Ad argvmentvm transi
Topos Uranos

Svmmarivm

Haec lectio potentias ad exponentes rationales per radicem principalem extendit, et demonstrat definitionem non pendere a fractione qva exponens scribitvr, legesqve potentiarvm exponentis integri valere pergere. Deinde leges radicalivm cvm svis hypothesibvs de signo statvit, errorem radicis in svmmam distribvendae describit, artesqve calcvlandi cvm radicalibvs docet: factores extrahere, denominatores rationales reddere per conivgata et per differentiam cvborvm, nvmeros sine machinvla calcvlatoria comparare, radicalia dvplicia simplificare.

Proposita discendi

  1. Potentiam exponentis rationalis basis positivae definire, ostendere eam a fractione electa non pendere, eivsqve leges adhibere.
  2. Leges radicalivm cvm svis hypothesibvs de signo envntiare, praesertim ann=∣a∣\sqrt[n]{a^n} = \abs{a} pro indice pari, et errores vsitatos agnoscere.
  3. Radicalia simplificare et denominatores rationales reddere, qvi monomia, binomia avt radices cvbicas continentes svnt.
  4. Nvmeros cvm radicalibvs comparare eos ad potentias aptas elevando, et radicalia dvplicia simplificare, cvm fieri potest.

Potentiae exponentis rationalis

In lectione de generibvs nvmerorvm definitae svnt potentiae exponentis integri et radix principalis: pro natvrali n≥2n \geq 2 et reali b≥0b \geq 0, nvmervs bn\sqrt[n]{b} est vnicvs nvmervs realis non negativvs cvivs potentia nn-ta est bb. Ibi demonstratae svnt, pro basibvs rationalibvs, leges potentiarvm exponentis integri; demonstrationes earvm solis proprietatibvs additionis et mvltiplicationis vtvntvr, ita vt pariter pro basibvs realibvs valeant. Ibi etiam demonstrata est vnicitas radicis principalis, a qva omnia qvae seqvvntvr pendent, eivsqve exsistentia admissa, qvae ex completvdine nvmerorvm realivm seqvitvr et in lectione de recta reali demonstrata est.

Potentiae et radices operationes inversae svnt, et eas vna notatione conivngere convenit. Si lex potentiae potentiae etiam pro exponentibvs fractis valere debet, nvmervs a1qa^{\frac{1}{q}} condicioni (a1q)q=a1=a\left(a^{\frac{1}{q}}\right)^q = a^1 = a satisfacere debet; id est, radix qq-ta nvmeri aa esse debet, et natvralis electio est radix principalis. Eodem modo apqa^{\frac{p}{q}} esse debet potentia pp-ta nvmeri a1qa^{\frac{1}{q}}, vel radix qq-ta nvmeri apa^p. Haec observatio nihil demonstrat, qvia leges qvae obtinendae svnt svpponit; definitionem tantvm svggerit.

Definitio (potentia exponentis rationalis). Sit a>0a > 0 nvmervs realis, pp integer et qq natvralis. Potentia exponentis rationalis apqa^{\frac{p}{q}} est radix qq-ta principalis nvmeri apa^p. Pro q=1q = 1 intellegitvr radicem indicis 11 nvmeri esse ipsvm nvmervm, ita vt definitio cvm definitione potentiae exponentis integri congrvat.
apq=apqa^{\frac{p}{q}} = \sqrt[q]{a^p}

Radix exsistit qvia apa^p positivvs est, et eadem de cavsa positiva est: si nvlla esset, etiam potentia eivs qq-ta nvlla esset. Exempli gratia, 823=643=48^{\frac{2}{3}} = \sqrt[3]{64} = 4 et 27−13=1273=1327^{-\frac{1}{3}} = \sqrt[3]{\frac{1}{27}} = \frac{1}{3}. In primo exemplo idem eventvs obtinetvr si privs radix extrahitvr et postea ad potentiam elevatvr, qvia (83)2=22=4\left(\sqrt[3]{8}\right)^2 = 2^2 = 4; ordo dvarvm operationvm nihil refert.

LemmaRadix potentiae

Pro omni reali a>0a > 0, omni integro pp et omni natvrali qq, radix qq-ta nvmeri apa^p est potentia pp-ta radicis qq-tae nvmeri aa.

apq=(aq)p\sqrt[q]{a^p} = \left(\sqrt[q]{a}\right)^p

Confirmatvr membrvm altervm signvm et potentiam habere qvae primvm definivnt, et vnicitas radicis principalis adhibetvr. Figvra ratiocinationem comitatvr cvm a=2a = 2, q=2q = 2 et p=3p = 3: cvrva y=tqy = t^q in positivis crescit et qvamqve rectam horizontalem altitvdinis positivae semel tantvm secat.

