Περίληψη
Αυτό το μάθημα κλείνει την ενότητα που είναι αφιερωμένη στους φυσικούς αριθμούς. Ανασυνθέτει την αποδεικτική αλυσίδα που οδηγεί από τη γλώσσα των συνόλων και τα αξιώματα του Πεάνο στο διωνυμικό θεώρημα, επισημαίνοντας σε κάθε κρίκο ποια αρχή χρησιμοποιείται και ποιο αποτέλεσμα προκύπτει· τοποθετεί όσα επιτεύχθηκαν σε σχέση με το σχέδιο του κύκλου μαθημάτων και εξηγεί γιατί τα όρια της αφαίρεσης και της διαίρεσης μεταξύ φυσικών οδηγούν στην επόμενη ενότητα, αφιερωμένη στα σύνολα αριθμών. Κλείνει με δέκα προκλήσεις, δυσκολότερες από τα προβλήματα των μαθημάτων, που απαιτούν να συνδυαστούν τα εργαλεία πολλών από αυτά.
Μαθησιακοί στόχοι
- Να ανασυνθέτει τη λογική σειρά των αποτελεσμάτων της ενότητας, αναγνωρίζοντας την αρχή στην οποία στηρίζεται καθένα.
- Να εξηγεί πώς συνδέονται η επαγωγή, η καλή διάταξη, η ευκλείδεια διαίρεση, η μοναδική ανάλυση σε πρώτους παράγοντες και οι ισοτιμίες.
- Να αιτιολογεί, με αφετηρία τους περιορισμούς της αφαίρεσης και της διαίρεσης μεταξύ φυσικών, την ανάγκη να διευρυνθούν τα σύνολα αριθμών.
- Να λύνει προβλήματα που συνδυάζουν την επαγωγή, τη διαιρετότητα, τη θεσιακή αρίθμηση και την απαρίθμηση.
Όσα πέτυχε η ενότητα
Η ενότητα έθεσε ως σκοπό να συναγάγει την αριθμητική των φυσικών από λίγες αρχές, χωρίς να δεχτεί ως προφανή καμία από τις ιδιότητές της. Ο σκοπός εκπληρώθηκε με λίγες επιφυλάξεις, δηλωμένες καθεμιά στη θέση της: οι κανόνες της αφελούς θεωρίας συνόλων και της άρνησης των ποσοδεικτών, που είναι η γλώσσα στην οποία γράφονται όλα τα άλλα· η ύπαρξη των συναρτήσεων που ορίζονται αναδρομικά, την οποία εξασφαλίζει το θεώρημα της αναδρομής του Ντέντεκιντ και η οποία έγινε δεκτή επειδή ανήκει στη θεωρία συνόλων· η μοναδικότητα του πλήθους των στοιχείων ενός πεπερασμένου συνόλου, και το ότι τα υποσύνολά του είναι πεπερασμένα, πάνω στα οποία στηρίζεται η απαρίθμηση· η γενικευμένη αντιμεταθετικότητα, που επιτρέπει να αναδιαταχθούν οι παράγοντες ενός πεπερασμένου γινομένου· και οι στοιχειώδεις κανόνες των ακεραίων, των ρητών και των πραγματικών, τους οποίους η ενότητα χρησιμοποίησε εκ των προτέρων σε παραδείγματα και προβλήματα και τους οποίους κατασκευάζει η επόμενη ενότητα. Με αυτές τις επιφυλάξεις, ο δρόμος που διανύθηκε μπορεί να διαβαστεί ως μία ενιαία αποδεικτική αλυσίδα σε τέσσερα τμήματα.
