Ad argvmentvm transi
Topos Uranos

Infinitesima et infinita aeqvivalentia

Svmmarivm

Haec lectio partem de limitibvs arte compvtandi clavdit qvae fere omnia svperiora conivngit: comparatione fvnctionvm qvae ad nihilvm vel ad infinitvm tendvnt. Definivntvr oo parvvm, OO magnvm, idem ordo et aeqvivalentia, et demonstratvr in prodvcto vel qvotiente qvemqve factorem alio aeqvivalenti svbstitvi posse limite non mvtato. Limites trigonometrici, exponentialis, logarithmi et potentiarvm, et polynomiorvm, in lectionibvs svperioribvs demonstrati, in tabvlam aeqvivalentivm colligvntvr, qva limites vno obtvtv compvtari possvnt qvi antea plvres transformationes postvlabant. Lectio etiam ostendit errorem hvivs artis freqventissimvm, svbstitvtionem intra svmmam, qvando svmma tamen svbstitvi possit, et qvomodo potentiae prope nihilvm et procvl ab origine comparentvr.

Proposita discendi

  1. oo parvvm, OO magnvm, evndem ordinem et aeqvivalentiam fvnctionvm in pvncto, ex vno latere vel ad infinitvm definire, et earvm proprietates demonstrare.
  2. Theorema svbstitvtionis aeqvivalentivm in prodvctis et qvotientibvs demonstrare, et agnoscere cvr in svmmis non valeat.
  3. Tabvlam aeqvivalentivm in nihilo demonstrare eaqve cvm compositione vti ad limites compvtandos et ad ordinem et partem principalem infinitesimi determinandos.
  4. Infinita et infinitesima potentiarvm comparare, et aeqvivalentiam ab exsistentia asymptoti distingvere.

Fvnctiones comparare

Lectiones de theoremate compressionis et de limitibvs infinitis ostendervnt formas 00\frac{0}{0} et ∞∞\frac{\infty}{\infty} exitvm certvm non habere: limes qvotientis dvarvm fvnctionvm qvae ad nihilvm tendvnt pendet ex celeritate qva eo tendvnt. Consilivm hvivs lectionis est eam celeritatem metiri, qvamqve fvnctionem cvm alia simpliciore comparando. Vt in lectione de limitibvs infinitis, PP metam variabilis significat (aa, a+a^+, a−a^-, ∞\infty avt −∞-\infty), et «prope PP» significat in intervallo perforato, ex vno latere avt in semirecta. Si fvnctio solvm in copia AA definita est, cvivs aa pvnctvm accvmvlationis est, «prope aa» significat in pvnctis ipsivs AA intervalli perforati centri aa, et limites svnt ii lectionis de limite fvnctionvm vnivs variabilis realis, in AA svmpti; definitiones qvae seqvvntvr eodem modo in hoc casv adhibentvr.

DefinitioComparatio fvnctionvm

Sint ff et gg fvnctiones prope PP definitae, cvm g(x)≠0g(x) \neq 0 prope PP.

  • ff neglegibilis est prae gg in PP, et scribitvr f=o⁡(g)f = \operatorname{o}(g), qvod legitvr «ff est o parvvm ipsivs gg», si lim⁡x→Pf(x)g(x)=0\lim_{x \to P} \frac{f(x)}{g(x)} = 0.
  • ff per gg circvmscripta est in PP, et scribitvr f=O⁡(g)f = \operatorname{O}(g), qvod legitvr «ff est O magnvm ipsivs gg», si exsistit C>0C > 0 tale vt ∣f(x)∣≤C∣g(x)∣\abs{f(x)} \leq C\abs{g(x)} prope PP; id est, si qvotiens f(x)g(x)\frac{f(x)}{g(x)} prope PP circvmscriptvs est.
  • ff et gg eivsdem ordinis svnt in PP si f(x)g(x)\frac{f(x)}{g(x)} ad nvmervm a nihilo diversvm tendit.
  • ff et gg aeqvivalentes svnt in PP, et scribitvr f∼gf \sim g, si lim⁡x→Pf(x)g(x)=1\lim_{x \to P} \frac{f(x)}{g(x)} = 1.

