Ad argvmentvm transi
Topos Uranos

Integralia impropria et criteria convergentiae

Svmmarivm

Integrale Riemannianvm intervallvm clavsvm et circvmscriptvm postvlat et fvnctionem in eo circvmscriptam. Haec lectio id, transitv ad limitem, ad dvos casvs extendit in qvibvs altervtrvm postvlatvm deficit: intervallvm non circvmscriptvm, vt [1,∞)\ico{1}{\infty}, et fvnctionem prope terminvm non circvmscriptam, vt 1x\frac{1}{\sqrt{x}} prope 00. Integrale improprivm est limes integralivm in intervallis clavsis qvae ad terminvm accedvnt; si exsistit, integrale convergit. Demonstratvr id linearitatem, additivitatem et monotoniam hereditate accipere, pvnctvm qvo integrale in vtroqve termino improprivm secatvr nihil referre, et statvitvr pro qvibvs exponentibvs integralia potentiarvm convergant. Vt in parte de seqventiis, interest scire vtrvm limes exsistat sine eo compvtando: criterivm Cavchyanvm id definit; pro fvnctionibvs non negativis satis est integralia circvmscripta esse, et inde criterivm comparationis et criterivm comparationis in limite orivntvr; et convergentia absolvta convergentiam implicat. His instrvmentis regiones et cvrvae non circvmscriptae mensvrantvr, et integrale fvnctionis ln⁡sin⁡x\ln \sin x in [0,π2]\icc{0}{\frac{\pi}{2}} compvtatvr, qvod pars de integrali definito in svspenso reliqverat.

Proposita discendi

  1. Integrale improprivm in intervallo non circvmscripto et integrale fvnctionis prope terminvm non circvmscriptae definire, et demonstrare id linearitatem, additivitatem et monotoniam integralis definiti hereditate accipere.
  2. Statvere pro qvibvs exponentibvs integralia potentiarvm convergant, et criterivm Cavchyanvm pro integralibvs impropriis demonstrare.
  3. Criterivm comparationis et criterivm comparationis in limite pro fvnctionibvs non negativis demonstrare et adhibere, atqve convergentiam integralivm absolvte convergentivm.
  4. Integralia impropria artibvs integralis definiti compvtare, ea a valore principali distingvere, et iis regiones et cvrvas non circvmscriptas metiri.

Integrale vt limes

Lectio de integrali Riemanniano integrale solvm pro fvnctionibvs in intervallo clavso et circvmscripto circvmscriptis definivit, et eivs problema solvtvm «Svmmae Riemannianae fvnctionis non circvmscriptae» ostendit svmmas fvnctionis non circvmscriptae limitem non habere. Illa lectio nvntiavit integrale per limites integralivm in intervallis vbi fvnctio circvmscripta est extensvm iri. Dvo svnt casvs: intervallvm non est circvmscriptvm, vt [0,∞)\ico{0}{\infty}, avt fvnctio prope terminvm non est circvmscripta, vt 1x\frac{1}{\sqrt{x}} in (0,1]\ioc{0}{1}. In vtroqve fvnctio integrabilis est in intervallis clavsis qvae ad terminvm accedvnt, et vna littera, β\beta, nvmervs realis vel symbolvm ∞\infty, ea simvl tractare sinit.

DefinitioIntegrale improprivm

Sint aa nvmervs realis, β\beta nvmervs realis maior qvam aa vel symbolvm ∞\infty, et ff fvnctio in [a,β)\ico{a}{\beta} definita et in [a,b]\icc{a}{b} integrabilis pro omni bb cvm a<b<βa < b < \beta. Scribitvr b→βb \to \beta vt significetvr b→∞b \to \infty si β=∞\beta = \infty, et b→β−b \to \beta^- si β\beta realis est. Si limes infra exsistit et nvmervs realis est, dicitvr integrale improprivm fvnctionis ff in [a,β)\ico{a}{\beta} convergere, et eivs valor est ille limes:

∫aβf(x) dx=lim⁡b→β∫abf(x) dx\int_a^{\beta} f(x) \, \mathrm{d}x = \lim_{b \to \beta} \int_a^b f(x) \, \mathrm{d}x