Τα θεμέλια: σύνολα, αξιώματα, πράξεις και διάταξη
Το μάθημα για τα σύνολα, τις σχέσεις και τις συναρτήσεις καθόρισε τη γλώσσα στην οποία γράφεται η ενότητα, δηλώνοντας το λίγο που δέχεται από τη θεωρία συνόλων, και απέδειξε ότι οι σχέσεις ισοδυναμίας και οι διαμερίσεις είναι δύο όψεις της ίδιας ιδέας: οι κλάσεις μιας ισοδυναμίας σχηματίζουν μια διαμέριση, και κάθε διαμέριση προέρχεται από μία μοναδική ισοδυναμία. Το αποτέλεσμα αυτό επανεμφανίζεται στην ταξινόμηση των ακεραίων κατά το υπόλοιπό τους και στις ισοτιμίες, και η επόμενη ενότητα το χρησιμοποιεί για να κατασκευάσει τους ακεραίους και τους ρητούς ως κλάσεις ζευγών. Στο μάθημα για τα αξιώματα του Πεάνο οι φυσικοί ορίστηκαν μέσω του , της πράξης του επόμενου και πέντε αξιωμάτων· τα αξιώματα από το δεύτερο έως το τέταρτο εξασφαλίζουν ότι η ακολουθία ούτε σταματά ούτε επιστρέφει στον εαυτό της, και το πέμπτο, η αρχή της μαθηματικής επαγωγής, εξασφαλίζει ότι δεν υπάρχουν άλλοι φυσικοί πέρα από όσους φτάνονται ξεκινώντας από το . Το μάθημα για τις βασικές πράξεις και τη διάταξη έχτισε πάνω στον επόμενο, με το θεώρημα της αναδρομής, μια κλίμακα αναδρομικών ορισμών, στην οποία κάθε πράξη ορίζεται μέσω της προηγούμενης:
Από αυτούς τους ορισμούς συνάχθηκαν με επαγωγή η αντιμεταθετική, η προσεταιριστική και η επιμεριστική ιδιότητα και ο νόμος της διαγραφής, και από την πρόσθεση προέκυψε η σχέση διάταξης, με την τριχοτομία, τη μεταβατικότητα και τη μονοτονία. Η αφαίρεση και η διαίρεση ορίστηκαν ως αντίστροφες πράξεις, αλλά μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις: η διαφορά υπάρχει όταν , και το πηλίκο , όταν ο διαιρεί τον .
Οι αρχές απόδειξης
Το μάθημα για τα αθροίσματα, τις προόδους και την επαγωγή διεύρυνε το ρεπερτόριο των αποδείξεων. Απέδειξε ότι η συνήθης επαγωγή συνεπάγεται την ισχυρή επαγωγή και την αρχή της καλής διάταξης, και ότι, με το λήμμα ότι κάθε φυσικός διαφορετικός από το είναι επόμενος κάποιου και με τις ιδιότητες της διάταξης, η καλή διάταξη συνεπάγεται με τη σειρά της την επαγωγή, ώστε κάθε απόδειξη να μπορεί να χρησιμοποιεί την αρχή που της ταιριάζει πιο φυσικά· έδωσε στα αθροίσματα έναν αναδρομικό ορισμό και ιδιότητες που επιτρέπουν τον υπολογισμό τους, και έδειξε με τα τηλεσκοπικά αθροίσματα ότι ένας τύπος μπορεί να συναχθεί, και όχι μόνο να επαληθευτεί. Η αρχή της καλής διάταξης αποδείχτηκε το εργαλείο σχεδόν όλων των αποδείξεων ύπαρξης που ακολούθησαν, γιατί επιτρέπει να επιλεγεί το ελάχιστο στοιχείο ενός συνόλου και να συλλογιστεί κανείς με το ελάχιστο αντιπαράδειγμα.
Η αριθμητική της διαιρετότητας
Με την καλή διάταξη, το μάθημα για τη διαιρετότητα απέδειξε ότι κάθε ακέραιος δέχεται, όταν διαιρεθεί με έναν φυσικό, μοναδικό πηλίκο και μοναδικό υπόλοιπο. Από αυτό το θεώρημα εξαρτώνται τα τέσσερα αποτελέσματα που ακολουθούν, καθένα στηριγμένο στα προηγούμενα:
- Η ταξινόμηση των ακεραίων κατά το υπόλοιπό τους, που επιτρέπει την απόδειξη κατά περιπτώσεις, και τα κριτήρια διαιρετότητας, που ανάγονται στο γεγονός ότι δύο αριθμοί που διαφέρουν κατά ένα πολλαπλάσιο του αφήνουν το ίδιο υπόλοιπο όταν διαιρεθούν με το .
- Στο μάθημα για τους πρώτους αριθμούς, το λήμμα του Ευκλείδη, που αποδεικνύεται με την καλή διάταξη και την ευκλείδεια διαίρεση, και μαζί του το θεμελιώδες θεώρημα της αριθμητικής: κάθε φυσικός μεγαλύτερος από το είναι γινόμενο πρώτων κατά μοναδικό τρόπο. Από τη μοναδικότητα συνάχθηκαν το πλήθος των διαιρετών, ο χαρακτηρισμός των τέλειων τετραγώνων και η αρρητότητα των ριζών που δεν είναι ακριβείς.
- Στο μάθημα για τον μέγιστο κοινό διαιρέτη, ο αλγόριθμος του Ευκλείδη, που εφαρμόζει την ευκλείδεια διαίρεση ώσπου να εξαντληθεί, η ταυτότητα του Μπεζού, που συνάγεται από αυτόν, και η πλήρης λύση των γραμμικών διοφαντικών εξισώσεων.