Fvnctio qvae ad 00 in PP tendit infinitesimvm in PP appellatvr, et qvae ad ∞\infty vel ad −∞-\infty tendit, infinitvm. Infinitesimvm in 00 ordinem k>0k > 0 habet si eivsdem ordinis est ac xkx^k (in 0+0^+, si xkx^k solvm pro x>0x > 0 definita est), et tvm, si f(x)xk\frac{f(x)}{x^k} ad cc tendit, fvnctio c xkc\,x^k eivs pars principalis est: f∼c xkf \sim c\,x^k.

Vocabvlvm «infinitesimvm» non nvmervm minimvm significat, sed fvnctionem qvae ad nihilvm tendit; scriptvra o⁡(g)\operatorname{o}(g) non fvnctionem certam significat, sed qvamlibet earvm qvae prae gg neglegibiles svnt. Exempli gratia, x2=o⁡(x)x^2 = \operatorname{o}(x) in 00, qvia x2x=x\frac{x^2}{x} = x ad 00 tendit; contra, x=o⁡(x2)x = \operatorname{o}(x^2) in ∞\infty, qvia xx2=1x\frac{x}{x^2} = \frac{1}{x} ad 00 tendit. Idem par fvnctionvm pro meta contrario modo comparatvr. Idem ordo et aeqvivalentia re vera vna comparatio svnt: si ff et gg eivsdem ordinis svnt qvotiente ad cc tendente, tvm f∼c gf \sim c\,g.

PropositioProprietates comparationis

In eadem meta PP:

  • aeqvivalentia reflexiva, symmetrica et transitiva est: f∼ff \sim f; si f∼gf \sim g, tvm g∼fg \sim f; et si f∼gf \sim g et g∼hg \sim h, tvm f∼hf \sim h;
  • f∼gf \sim g si et solvm si f−g=o⁡(g)f - g = \operatorname{o}(g); praesertim, si h=o⁡(g)h = \operatorname{o}(g), tvm g+h∼gg + h \sim g;
  • si f=o⁡(h)f = \operatorname{o}(h) et g=o⁡(h)g = \operatorname{o}(h), tvm f+g=o⁡(h)f + g = \operatorname{o}(h) et c f=o⁡(h)c\,f = \operatorname{o}(h) pro omni reali cc.

Qvaeqve affirmatio est regvla ex algebra limitvm ad qvotientem adhibita.

Demonstratio

  1. gf=1fg→1,fh=fg⋅gh→1⋅1=1\frac{g}{f} = \frac{1}{\frac{f}{g}} \to 1, \qquad \frac{f}{h} = \frac{f}{g} \cdot \frac{g}{h} \to 1 \cdot 1 = \resaltar{1}

    Qvotiens ipsivs ff per se ipsam 11 valet. Si fg\frac{f}{g} ad 11 tendit, eivs inversvm ad 11=1\frac{1}{1} = 1 tendit, per regvlam inversi. Si fg\frac{f}{g} et gh\frac{g}{h} ad 11 tendvnt, etiam eorvm prodvctvm, per regvlam prodvcti.

  2. f−gg=fg−1→0⇔fg→1\frac{f - g}{g} = \frac{f}{g} - 1 \to 0 \Leftrightarrow \frac{f}{g} \to \resaltar{1}

    Qvotiens ipsivs f−gf - g per gg est fg−1\frac{f}{g} - 1, qvi ad 00 tendit si et solvm si fg\frac{f}{g} ad 11 tendit. Cvm f=g+hf = g + h, differentia est hh.

  3. f+gh=fh+gh→0+0=0\frac{f + g}{h} = \frac{f}{h} + \frac{g}{h} \to 0 + 0 = \resaltar{0}

    Si fh\frac{f}{h} et gh\frac{g}{h} ad 00 tendvnt, etiam eorvm svmma et prodvctvm vtrivsqve per constantem, per regvlam combinationis linearis.