Si limes non exsistit, integrale divergit; si est ∞\infty vel −∞-\infty, dicitvr divergere ad ∞\infty vel ad −∞-\infty, et scribitvr ∫aβf=∞\int_a^{\beta} f = \infty vel ∫aβf=−∞\int_a^{\beta} f = -\infty. Similiter, si bb realis est, α\alpha nvmervs realis minor qvam bb vel symbolvm −∞-\infty, et ff in (α,b]\ioc{\alpha}{b} definita et in [c,b]\icc{c}{b} integrabilis pro omni cc cvm α<c<b\alpha < c < b, scribitvr c→αc \to \alpha vt significetvr c→−∞c \to -\infty vel c→α+c \to \alpha^+, et integrale improprivm fvnctionis ff in (α,b]\ioc{\alpha}{b} est ∫αbf(x) dx=lim⁡c→α∫cbf(x) dx\int_{\alpha}^{b} f(x) \, \mathrm{d}x = \lim_{c \to \alpha} \int_c^b f(x) \, \mathrm{d}x, eadem nomenclatvra.

Exempli gratia, per regvlam Barrovii pro fvnctionibvs continvis, ex lectione de theoremate fvndamentali calcvli, ∫0be−x dx=1−e−b\int_0^b e^{-x} \, \mathrm{d}x = 1 - e^{-b}, qvod ad 11 tendit cvm b→∞b \to \infty; et ∫c1dxx=2−2c\int_c^1 \frac{\mathrm{d}x}{\sqrt{x}} = 2 - 2\sqrt{c}, qvod ad 22 tendit cvm c→0+c \to 0^+. Ambo integralia convergvnt: ∫0∞e−x dx=1\int_0^{\infty} e^{-x} \, \mathrm{d}x = 1 et ∫01dxx=2\int_0^1 \frac{\mathrm{d}x}{\sqrt{x}} = 2. Contra, ∫0bcos⁡x dx=sin⁡b\int_0^b \cos x \, \mathrm{d}x = \sin b valet 00 in b=nπb = n\pi et 11 in b=2nπ+π2b = 2n\pi + \frac{\pi}{2}, et per corollarivm de criteriis non exsistentiae limitis, ex lectione de seqventiis, fvnctionibvs et continvitate vniformi, limitem ad infinitvm non habet: ∫0∞cos⁡x dx\int_0^{\infty} \cos x \, \mathrm{d}x divergit, neqve ad ∞\infty neqve ad −∞-\infty.

Limites in ∞\infty et a sinistra in pvncto in Calcvlo I electionibvs diversis definivntvr, margine MM et δ\delta; lemma infra eos vna electione scribit, pvncto cc a qvo condicio impletvr, et sic omnis demonstratio lectionis pro vtroqve casv valet.

LemmaForma commvnis limitis in termino

Sint aa et β\beta vt in definitione integralis improprii, GG fvnctio in [a,β)\ico{a}{\beta} definita et LL nvmervs realis. Tvm lim⁡b→βG(b)=L\lim_{b \to \beta} G(b) = L si et solvm si pro omni ε>0\varepsilon > 0 exsistit cc in [a,β)\ico{a}{\beta} tale vt ∣G(b)−L∣<ε\abs{G(b) - L} < \varepsilon pro omni bb ex (c,β)\ioo{c}{\beta}. Similiter, lim⁡b→βG(b)=∞\lim_{b \to \beta} G(b) = \infty si et solvm si pro omni nvmero reali NN exsistit cc in [a,β)\ico{a}{\beta} tale vt G(b)>NG(b) > N pro omni bb ex (c,β)\ioo{c}{\beta}. Margo MM definitionis ad infinitvm et terminvs β−δ\beta - \delta definitionis a sinistra mvnvs cc gervnt.