Demonstratio

  1. r=aq,r>0,rq=ar = \sqrt[q]{a}, \quad r > 0, \quad \dato{rq}{r^q = a}

    Si q=1q = 1, ambo membra svnt apa^p. Si q≥2q \geq 2, sit rr radix qq-ta principalis nvmeri aa: positiva est, qvia si nvlla esset, etiam aa nvllvs esset, et potentia eivs qq-ta est aa.

  2. rp>0\dato{pos}{r^p > 0}

    Nvmervs rpr^p positivvs est, qvia omnis potentia exponentis integri nvmeri positivi positiva est: si pp natvralis est, per axioma prodvcti; si p=0p = 0, valet 11; et si pp negativvs est, est inversvm nvmeri positivi.

  3. (rp)q=rpq=(rq)p=ap\left(r^p\right)^q = r^{pq} = \left(\resaltar{r^q}\right)^p = \dato{ap}{\resaltar{a^p}}

    Per legem potentiae potentiae exponentis integri, vtroqve ordine adhibitam, potentia qq-ta nvmeri rpr^p est apa^p.

  4. apq=rp=(aq)p\sqrt[q]{a^p} = \resaltar{r^p} = \left(\sqrt[q]{a}\right)^p

    Ita rpr^p est nvmervs positivvs cvivs potentia qq-ta est apa^p. Per vnicitatem radicis principalis, est radix qq-ta nvmeri apa^p.

Definitio a fractione non pendet

Idem nvmervs rationalis mvltis fractionibvs scribitvr: 12=24=36\frac{1}{2} = \frac{2}{4} = \frac{3}{6}. Definitio svperior certa fractione formatvr, et nihil antea praestat dvas scriptvras eivsdem exponentis evndem nvmervm dare; exempli gratia, 212=22^{\frac{1}{2}} = \sqrt{2}, cvm tamen 224=442^{\frac{2}{4}} = \sqrt[4]{4}. Si nvmeros diversos darent, symbolvm axa^x pro rationali xx sensvm non haberet, sed tantvm pro singvlis eivs fractionibvs.

TheoremaIndependentia a fractione

Sit a>0a > 0. Si pp et rr integri svnt, qq et ss natvrales svnt et pq=rs\frac{p}{q} = \frac{r}{s}, tvm apq=ars\sqrt[q]{a^p} = \sqrt[s]{a^r}. Consilivm est dvos nvmeros ad potentiam qsqs elevare, qvae ambas radices tollit, et vnicitatem radicis principalis adhibere. Figvra ratiocinationem comitatvr cvm a=2a = 2, pq=12\frac{p}{q} = \frac{1}{2} et rs=24\frac{r}{s} = \frac{2}{4}: qvaeqve potentia cvrva crescens est, qvae qvamqve rectam horizontalem semel tantvm secat.

Demonstratio

  1. u=apq,v=ars,uq=ap,vs=aru = \sqrt[q]{a^p}, \quad v = \sqrt[s]{a^r}, \quad \dato{du}{u^q = a^p}, \quad \dato{dv}{v^s = a^r}

    Appellamvs uu et vv nvmeros qvos dvae scriptvrae dant. Ambo positivi svnt et, per definitionem radicis, aeqvalitatibvs seqventibvs satisfacivnt.

  2. uqs=(uq)s=(ap)s=apsu^{qs} = \left(\resaltar{u^q}\right)^s = \left(a^p\right)^s = \dato{pu}{\resaltar{a^{ps}}}

    Elevamvs uu ad potentiam qsqs per legem potentiae potentiae, et pro uqu^q valorem eivs ponimvs.

  3. vqs=(vs)q=(ar)q=arqv^{qs} = \left(\resaltar{v^s}\right)^q = \left(a^r\right)^q = \dato{pv}{\resaltar{a^{rq}}}

    Eodem modo cvm vv, privs exponentem ss conivngendo.

  4. pq=rs↔ps=qr\frac{p}{q} = \frac{r}{s} \leftrightarrow \dato{cr}{\resaltar{ps = qr}}

    Fractiones aeqvales svnt, qvod significat prodvcta earvm decvssata congrvere.

  5. uqs=aps=aqr=vqsu^{qs} = a^{\resaltar{ps}} = a^{\resaltar{qr}} = v^{qs}

    Vnde uu et vv eandem potentiam indicis qsqs habent.

  6. apq=ars\sqrt[q]{a^p} = \sqrt[s]{a^r}

    Si qs=1qs = 1, hoc dicit u=vu = v. Si qs≥2qs \geq 2, uu et vv svnt dvo nvmeri positivi eandem potentiam exponentis qsqs habentes, et per vnicitatem radicis principalis aeqvales svnt.

Ergo pro omni rationali xx nvmervs axa^x bene definitvs est: xx qvolibet modo vt fractio scribitvr, et eventvs semper idem est. Praesertim omnis exponens rationalis cvm denominatore natvrali scribi potest, et dvo exponentes cvm denominatore commvni scribi possvnt, qvod in demonstrationibvs seqventibvs adhibetvr.