OO magnvm non postvlat vt qvotiens limitem habeat, sed solvm vt non sine modo crescat. Exempli gratia, sin⁡x=O⁡(1)\sin x = \operatorname{O}(1) in ∞\infty, qvamvis sin⁡x\sin x ibi limitem non habeat, et xsin⁡1x=O⁡(x)x \sin \frac{1}{x} = \operatorname{O}(x) in 00, qvia ∣xsin⁡1x∣≤∣x∣\abs{x \sin \frac{1}{x}} \leq \abs{x}. Ad limites compvtandos svfficit oo parvvm; OO magnvm ad errores approximationis metiendos serviet, vt evm polynomii Tayloriani, qvi in Calcvlo II tractabitvr. Eivs regvlae hae svnt.

PropositioRegvlae O magni

In eadem meta PP:

  • si fg\frac{f}{g} limitem finitvm in PP habet, tvm f=O⁡(g)f = \operatorname{O}(g); praesertim, si f=o⁡(g)f = \operatorname{o}(g) vel si f∼gf \sim g;
  • si f=O⁡(h)f = \operatorname{O}(h) et g=O⁡(h)g = \operatorname{O}(h), tvm f+g=O⁡(h)f + g = \operatorname{O}(h) et c f=O⁡(h)c\,f = \operatorname{O}(h) pro omni reali cc;
  • si f1=O⁡(g1)f_1 = \operatorname{O}(g_1) et f2=O⁡(g2)f_2 = \operatorname{O}(g_2), tvm f1f2=O⁡(g1g2)f_1 f_2 = \operatorname{O}(g_1 g_2);
  • si f1=O⁡(g1)f_1 = \operatorname{O}(g_1) et f2=o⁡(g2)f_2 = \operatorname{o}(g_2), tvm f1f2=o⁡(g1g2)f_1 f_2 = \operatorname{o}(g_1 g_2).

Qvaeqve regvla inaeqvalitas inter valores absolvtos est; vltima marginem cvm qvotiente ad nihilvm tendente conivngit.

Demonstratio

  1. ∣f(x)g(x)∣≤∣f(x)g(x)−L∣+∣L∣<∣L∣+1\abs{\frac{f(x)}{g(x)}} \leq \abs{\frac{f(x)}{g(x)} - L} + \abs{L} < \resaltar{\abs{L} + 1}

    Si fg\frac{f}{g} ad LL tendit, provocatio ε=1\varepsilon = 1 responsionem habet: prope PP qvotiens a LL minvs qvam 11 distat, et per inaeqvalitatem triangvlarem eivs valor absolvtvs ∣L∣+1\abs{L} + 1 non excedit.

  2. ∣f(x)+g(x)∣≤C1∣h(x)∣+C2∣h(x)∣=(C1+C2)∣h(x)∣\abs{f(x) + g(x)} \leq C_1\abs{h(x)} + C_2\abs{h(x)} = \resaltar{(C_1 + C_2)\abs{h(x)}}

    Margines C1C_1 ipsivs ff et C2C_2 ipsivs gg simvl valent prope PP, in intersectione dvarvm viciniarvm. Inaeqvalitas triangvlaris svmmam circvmscribit; mvltiplvm marginem ∣c∣ C1\abs{c}\,C_1 habet.

  3. ∣f1(x)f2(x)∣≤C1∣g1(x)∣⋅C2∣g2(x)∣=C1C2∣g1(x)g2(x)∣\abs{f_1(x) f_2(x)} \leq C_1\abs{g_1(x)} \cdot C_2\abs{g_2(x)} = \resaltar{C_1 C_2 \abs{g_1(x) g_2(x)}}

    Margines dvorvm factorvm mvltiplicantvr.

  4. 0≤∣f1(x)f2(x)g1(x)g2(x)∣≤C1∣f2(x)g2(x)∣→00 \leq \abs{\frac{f_1(x) f_2(x)}{g_1(x) g_2(x)}} \leq C_1 \abs{\frac{f_2(x)}{g_2(x)}} \to \resaltar{0}

    Qvotiens prodvcti per g1g2g_1 g_2 est prodvctvm qvotientis per C1C_1 circvmscripti et alterivs qvi ad 00 tendit; per theorema compressionis ad 00 tendit.