Demonstratio

  1. β=∞→(b>max⁡(a,M)→b>M),c=max⁡(a,M)\beta = \infty \rightarrow \left(b > \max(a, M) \rightarrow b > M\right), \qquad \resaltar{c = \max(a, M)}

    Sit β=∞\beta = \infty. Dominivm [a,∞)\ico{a}{\infty} svperne circvmscriptvm non est, et definitio limitis variabili ad infinitvm tendente, ex lectione de limite ad infinitvm, pro omni ε>0\varepsilon > 0 nvmervm realem MM postvlat talem vt ∣G(b)−L∣<ε\abs{G(b) - L} < \varepsilon pro omni bb ex [a,∞)\ico{a}{\infty} cvm b>Mb > M. Dato illo MM, pvnctvm c=max⁡(a,M)c = \max(a, M) in [a,∞)\ico{a}{\infty} est, et omne b>cb > c condicionem b>Mb > M implet; contra, dato cc, M=cM = c svfficit. Pro limite ∞\infty sola condicio mvtatvr, vt in varietate definitionis limitvm infinitorvm, ex lectione de limitibvs infinitis.

  2. β∈R→(c<b<β→β−δ<b<β),c=max⁡(a,β−δ)\beta \in \mathbb{R} \rightarrow \left(c < b < \beta \rightarrow \beta - \delta < b < \beta\right), \qquad \resaltar{c = \max(a, \beta - \delta)}

    Sit β\beta realis. Qvoniam a<βa < \beta, pvnctvm β\beta pvnctvm accvmvlationis est ipsivs [a,β)\ico{a}{\beta}, et per definitionem limitvm lateralivm, ex lectione de limitibvs lateralibvs, limes a sinistra pro omni ε>0\varepsilon > 0 postvlat δ>0\delta > 0 tale vt ∣G(b)−L∣<ε\abs{G(b) - L} < \varepsilon pro omni bb ex [a,β)\ico{a}{\beta} cvm β−δ<b\beta - \delta < b. Dato illo δ\delta, pvnctvm c=max⁡(a,β−δ)c = \max(a, \beta - \delta) in [a,β)\ico{a}{\beta} est, et omne bb ex (c,β)\ioo{c}{\beta} condicionem β−δ<b<β\beta - \delta < b < \beta implet; contra, dato cc, δ=β−c\delta = \beta - c svfficit, qvod positivvm est. Pro limite ∞\infty eodem modo.

Notatio cvm notatione integralis definiti non pvgnat: si β\beta realis est et ff in toto [a,β]\icc{a}{\beta} integrabilis, integrale improprivm ad evndem nvmervm convergit. Integrale improprivm aliqvid novi dicit solvm cvm β=∞\beta = \infty avt cvm ff in [a,β]\icc{a}{\beta} integrabilis non est, exempli gratia qvia prope β\beta circvmscripta non est.

PropositioCongrventia cvm integrali Riemanniano

Sint a<βa < \beta nvmeri reales et ff fvnctio in [a,β]\icc{a}{\beta} integrabilis. Tvm integrale improprivm fvnctionis ff in [a,β)\ico{a}{\beta} convergit, et eivs valor est integrale fvnctionis ff in [a,β]\icc{a}{\beta}. Idem in termino sinistro valet: integrale improprivm in (a,β]\ioc{a}{\beta} ad idem integrale convergit. Differentia dvorvm integralivm est integrale in intervallo brevi, vbi ff circvmscripta est.

Demonstratio

  1. ∣∫aβf−∫abf∣=∣∫bβf∣≤B (β−b)\abs{\int_a^{\beta} f - \int_a^b f} = \abs{\int_b^{\beta} f} \leq \resaltar{B \, (\beta - b)}

    Fvnctio ff integrabilis est, ideoqve circvmscripta, qvia definitio fvnctionis integrabilis solvm ad fvnctiones circvmscriptas pertinet: ∣f(x)∣≤B\abs{f(x)} \leq B in [a,β]\icc{a}{\beta}. Pro a<b<βa < b < \beta, ff in [a,b]\icc{a}{b} integrabilis est per corollarivm de integrabilitate in svbintervallis, ex lectione de proprietatibvs integralis definiti, et per additivitatem respectv intervalli et corollarivm de marginibvs integralis, ex eadem lectione:

  2. c<b<β→∣∫aβf−∫abf∣≤B εB+1<εc < b < \beta \rightarrow \abs{\int_a^{\beta} f - \int_a^b f} \leq \frac{B \, \varepsilon}{B + 1} < \resaltar{\varepsilon}

    Dato ε>0\varepsilon > 0, sit c=max⁡(a,β−εB+1)c = \max\left(a, \beta - \frac{\varepsilon}{B + 1}\right), qvod in [a,β)\ico{a}{\beta} est et a solo ε\varepsilon pendet. Pro omni bb ex (c,β)\ioo{c}{\beta} margo minor est qvam ε\varepsilon, et per lemma de forma commvni limitis in termino integrale improprivm ad ∫aβf\int_a^{\beta} f convergit. In termino sinistro, pro a<u<βa < u < \beta, differentia inter ∫aβf\int_a^{\beta} f et ∫uβf\int_u^{\beta} f est ∫auf\int_a^u f, qvae per B (u−a)B \, (u - a) circvmscribitvr, minor qvam ε\varepsilon si u<a+εB+1u < a + \frac{\varepsilon}{B + 1}: per definitionem limitis a dextra, cvm δ=εB+1\delta = \frac{\varepsilon}{B + 1}, integrale improprivm in (a,β]\ioc{a}{\beta} ad evndem nvmervm convergit.

Qvidqvid pro termino dextro demonstratvr etiam pro sinistro valet, qvia reflexio x↦−xx \mapsto -x eos permvtat.

LemmaReflexio integralis improprii

Sint bb realis, α\alpha nvmervs realis minor qvam bb vel symbolvm −∞-\infty, et ff fvnctio in (α,b]\ioc{\alpha}{b} definita et in [c,b]\icc{c}{b} integrabilis pro omni cc cvm α<c<b\alpha < c < b. Sit g(x)=f(−x)g(x) = f(-x) in [−b,−α)\ico{-b}{-\alpha}, vbi −α-\alpha est ∞\infty si α=−∞\alpha = -\infty. Tvm gg in [−b,u]\icc{-b}{u} integrabilis est pro omni uu cvm −b<u<−α-b < u < -\alpha, et ∫αbf\int_{\alpha}^{b} f convergit si et solvm si ∫−b−αg\int_{-b}^{-\alpha} g convergit, eodem valore; idem pro divergentia ad ∞\infty et ad −∞-\infty. Reflexio intervalli clavsi integrale non mvtat, et reflexio variabilis limitem non mvtat.

Demonstratio

  1. ∫−b−cf(−x) dx=∫cbf(x) dx,α<c<b\dato{ref}{\int_{-b}^{-c} f(-x) \, \mathrm{d}x = \int_c^b f(x) \, \mathrm{d}x}, \qquad \alpha < c < b

    Pro α<c<b\alpha < c < b, lemma de translatione et reflexione integralis, ex lectione de artibvs ad integralia definita, cvm 00 loco constantis svae, dicit gg in [−b,−c]\icc{-b}{-c} integrabilem esse et aeqvalitatem praebet. Omne uu cvm −b<u<−α-b < u < -\alpha est −c-c pro c=−uc = -u.

  2. lim⁡c→α∫cbf=L⇔lim⁡u→−α∫−bug=L\lim_{c \to \alpha} \int_c^b f = L \Leftrightarrow \resaltar{\lim_{u \to -\alpha} \int_{-b}^{u} g = L}

    Sit H(c)=∫cbfH(c) = \int_c^b f. Si α\alpha realis est, propositio de translatione et reflexione, ex lectione de limitibvs lateralibvs, dicit H(c)H(c) limitem LL habere cvm c→α+c \to \alpha^+ si et solvm si H(−u)H(-u) evm habet cvm u→(−α)−u \to (-\alpha)^-. Si α=−∞\alpha = -\infty, condicio c<Mc < M definitionis limitis in −∞-\infty est condicio u>−Mu > -M pro u=−cu = -c. Condiciones limitvm infinitorvm eodem modo transfervntvr.