- Στο μάθημα για τις ισοτιμίες, η μετατροπή όλων των παραπάνω σε λογισμό: η ισοτιμία κατά μέτρο είναι σχέση ισοδυναμίας συμβατή με την πρόσθεση και τον πολλαπλασιασμό, της οποίας οι κλάσεις σχηματίζουν το · η ταυτότητα του Μπεζού κρίνει ποια υπόλοιπα είναι αντιστρέψιμα και πότε μια γραμμική ισοτιμία έχει λύση, και δίνει το κινεζικό θεώρημα υπολοίπων· και το λήμμα του Ευκλείδη, μαζί με τους αντιστρόφους, δίνει το μικρό θεώρημα του Φερμά.
Η γραφή και η απαρίθμηση
Το μάθημα για τα θεσιακά συστήματα αρίθμησης εφάρμοσε την ευκλείδεια διαίρεση ξανά και ξανά για να αποδείξει ότι κάθε φυσικός γράφεται κατά μοναδικό τρόπο σε οποιαδήποτε βάση, και έτσι αιτιολόγησε τις διαδικασίες υπολογισμού και τα κριτήρια διαιρετότητας σε κάθε βάση. Το μάθημα για τη συνδυαστική και το διώνυμο του Νεύτωνα επέστρεψε στο σημείο αφετηρίας, γιατί η απαρίθμηση είναι η πράξη από την οποία γεννήθηκαν οι φυσικοί: η αρχή του αθροίσματος και η πολλαπλασιαστική αρχή, που αποδείχτηκαν από τον ορισμό του πλήθους των στοιχείων μέσω αμφιμονοσήμαντων αντιστοιχιών (η δεύτερη, με επαγωγή από την πρώτη), οδήγησαν στους διωνυμικούς συντελεστές, στον κανόνα του Πασκάλ και στο διωνυμικό θεώρημα, του οποίου η απόδειξη συνενώνει την επαγωγή, τον συμβολισμό αθροίσματος και την απαρίθμηση.
Το σχήμα που ακολουθεί ενώνει τα τέσσερα τμήματα σε μία αλυσίδα. Κάθε κόμβος της στήλης είναι ένας ορισμός ή ένα θεώρημα, αριθμημένος κατά τη λογική σειρά και ενωμένος με ένα τόξο με τους προηγούμενους κρίκους που χρησιμοποιεί η απόδειξή του· γύρω τους αιωρούνται τα στηρίγματα, δηλαδή οι αρχές και τα εργαλεία στα οποία η αλυσίδα καταφεύγει ξανά και ξανά, καθένα ενωμένο με συνεχή γραμμή με τους κρίκους που στηρίζονται σε αυτό και με διακεκομμένη με τον κρίκο όπου θεμελιώνεται, εκτός από όσα γίνονται δεκτά χωρίς απόδειξη, που σχεδιάζονται ως δακτύλιοι. Πατώντας ένα στήριγμα τονίζονται όλοι οι κρίκοι που το χρησιμοποιούν, και κάθε κρίκος παραπέμπει στο μάθημα όπου αποδεικνύεται.
Στηρίγματα της αλυσίδας
- AΑρχή της μαθηματικής επαγωγής. Αν μια ιδιότητα ισχύει για το και, αν δεχτούμε ότι ισχύει για έναν οποιονδήποτε φυσικό , ισχύει για τον επόμενό του , τότε ισχύει για όλους τους φυσικούς. Θεμελιώνεται στον κρίκο: 2. Αξιώματα του Πεάνο.
- BΘεώρημα της αναδρομής. Αν δοθούν η τιμή στο και ένας κανόνας που δίνει την τιμή στο από την τιμή στο , υπάρχει μία μοναδική συνάρτηση στους φυσικούς που τα ικανοποιεί· έτσι ορίζονται η πρόσθεση, ο πολλαπλασιασμός, η ύψωση σε δύναμη, το άθροισμα και το παραγοντικό. Η ύπαρξη γίνεται δεκτή· η μοναδικότητα αποδεικνύεται με επαγωγή. Γίνεται δεκτό χωρίς απόδειξη σε αυτή την ενότητα.
- CΙσχυρή επαγωγή. Αρκεί να αποδειχθεί μια ιδιότητα για το και ότι, αν δεχτούμε ότι ισχύει για όλους τους φυσικούς από το έως το , ισχύει για το . Θεμελιώνεται στον κρίκο: 9. Ισχυρή επαγωγή.
- DΚαλή διάταξη. Κάθε μη κενό σύνολο φυσικών έχει ελάχιστο στοιχείο, πράγμα που επιτρέπει τον συλλογισμό με το ελάχιστο αντιπαράδειγμα. Θεμελιώνεται στον κρίκο: 10. Αρχή της καλής διάταξης.
