodvs Hermite-Ostrogradski. Si QQ est polynomivm reale gradvs n≥1n \geq 1, PP nvllvm est vel gradvs minoris qvam nn, Q1=mcd⁡(Q,Q′)Q_1 = \operatorname{mcd}(Q, Q') et Q2=QQ1Q_2 = \frac{Q}{Q_1}, exstant polynomia vnica P1P_1 et P2P_2, nvlla vel gradvs minoris qvam gradvs ipsivs Q1Q_1 et ipsivs Q2Q_2, talia vt PQ=(P1Q1)′+P2Q2\frac{P}{Q} = \left(\frac{P_1}{Q_1}\right)' + \frac{P_2}{Q_2}; in qvoqve intervallo sine radicibvs ipsivs QQ, ∫P(x)Q(x) dx=P1(x)Q1(x)+∫P2(x)Q2(x) dx\int \frac{P(x)}{Q(x)} \, \mathrm{d}x = \frac{P_1(x)}{Q_1(x)} + \int \frac{P_2(x)}{Q_2(x)} \, \mathrm{d}x.

      Vtitvr: 23. Identitas Bezovtiana polynomiorvm, 24. Decompositio in fractiones partiales, 25. Primitivae fractionvm partialivm. Nititvr: B (Derivatae et continvitas), E (Theorema fvndamentale algebrae). Demonstratvr in: Integratio fvnctionvm rationalivm.

    14. Tangens angvli dimidii. Si RR est fvnctio rationalis dvarvm variabilivm et f(x)=R(sin⁡x,cos⁡x)f(x) = R(\sin x, \cos x) definita est in intervallo II qvod in ((2k−1)π,(2k+1)π)\ioo{(2k - 1)\pi}{(2k + 1)\pi} continetvr, cvm kk integro, svbstitvtio t=tan⁡x2t = \tan \frac{x}{2} integrandvm in fvnctionem rationalem R(2t1+t2,1−t21+t2)21+t2R\left(\frac{2t}{1 + t^2}, \frac{1 - t^2}{1 + t^2}\right) \frac{2}{1 + t^2} convertit, qvae primitivam GG habet, et G(tan⁡x2)G\left(\tan \frac{x}{2}\right) primitiva est ipsivs ff in II.

      Vtitvr: 9. Mvtatio variabilis per fvnctionem inversam, 26. Primitivae fvnctionvm rationalivm. Nititvr: G (Mvtatio per inversam), H (Primitivae rationales), D (Algebra et Geometria). Demonstratvr in: Integratio per rationalizationem.

    15. Ivnctvra dvarvm primitivarvm. Si JJ est intervallvm apertvm, ff in JJ definita est et continva in pvncto cc ipsivs JJ, et F1F_1 et F2F_2 primitivae svnt ipsivs ff in svbintervallis ipsivs JJ ad sinistram et ad dextram ipsivs cc, cvm limitibvs finitis L1L_1 et L2L_2 in cc, fvnctio qvae F1F_1 ad sinistram, L1L_1 in cc et F2+L1−L2F_2 + L_1 - L_2 ad dextram valet primitiva est ipsivs ff in JJ.

      Nititvr: B (Derivatae et continvitas), C (Valor medivs et Darbovx). Demonstratvr in: Integratio per rationalizationem.

    16. Svbstitvtiones per paritatem. Si f(x)=R(sin⁡x,cos⁡x)f(x) = R(\sin x, \cos x) definita est in intervallo II: cvm R(−u,v)=−R(u,v)R(-u, v) = -R(u, v), svbstitvtio t=cos⁡xt = \cos x integrandvm in II rationale reddit; cvm R(u,−v)=−R(u,v)R(u, -v) = -R(u, v), svbstitvtio t=sin⁡xt = \sin x; et cvm R(−u,−v)=R(u,v)R(-u, -v) = R(u, v) et II in intervallo (−π2+kπ,π2+kπ)\ioo{-\frac{\pi}{2} + k\pi}{\frac{\pi}{2} + k\pi} continetvr, svbstitvtio t=tan⁡xt = \tan x.

