Svmmarivm
Haec lectio partem de derivatis aperit. Iter partis exhibet, qvae derivatam vt limitem qvotientis incrementalis definit, eam vt factorizationem cvm factore continvo, Carathéodorii, scribit, et ex ea, nvmqvam per qvantitates qvae evanescere possvnt dividens, regvlas derivandi, regvlam catenae et derivatam fvnctionis inversae obtinet, donec ad derivatas svccessivas, ad differentiale et ad rationes mvtationis perveniat. Historiam derivatae restitvit, a methodo Fermatii ad tangentes vsqve ad definitionem Cavchii, per flvxiones Newtoni, notationem Leibnitianam, reprehensionem Berkeley et consilivm Lagrangii, qvi derivatae nomen et notationem dedit; qvaestionem vnde orta est proponit, tangentem ad cvrvam qvamlibet et velocitatem in instanti, et exemplo ostendit qvomodo factorizatio divisionem per incrementvm nvllvm svppleat. Desinit indicando vbi derivatae adhibeantvr in parte proxima, in aliis cvrsibvs sitvs et in scientia et arte.
Proposita discendi
- Iter partis describere et explicare qvid qvaeqve lectio demonstret et qvibvs effectis iam ante obtentis nitatvr.
- Explicare cvr tangens ad cvrvam qvamlibet et velocitas momentanea postvlent vt derivata vt limes definiatvr, et cvr factorizatio Carathéodorii permittat regvlas demonstrare sine divisione per qvantitates qvae evanescere possvnt.
- Aetates notionis derivatae, a methodo Fermatii vsqve ad definitionem Cavchii, in svo contextv historico collocare et qvaestionem vel reprehensionem agnoscere qvae qvamqve impvlit.
- Indicare vbi derivatae interveniant in parte proxima, in aliis cvrsibvs et in vsibvs scientificis et technicis.
Probatio initialis
Anteqvam pars percvrratvr, expedit pvnctvm vnde proficiscimvr metiri. Haec svi ipsivs exploratio nvllam notam tribvit: eo valet vt sciatvr vbi immorandvm sit. Novem primae qvaestiones novem lectiones argvmenti partis ordine attingvnt, singvlae singvlas, et facvltatem compvtandi vel ratiocinandi metivntvr, non envntiatvm qvod memoria teneatvr; eaedem facvltates in fine, in lectione synthesis, aliis datis itervm metivntvr. Qvinqve postremae explorant qvae haec pars ex parte svperiore et ex Algebra et Geometria I et II nota esse ponit: limitem trigonometricvm, limitem notabilem exponentialis, parvvm, fvnctionem inversam et cosinvm arcvs sinvs.
Antequam vnitatem incipias, pvnctvm vnde proficisceris metire. Brevis est sui ipsivs probatio: non aestimatvr, et eivs exitvs in solo tvo navigatro servatvr.
Qvaestio 1Fvnctio in definita est. Ex definitione derivatae, qvae est recta tangens ad delineationem eivs in pvncto ?
Est recta normalis, non tangens: declivitas eivs, , eam ad tangentem perpendicvlarem facit.Declivitas recta est, sed recta per pvnctvm non transit: tangens est , et omissvm est.Signvm in svbtractione amissvm est: , qvod negativvm est pro parvo. Fvnctio prope decrescit, et declivitas negativa est.Pro prope , qvotiens incrementalis est , qvi ad tendit; itaqve , et tangens est recta qvae per transit cvm hac declivitate.Repete: Derivata vt limes fvnctionis
Qvaestio 2Compvta derivatam fvnctionis in .
Nvmerator et denominator separatim derivati svnt, , qvasi derivata qvotientis esset qvotiens derivatarvm. Non est: regvla qvotientis dvos terminos habet et qvadratvm denominatoris.Ordo svbtractionis in nvmeratore inversvs est. Regvla est : primvm derivata nvmeratoris in denominatorem dvcta.Deest qvadratvm denominatoris: in valet , et qvadratvm eivs est .Per regvlam qvotientis, .Repete: Regvlae derivandi
Qvaestio 3Compvta derivatam fvnctionis in .
pro derivata cosinvs svmptvm est. Derivata cosinvs est , et dvo termini in se invicem tollvnt.Derivatae dvorvm factorvm inter se mvltiplicatae svnt, . Derivata prodvcti non est prodvctvm derivatarvm: deest terminvs .Sola exponentialis derivata est, qvasi cosinvs constans esset. Est primvs terminvs regvlae prodvcti; deest secvndvs, .Per regvlam prodvcti et derivatas exponentialis et cosinvs, , et in sinvs et cosinvs aeqvales svnt. Tangens ad delineationem in eo pvncto horizontalis est.Qvaestio 4Compvta derivatam fvnctionis in .
Deest derivata fvnctionis intimae, , qvae factorem affert: qvaeqve fvnctio compositionis derivatam svam confert, in pvncto qvod ei respondet aestimatam.pro derivata cosinvs svmptvm est: signvm minvs ipsivs amissvm est.Solvm qvadratvm derivatvm est, , qvasi cosinvs variabilis esset. Desvnt derivatae cosinvs et ipsivs .Per regvlam catenae bis adhibitam, , et in argvmentvm est .Repete: Regvla catenae ad derivandam compositionem fvnctionvm
Qvaestio 5In qvo horvm intervallorvm theorema Bolzani praestat aeqvationem solvtionem habere?