- EΕυκλείδεια διαίρεση. Για κάθε ακέραιο και κάθε φυσικό υπάρχουν μοναδικό πηλίκο και μοναδικό υπόλοιπο τέτοια ώστε και . Θεμελιώνεται στον κρίκο: 12. Ευκλείδεια διαίρεση.
- FΓραμμικοί συνδυασμοί. Αν ένας ακέραιος διαιρεί τους ακεραίους και , διαιρεί τον για όλους τους ακεραίους και · ειδικότερα, το άθροισμα και τη διαφορά τους. Θεμελιώνεται στον κρίκο: 11. Ιδιότητες της διαιρετότητας.
- GΑριθμοί που χρησιμοποιούνται εκ των προτέρων. Οι στοιχειώδεις κανόνες λογισμού και διάταξης των ακεραίων, των ρητών και των πραγματικών (πρόσημα, διαγραφή, κλάσματα, ρίζες) χρησιμοποιούνται εκ των προτέρων σε αυτή την ενότητα χωρίς απόδειξη· η κατασκευή τους είναι αντικείμενο της επόμενης ενότητας. Γίνεται δεκτό χωρίς απόδειξη σε αυτή την ενότητα.
- HΠλήθος στοιχείων. Ένα σύνολο που δέχεται αμφιμονοσήμαντη αντιστοιχία με το έχει στοιχεία· δεχόμαστε ότι ο αριθμός αυτός είναι μοναδικός και ότι τα υποσύνολα ενός πεπερασμένου συνόλου είναι πεπερασμένα. Γίνεται δεκτό χωρίς απόδειξη σε αυτή την ενότητα.
Τμήμα 1 Τα θεμέλια: σύνολα, αξιώματα, πράξεις και διάταξη
- Να καθοριστεί η γλώσσα των συνόλων, των σχέσεων και των συναρτήσεων, και να αποδειχθεί ότι οι σχέσεις ισοδυναμίας και οι διαμερίσεις αντιστοιχούν η μία στην άλλη.
- Να οριστούν οι φυσικοί με αφετηρία το και τον επόμενο μέσω των πέντε αξιωμάτων του Πεάνο.
- Να χτιστεί πάνω στον επόμενο μια κλίμακα αναδρομικών ορισμών: η πρόσθεση, ο πολλαπλασιασμός και η ύψωση σε δύναμη.
- Να συναχθούν με επαγωγή η αντιμεταθετική, η προσεταιριστική και η επιμεριστική ιδιότητα και ο νόμος της διαγραφής.
- Να προκύψει από την πρόσθεση η σχέση διάταξης, με την τριχοτομία, τη μεταβατικότητα και τη μονοτονία, και να διευκρινιστεί πότε υπάρχουν η διαφορά και το πηλίκο.
Ισοδυναμίες και διαμερίσεις. Οι κλάσεις μιας σχέσης ισοδυναμίας σε ένα σύνολο σχηματίζουν μια διαμέρισή του, και κάθε διαμέριση είναι το σύνολο των κλάσεων μιας μοναδικής σχέσης ισοδυναμίας.
Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Σύνολα, σχέσεις και συναρτήσεις.
Αξιώματα του Πεάνο. Οι φυσικοί παράγονται από το μέσω του επόμενου: το δεν είναι επόμενος κανενός, διαφορετικοί φυσικοί έχουν διαφορετικούς επόμενους, και κάθε σύνολο που περιέχει το και τον επόμενο καθενός από τα στοιχεία του περιέχει όλους τους φυσικούς.
Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Οι φυσικοί αριθμοί και τα αξιώματα του Πεάνο.
Αναδρομική πρόσθεση. Η πρόσθεση, που ορίζεται από τις και , είναι αντιμεταθετική, προσεταιριστική και ικανοποιεί τον νόμο της διαγραφής.
Χρησιμοποιεί: 2. Αξιώματα του Πεάνο. Στηρίζεται σε: A (Αρχή της μαθηματικής επαγωγής), B (Θεώρημα της αναδρομής). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Βασικές πράξεις με φυσικούς αριθμούς και σχέσεις διάταξης.
Πολλαπλασιασμός και δύναμη. Ο πολλαπλασιασμός, που ορίζεται από τις και , είναι αντιμεταθετικός, προσεταιριστικός, επιμεριστικός και ικανοποιεί τον νόμο της διαγραφής, και η δύναμη ικανοποιεί τις , και .
Χρησιμοποιεί: 3. Αναδρομική πρόσθεση. Στηρίζεται σε: A (Αρχή της μαθηματικής επαγωγής), B (Θεώρημα της αναδρομής). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Βασικές πράξεις με φυσικούς αριθμούς και σχέσεις διάταξης.