      Vtitvr: 6. Integratio per mvtationem variabilis, 9. Mvtatio variabilis per fvnctionem inversam, 26. Primitivae fvnctionvm rationalivm. Nititvr: F (Mvtatio variabilis), G (Mvtatio per inversam), H (Primitivae rationales). Demonstratvr in: Integratio per rationalizationem.

    17. Radix fvnctionis homographicae. Si ad−bc≠0ad - bc \neq 0 et y(x)=ax+bcx+dy(x) = \frac{ax + b}{cx + d} definita est neqve evanescit in intervallo II, et positiva est si nn par est, svbstitvtio t=y(x)nt = \sqrt[n]{y(x)}, cvm inversa h(t)=dtn−ba−ctnh(t) = \frac{d t^n - b}{a - c t^n}, R(x,y(x)n) dxR\left(x, \sqrt[n]{y(x)}\right) \, \mathrm{d}x in fvnctionem rationalem ipsivs tt dvctam in dt\mathrm{d}t convertit, et eivs primitiva, cvm y(x)n\sqrt[n]{y(x)} composita, primitiva est in II.

      Vtitvr: 9. Mvtatio variabilis per fvnctionem inversam, 26. Primitivae fvnctionvm rationalivm. Nititvr: G (Mvtatio per inversam), H (Primitivae rationales). Demonstratvr in: Integratio per rationalizationem.

    18. Svbstitvtiones Evleri. Si Q(x)=ax2+bx+cQ(x) = ax^2 + bx + c, cvm a≠0a \neq 0 et Δ=b2−4ac≠0\Delta = b^2 - 4ac \neq 0, positivvm est in intervallo II, fvnctio R(x,Q(x))R\left(x, \sqrt{Q(x)}\right) in II rationalis redditvr per t=Q(x)+xat = \sqrt{Q(x)} + x \sqrt{a} si a>0a > 0; per t=Q(x)−cxt = \frac{\sqrt{Q(x)} - \sqrt{c}}{x} si c>0c > 0 et II non continet 00; et per t=Q(x)x−αt = \frac{\sqrt{Q(x)}}{x - \alpha} si QQ dvas radices reales α\alpha et β\beta habet et II non continet α\alpha.

      Vtitvr: 9. Mvtatio variabilis per fvnctionem inversam, 26. Primitivae fvnctionvm rationalivm. Nititvr: G (Mvtatio per inversam), H (Primitivae rationales). Demonstratvr in: Integratio per rationalizationem.

    19. Tres casvs Chebyshev. Si mm, nn et pp rationales svnt, cvm n≠0n \neq 0, aa et bb reales non nvlli svnt et II est intervallvm in (0,∞)\ioo{0}{\infty} contentvm in qvo a+bxn>0a + b x^n > 0, fvnctio xm(a+bxn)px^m \left(a + b x^n\right)^p primitivam habet in II, ex primitiva fvnctionis rationalis obtentam, si pp integer est, si m+1n\frac{m + 1}{n} integer est vel si p+m+1np + \frac{m + 1}{n} integer est.

      Vtitvr: 6. Integratio per mvtationem variabilis, 31. Radix fvnctionis homographicae. Nititvr: F (Mvtatio variabilis). Demonstratvr in: Integratio per rationalizationem.

Ad seqventias et integrale definitvm. Catena ibi consistit vbi derivata svfficere desinit. Tota pars primitivas invenit easqve derivando confirmavit, sed nvmqvam demonstravit fvnctionem continvam qvamlibet primitivam habere: id faciet theorema fvndamentale calcvli, in parte de integrali definito, integrale indefinitvm hvivs partis cvm integrali Riemanniano conivngens, qvod svmmis earvmqve limitibvs definitvr. Antea pars de seqventiis instrvmentvm qvod deest praebebit, continvitatem vniformem, theoremate Bolzani et Weierstrassii obtentam, et theorema fvndamentale algebrae demonstrabit qvod haec pars admisit. Artes partis tvm ad integrale definitvm transibvnt, qvod qvalibet primitiva compvtatvr, et ad areas, volvmina, longitvdinem arcvs et integralia impropria partivm posteriorvm.