In hoc intervallo signvm non mvtat: et . Theorema nihil praestat, et re vera ibi nvlla solvtio est, qvia crescens est et valet in .et idem signvm habent, ita vt theorema non adhibeatvr; praeterea in hoc intervallo saltem valet.Omnis aeqvatio in hanc formam scribitvr omnibvs in vnvm membrvm translatis: aeqvivalet aeqvationi .Fvnctio polynomivm est, ideo continva, cvm et ; per theorema Bolzani in aliqvo pvncto intervalli evanescit, qvod est solvtio aeqvationis.Repete: Theorema valoris intermedii
Qvaestio 6Fvnctio continva et stricte crescens est in . Qvantvm valet ?
Derivata fvnctionis in aestimata est, qvi est valor fvnctionis , non pvnctvm dominii eivs qvod ei respondeat. Formvla est , et .Est derivata fvnctionis in pvncto qvod nvmero respondet; derivata inversae est eivs inversvm: delineatione reflexa, declivitas fit .Compvtatvm est , qvod nec derivata inversae est nec in pvncto recto aestimatvm.Cvm , habetvr , et , qvod non est nihil. Per theorema de derivata inversae, .Qvaestio 7Compvta derivatam fvnctionis in .
Regvla potentiae adhibita est, , qvasi exponens constans esset. Cvm basis et exponens varient, potentia per exponentialem natvralem scribenda est.Regvla exponentialis adhibita est, , qvasi basis constans esset. Est tantvm alter e dvobvs terminis.Est derivata fvnctionis , id est derivata logarithmica ; restat vt per mvltiplicetvr.Pro omni , , et . In , et parenthesis valet .Qvaestio 8Compvta derivatam ordinis fvnctionis in .
Deest coefficiens binomialis : regvla Leibnitiana eosdem coefficientes habet ac binomivm Newtonianvm.Derivatae ordinis dvorvm factorvm mvltiplicatae svnt, et ea ipsivs nvlla est. Derivata ordinis prodvcti est svmma omnivm modorvm qvibvs qvinqve derivationes inter factores distribvvntvr.In termino qvi factorem semel derivat, exponentialis qvater derivatvr, non qvinqvies: derivata eivs ordinis est .Per regvlam Leibnitianam, cvm derivatae ipsivs ordinis maioris qvam nvllae sint, dvo tantvm termini remanent: . In primvs evanescit et secvndvs valet .Qvaestio 9Rectangvlvm aream svam centimetrorvm qvadratorvm servat dvm basis eivs ratione centimetrorvm in secvndo crescit. Qvam celeriter altitvdo eivs mvtatvr eo instanti qvo basis centimetra metitvr?
ante derivationem svbstitvtvm est. Altitvdo valet eo tantvm instanti; relatio derivanda ea est qvae omni instanti valet.Signvm amissvm est: si area constans est et basis crescit, altitvdo decrescere debet.Est derivata altitvdinis secvndvm basim, . Ratio mvtationis secvndvm tempvs obtinetvr eam per mvltiplicando.Si est basis et altitvdo, omni instanti; derivando secvndvm tempvs, . Cvm basis metitvr, altitvdo metitvr, et dat .Qvaestio 10Ex vnitatibvs prioribvsCompvta .
Est limes ipsivs , non hvivs qvotientis: cosinvs mvlto lentivs a recedit qvam sinvs a .Est limes ipsivs , cvm in denominatore. Cvm , qvotiens vnvm factorem amplivs habet, qvi ad tendit.tantvm indicat regvlam qvotientis non adhiberi; limes exsistere potest, et hic exsistit.Pro , qvotiens est , prodvctvm fvnctionis qvae ad tendit et alterivs qvae ad tendit.Qvaestio 11Ex vnitatibvs prioribvsCompvta .
Limes notabilis adhibitvs est sine mvtatione variabilis: exponens est , non .Signvm exponentis amissvm est: minor est qvam pro , ita vt qvotiens negativvs sit.Nvmeratorem ad tendere non svfficit: denominator qvoqve ad tendit.Mvtatione variabilis , qvae non evanescit si , qvotiens est , et limes notabilis dat .Repete: Continvitas fvnctionvm elementarivm et limites notabiles
Qvaestio 12Ex vnitatibvs prioribvsQvae harvm fvnctionvm est cvm ?
Aeqvivalens est ipsi , non neglegibilis: qvotiens eivs per ad tendit.Ad tendit, sed lentivs qvam : qvotiens eivs per circvmscriptvs non est.Addendvm neglegibile est prae , sed non est: qvotiens per ad tendit, et fvnctio eivsdem ordinis est ac .Qvotiens eivs per est , qvi ad tendit: neglegibilis est prae .Qvaestio 13Ex vnitatibvs prioribvsSi , qvantvm valet ?
expeditvm est, sed restat vt radix cvbica extrahatvr.lectvm est vt inversvm : exponens hic fvnctionem inversam significat, non inversvm qvoad mvltiplicationem.Est , imago ipsivs ; inversa viam contrariam percvrrit et praeimaginem qvaerit.est nvmervs cvivs imago est : dat , et .Repete: Operationes fvnctionvm, inversa et transformatio delineationvm
Qvaestio 14Ex vnitatibvs prioribvsQvantvm valet ?
Signvm sinvs ad cosinvm non transit: angvlvs est in , vbi cosinvs positivvs vel nvllvs est.Est qvadratvm cosinvs, ; restat vt radix extrahatvr.Cosinvs tractatvs est qvasi arcvm sinvs dissolveret; sinvs est qvi evm dissolvit: .Arcvs sinvs valores in capit, vbi cosinvs negativvs non est; per identitatem Pythagoricam, cosinvs est .
Argvmentvm oneratvr…