Διάταξη, αφαίρεση και διαίρεση. Αν η σημαίνει ότι για κάποιον φυσικό , μεταξύ δύο φυσικών ισχύει ακριβώς μία από τις σχέσεις , και , και η διάταξη είναι μεταβατική και διατηρείται κατά την πρόσθεση και τον πολλαπλασιασμό· η διαφορά υπάρχει μόνο όταν , και το πηλίκο , μόνο όταν ο διαιρεί τον , και αμφότερα είναι μοναδικά λόγω του νόμου της διαγραφής.
Χρησιμοποιεί: 2. Αξιώματα του Πεάνο, 3. Αναδρομική πρόσθεση, 4. Πολλαπλασιασμός και δύναμη. Στηρίζεται σε: A (Αρχή της μαθηματικής επαγωγής). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Βασικές πράξεις με φυσικούς αριθμούς και σχέσεις διάταξης.
Τμήμα 2 Οι αρχές απόδειξης
- Να αποδειχθεί ότι η συνήθης επαγωγή, η ισχυρή επαγωγή και η αρχή της καλής διάταξης είναι ισοδύναμες.
- Να οριστεί αναδρομικά το άθροισμα και να συναχθούν οι ιδιότητές του.
- Να συναχθούν τύποι με τηλεσκοπικά αθροίσματα, αντί να επαληθεύονται μόνο.
- Να αθροιστούν οι αριθμητικές και οι γεωμετρικές πρόοδοι.
Επαγωγή από έναν φυσικό. Μια ιδιότητα που ισχύει για το και περνά από κάθε φυσικό στον ισχύει για κάθε φυσικό .
Χρησιμοποιεί: 5. Διάταξη, αφαίρεση και διαίρεση. Στηρίζεται σε: A (Αρχή της μαθηματικής επαγωγής). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Αθροίσματα, πρόοδοι και επαγωγή.
Άθροισμα και τηλεσκοπικό άθροισμα. Ορισμένο αναδρομικά, το άθροισμα είναι γραμμικό, διασπάται σε διαδοχικά αθροίσματα και επιτρέπει τη μετατόπιση του δείκτη και την αντιστροφή της σειράς· ένα άθροισμα διαφορών μεταξύ διαδοχικών τιμών ισούται με την τελευταία τιμή μείον την πρώτη: .
Χρησιμοποιεί: 4. Πολλαπλασιασμός και δύναμη, 6. Επαγωγή από έναν φυσικό. Στηρίζεται σε: A (Αρχή της μαθηματικής επαγωγής), B (Θεώρημα της αναδρομής). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Αθροίσματα, πρόοδοι και επαγωγή.
Πρόοδοι. Το άθροισμα όρων μιας αριθμητικής προόδου είναι , και εκείνο μιας γεωμετρικής με πρώτο όρο και λόγο είναι .
Χρησιμοποιεί: 7. Άθροισμα και τηλεσκοπικό άθροισμα. Στηρίζεται σε: A (Αρχή της μαθηματικής επαγωγής), G (Αριθμοί που χρησιμοποιούνται εκ των προτέρων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Αθροίσματα, πρόοδοι και επαγωγή.
Ισχυρή επαγωγή. Αν μια ιδιότητα ισχύει για το και, αν δεχτούμε ότι ισχύει για όλους τους φυσικούς από το έως το , ισχύει για το , τότε ισχύει για όλους τους φυσικούς.
Χρησιμοποιεί: 6. Επαγωγή από έναν φυσικό. Στηρίζεται σε: A (Αρχή της μαθηματικής επαγωγής). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Αθροίσματα, πρόοδοι και επαγωγή.
Αρχή της καλής διάταξης. Κάθε σύνολο φυσικών με κάποιο στοιχείο έχει ελάχιστο στοιχείο· με το λήμμα ότι κάθε φυσικός διαφορετικός από το είναι επόμενος κάποιου και με τις ιδιότητες της διάταξης, η καλή διάταξη συνεπάγεται με τη σειρά της την επαγωγή, και οι τρεις αρχές αποδεικνύονται ισοδύναμες.
Χρησιμοποιεί: 5. Διάταξη, αφαίρεση και διαίρεση. Στηρίζεται σε: C (Ισχυρή επαγωγή). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Αθροίσματα, πρόοδοι και επαγωγή.
Τμήμα 3 Η αριθμητική της διαιρετότητας
- Να αποδειχθούν με την καλή διάταξη η ύπαρξη και η μοναδικότητα του πηλίκου και του υπολοίπου.
- Να ταξινομηθούν οι ακέραιοι κατά το υπόλοιπό τους και να θεμελιωθούν σε αυτό τα κριτήρια διαιρετότητας.
- Να αποδειχθούν η απειρία των πρώτων, το λήμμα του Ευκλείδη και η μοναδική ανάλυση σε πρώτους παράγοντες, με τις συνέπειές τους.
- Να υπολογιστεί ο μέγιστος κοινός διαιρέτης με τον αλγόριθμο του Ευκλείδη, να συναχθεί από αυτόν η ταυτότητα του Μπεζού και να λυθούν οι γραμμικές διοφαντικές εξισώσεις.
- Να γίνονται υπολογισμοί με ισοτιμίες, να κρίνεται ποια υπόλοιπα είναι αντιστρέψιμα, να λύνονται γραμμικές ισοτιμίες και συστήματα με μέτρα πρώτα μεταξύ τους, και να αποδειχθεί το μικρό θεώρημα του Φερμά.
Ιδιότητες της διαιρετότητας. Η διαιρετότητα μεταξύ ακεραίων είναι ανακλαστική και μεταβατική, ένας διαιρέτης ενός ακεραίου βρίσκεται μεταξύ του και του , και αν ο διαιρεί τον και τον , διαιρεί κάθε συνδυασμό .
Χρησιμοποιεί: 5. Διάταξη, αφαίρεση και διαίρεση. Στηρίζεται σε: G (Αριθμοί που χρησιμοποιούνται εκ των προτέρων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Διαιρετότητα και διαίρεση με υπόλοιπο.
Ευκλείδεια διαίρεση. Για κάθε ακέραιο και κάθε φυσικό υπάρχουν μοναδικό πηλίκο και μοναδικό υπόλοιπο τέτοια ώστε και .
Στηρίζεται σε: D (Καλή διάταξη), G (Αριθμοί που χρησιμοποιούνται εκ των προτέρων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Διαιρετότητα και διαίρεση με υπόλοιπο.
Υπόλοιπα και κριτήρια. Δύο ακέραιοι αφήνουν το ίδιο υπόλοιπο όταν διαιρεθούν με το αν και μόνο αν η διαφορά τους είναι πολλαπλάσιο του · από αυτό έπονται το υπόλοιπο ενός αθροίσματος, ενός γινομένου και μιας δύναμης, και τα κριτήρια του , του και του .
Στηρίζεται σε: A (Αρχή της μαθηματικής επαγωγής), E (Ευκλείδεια διαίρεση), F (Γραμμικοί συνδυασμοί). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Διαιρετότητα και διαίρεση με υπόλοιπο.
Πρώτος διαιρέτης και απειρία. Κάθε φυσικός έχει πρώτο διαιρέτη, και αν ο είναι σύνθετος, ο μικρότερος πρώτος διαιρέτης του ικανοποιεί την · από αυτό έπεται ότι καμία πεπερασμένη λίστα δεν περιέχει όλους τους πρώτους αριθμούς.
Χρησιμοποιεί: 5. Διάταξη, αφαίρεση και διαίρεση, 11. Ιδιότητες της διαιρετότητας. Στηρίζεται σε: D (Καλή διάταξη), F (Γραμμικοί συνδυασμοί). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Πρώτοι αριθμοί και το θεμελιώδες θεώρημα της αριθμητικής.
Λήμμα του Ευκλείδη. Αν ένας πρώτος διαιρεί το γινόμενο , διαιρεί τον ή διαιρεί τον · και αν διαιρεί ένα γινόμενο πολλών παραγόντων, διαιρεί κάποιον από αυτούς.
Στηρίζεται σε: A (Αρχή της μαθηματικής επαγωγής), D (Καλή διάταξη), E (Ευκλείδεια διαίρεση), F (Γραμμικοί συνδυασμοί). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Πρώτοι αριθμοί και το θεμελιώδες θεώρημα της αριθμητικής.
Θεμελιώδες θεώρημα. Κάθε φυσικός είναι γινόμενο πρώτων αριθμών, και η ανάλυση αυτή είναι μοναδική αν δεν ληφθεί υπόψη η σειρά των παραγόντων.
Χρησιμοποιεί: 4. Πολλαπλασιασμός και δύναμη, 15. Λήμμα του Ευκλείδη. Στηρίζεται σε: D (Καλή διάταξη). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Πρώτοι αριθμοί και το θεμελιώδες θεώρημα της αριθμητικής.
Διαιρέτες και άρρητες ρίζες. Αν , οι διαιρέτες του είναι οι αριθμοί με , και είναι το πλήθος· ένας φυσικός είναι τέλεια δύναμη τάξης αν και μόνο αν όλοι οι εκθέτες της ανάλυσής του είναι πολλαπλάσια του , και αν δεν είναι, δεν υπάρχουν φυσικοί και με , δηλαδή η ρίζα του τάξης είναι άρρητη.
Χρησιμοποιεί: 15. Λήμμα του Ευκλείδη, 16. Θεμελιώδες θεώρημα. Στηρίζεται σε: A (Αρχή της μαθηματικής επαγωγής), G (Αριθμοί που χρησιμοποιούνται εκ των προτέρων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Πρώτοι αριθμοί και το θεμελιώδες θεώρημα της αριθμητικής.
Αλγόριθμος του Ευκλείδη. Αν , τα ζεύγη και έχουν τους ίδιους κοινούς διαιρέτες· επομένως, ο είναι το τελευταίο μη μηδενικό υπόλοιπο των διαδοχικών διαιρέσεων.
Στηρίζεται σε: D (Καλή διάταξη), E (Ευκλείδεια διαίρεση), F (Γραμμικοί συνδυασμοί). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Μέγιστος κοινός διαιρέτης και ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο.
Ταυτότητα του Μπεζού. Υπάρχουν ακέραιοι και τέτοιοι ώστε , και ο μέγιστος κοινός διαιρέτης είναι ο μικρότερος φυσικός που γράφεται με αυτή τη μορφή.
Χρησιμοποιεί: 18. Αλγόριθμος του Ευκλείδη. Στηρίζεται σε: A (Αρχή της μαθηματικής επαγωγής), F (Γραμμικοί συνδυασμοί), G (Αριθμοί που χρησιμοποιούνται εκ των προτέρων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Μέγιστος κοινός διαιρέτης και ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο.
Γινόμενο του ΜΚΔ με το ΕΚΠ. Ισχύει , και κάθε κοινό πολλαπλάσιο του και του είναι πολλαπλάσιο του ελάχιστου κοινού πολλαπλασίου τους.
Χρησιμοποιεί: 4. Πολλαπλασιασμός και δύναμη, 16. Θεμελιώδες θεώρημα, 17. Διαιρέτες και άρρητες ρίζες. Στηρίζεται σε: D (Καλή διάταξη), E (Ευκλείδεια διαίρεση), F (Γραμμικοί συνδυασμοί). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Μέγιστος κοινός διαιρέτης και ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο.
Διοφαντικές εξισώσεις. Η εξίσωση έχει ακέραιες λύσεις αν και μόνο αν ο διαιρεί τον , και τότε όλες είναι και , με ακέραιο.
Χρησιμοποιεί: 19. Ταυτότητα του Μπεζού, 20. Γινόμενο του ΜΚΔ με το ΕΚΠ. Στηρίζεται σε: F (Γραμμικοί συνδυασμοί), G (Αριθμοί που χρησιμοποιούνται εκ των προτέρων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Μέγιστος κοινός διαιρέτης και ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο.
Ισοτιμίες και υπόλοιπα. Δύο ακέραιοι είναι ισότιμοι κατά μέτρο αν και μόνο αν αφήνουν το ίδιο υπόλοιπο όταν διαιρεθούν με το · η ισοτιμία είναι σχέση ισοδυναμίας συμβατή με την πρόσθεση και τον πολλαπλασιασμό, και οι κλάσεις της, εκείνες των υπολοίπων , σχηματίζουν το .
Χρησιμοποιεί: 1. Ισοδυναμίες και διαμερίσεις, 13. Υπόλοιπα και κριτήρια. Στηρίζεται σε: E (Ευκλείδεια διαίρεση), F (Γραμμικοί συνδυασμοί). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ισοτιμίες και αριθμητική υπολοίπων.
Αντιστρέψιμα υπόλοιπα. Ένας ακέραιος έχει αντίστροφο κατά μέτρο αν και μόνο αν , και τότε αυτός είναι μοναδικός κατά μέτρο · η ισοτιμία έχει λύση αν και μόνο αν ο διαιρεί τον , και τότε έχει λύσεις κατά μέτρο .
Χρησιμοποιεί: 22. Ισοτιμίες και υπόλοιπα, 19. Ταυτότητα του Μπεζού, 21. Διοφαντικές εξισώσεις. Στηρίζεται σε: F (Γραμμικοί συνδυασμοί). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ισοτιμίες και αριθμητική υπολοίπων.
Κινεζικό θεώρημα υπολοίπων. Αν οι φυσικοί και είναι πρώτοι μεταξύ τους, το σύστημα που σχηματίζουν οι και έχει λύση, και αυτή είναι μοναδική κατά μέτρο .
Χρησιμοποιεί: 22. Ισοτιμίες και υπόλοιπα, 19. Ταυτότητα του Μπεζού, 20. Γινόμενο του ΜΚΔ με το ΕΚΠ. Στηρίζεται σε: G (Αριθμοί που χρησιμοποιούνται εκ των προτέρων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ισοτιμίες και αριθμητική υπολοίπων.
Μικρό θεώρημα του Φερμά. Αν ο είναι πρώτος και δεν διαιρεί τον ακέραιο , τότε · και για κάθε ακέραιο , .
Χρησιμοποιεί: 22. Ισοτιμίες και υπόλοιπα, 15. Λήμμα του Ευκλείδη, 23. Αντιστρέψιμα υπόλοιπα. Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ισοτιμίες και αριθμητική υπολοίπων.
Τμήμα 4 Η γραφή και η απαρίθμηση
- Να αποδειχθεί ότι κάθε φυσικός γράφεται κατά μοναδικό τρόπο σε οποιαδήποτε βάση.
- Να αιτιολογηθούν σε κάθε βάση η πρόσθεση κατά στήλες και τα κριτήρια διαιρετότητας.
- Να γίνεται απαρίθμηση με την αρχή του αθροίσματος και την πολλαπλασιαστική αρχή, και να προκύψουν από αυτές οι διωνυμικοί συντελεστές και ο κανόνας του Πασκάλ.
- Να αποδειχθεί το διωνυμικό θεώρημα, που συνενώνει την επαγωγή, τον συμβολισμό αθροίσματος και την απαρίθμηση.
Θεσιακή αναπαράσταση. Για κάθε βάση , κάθε φυσικός γράφεται κατά μοναδικό τρόπο ως , με ψηφία από έως και .
Στηρίζεται σε: C (Ισχυρή επαγωγή), D (Καλή διάταξη), E (Ευκλείδεια διαίρεση). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Θεσιακά συστήματα αρίθμησης.
Υπολογισμός και κριτήρια σε κάθε βάση. Η πρόσθεση κατά στήλες δίνει την αναπαράσταση του αθροίσματος, και στη βάση ένας αριθμός αφήνει το ίδιο υπόλοιπο με το άθροισμα των ψηφίων του όταν διαιρεθεί με το , και με το εναλλάσσον άθροισμά του όταν διαιρεθεί με το .
Χρησιμοποιεί: 7. Άθροισμα και τηλεσκοπικό άθροισμα, 13. Υπόλοιπα και κριτήρια, 26. Θεσιακή αναπαράσταση. Στηρίζεται σε: A (Αρχή της μαθηματικής επαγωγής), E (Ευκλείδεια διαίρεση). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Θεσιακά συστήματα αρίθμησης.
Αρχές απαρίθμησης. Η ένωση δύο συνόλων χωρίς κοινά στοιχεία, με και με στοιχεία, έχει στοιχεία, και μια επιλογή σε δύο στάδια, με και με τρόπους, γίνεται με τρόπους.
Χρησιμοποιεί: 3. Αναδρομική πρόσθεση, 4. Πολλαπλασιασμός και δύναμη, 5. Διάταξη, αφαίρεση και διαίρεση. Στηρίζεται σε: A (Αρχή της μαθηματικής επαγωγής), H (Πλήθος στοιχείων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Στοιχειώδης συνδυαστική και το διώνυμο του Νεύτωνα.
Διωνυμικοί συντελεστές και κανόνας του Πασκάλ. Ένα σύνολο στοιχείων έχει υποσύνολα στοιχείων· ισχύει , οπότε οι συντελεστές σχηματίζουν το τρίγωνο του Πασκάλ, και η γραμμή έχει άθροισμα .
Χρησιμοποιεί: 28. Αρχές απαρίθμησης. Στηρίζεται σε: B (Θεώρημα της αναδρομής), H (Πλήθος στοιχείων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Στοιχειώδης συνδυαστική και το διώνυμο του Νεύτωνα.
Διωνυμικό θεώρημα. Για όλους τους αριθμούς και , φυσικούς ή, προλαμβάνοντας την επόμενη ενότητα, πραγματικούς, και για κάθε φυσικό , ισχύει .
Χρησιμοποιεί: 7. Άθροισμα και τηλεσκοπικό άθροισμα, 29. Διωνυμικοί συντελεστές και κανόνας του Πασκάλ. Στηρίζεται σε: A (Αρχή της μαθηματικής επαγωγής), G (Αριθμοί που χρησιμοποιούνται εκ των προτέρων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Στοιχειώδης συνδυαστική και το διώνυμο του Νεύτωνα.
Προς τα σύνολα αριθμών. Η αλυσίδα σταματά εκεί όπου οι φυσικοί παύουν να αρκούν: η αφαίρεση και η διαίρεση υπάρχουν μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις, και η εξίσωση δεν έχει ρητή λύση όταν ο δεν είναι τέλειο τετράγωνο. Η επόμενη ενότητα διευρύνει τους φυσικούς για να το διορθώσει.
Φόρτωση του περιεχομένου…
Ολοκληρώθηκε
Συνδεθείτε για να αποθηκεύσετε την πρόοδό σας