Hypothesis a>0a > 0 non est libido. Basi negativa, radix indicis imparis exsistit, sed eventvs a fractione penderet: −83=−2\sqrt[3]{-8} = -2, cvm tamen (−8)26=646=2\sqrt[6]{(-8)^2} = \sqrt[6]{64} = 2, qvamvis 13=26\frac{1}{3} = \frac{2}{6}. Qvam ob rem potentiae exponentis rationalis cvm basi negativa non definivntvr, et pro nvmeris negativis radix scribitvr, vt −83\sqrt[3]{-8}. Basi nvlla definitvr 0x=00^x = 0 pro omni rationali x>0x > 0, et exponentes negativi vel nvlli non definivntvr.

Leges exponentivm rationalivm

Definitione firmata, confirmatvr leges potentiarvm exponentis integri valere pergere.

TheoremaLeges exponentivm rationalivm

Pro omnibvs realibvs a>0a > 0 et b>0b > 0 et omnibvs rationalibvs xx et yy valent ax⋅ay=ax+ya^x \cdot a^y = a^{x + y}, (ax)y=axy\left(a^x\right)^y = a^{xy} et (ab)x=ax⋅bx(ab)^x = a^x \cdot b^x. Itaqve etiam a−x=1axa^{-x} = \frac{1}{a^x} et axay=ax−y\frac{a^x}{a^y} = a^{x - y}. Dvae priores leges demonstrantvr; tertia ex lege prodvcti radicalivm seqvitvr, in capite seqventi. Figvra valores 2k62^{\frac{k}{6}} ostendit: qvisqve est praecedens per 26\sqrt[6]{2} mvltiplicatvs, et exponentes addvntvr sicvt in scalis ascenditvr.

Demonstratio

  1. x=pq,y=rq,u=aq,ax=up,ay=urx = \frac{p}{q}, \quad y = \frac{r}{q}, \quad u = \sqrt[q]{a}, \quad \dato{lx}{a^x = u^p}, \quad \dato{ly}{a^y = u^r}

    Prodvctvm. Scribimvs xx et yy cvm denominatore commvni qq, qvod per theorema praecedens licet, et appellamvs uu radicem qq-tam nvmeri aa. Per lemma de radice potentiae, ambae potentiae svnt potentiae integrae nvmeri uu.

  2. ax⋅ay=up⋅ur=up+r=ap+rq=ax+ya^x \cdot a^y = \resaltar{u^p \cdot u^r} = u^{p + r} = \resaltar{a^{\frac{p + r}{q}}} = a^{x + y}

    Per legem prodvcti exponentis integri, exponentes addvntvr; et rvrsvs per lemma, eventvs est ax+ya^{x + y}, qvia x+y=p+rqx + y = \frac{p + r}{q}.

  3. (ax)y=(up)rs=uprs=w\left(a^x\right)^y = \sqrt[s]{\left(\resaltar{u^p}\right)^r} = \dato{w}{\resaltar{\sqrt[s]{u^{pr}}}} = w

    Potentia potentiae. Nvnc x=pqx = \frac{p}{q} et y=rsy = \frac{r}{s}, et rvrsvs ax=upa^x = u^p cvm u=aqu = \sqrt[q]{a}. Per definitionem, (ax)y\left(a^x\right)^y est radix ss-ta nvmeri (up)r\left(u^p\right)^r; hvnc nvmervm positivvm appellamvs ww.

  4. wqs=(ws)q=(upr)q=(uq)pr=aprw^{qs} = \left(\resaltar{w^s}\right)^q = \left(u^{pr}\right)^q = \left(\resaltar{u^q}\right)^{pr} = \dato{wp}{a^{pr}}

    Elevamvs ww ad potentiam qsqs, privs exponentem ss conivngendo, qvi radicem tollit, et deinde exponentem qq, cvm uq=au^q = a.

  5. (ax)y=w=aprqs=aprqs=axy\left(a^x\right)^y = w = \sqrt[qs]{\resaltar{a^{pr}}} = \resaltar{a^{\frac{pr}{qs}}} = a^{xy}

    Per vnicitatem radicis principalis, ww est radix indicis qsqs nvmeri apra^{pr}, qvae est potentia exponentis prqs=xy\frac{pr}{qs} = xy.

Ex prima lege conseqventiae seqvvntvr: cvm ax⋅a−x=a0=1a^x \cdot a^{-x} = a^0 = 1, nvmervs a−xa^{-x} est inversvm nvmeri axa^x, et tvm axay=ax⋅a−y=ax−y\frac{a^x}{a^y} = a^x \cdot a^{-y} = a^{x - y}. Leges sinvnt cvm exponentibvs rationalibvs calcvlare vt cvm integris. Exempli gratia:

2⋅23=212⋅213=256=326,(2)23=212⋅23=23\sqrt{2} \cdot \sqrt[3]{2} = 2^{\frac{1}{2}} \cdot 2^{\frac{1}{3}} = 2^{\frac{5}{6}} = \sqrt[6]{32}, \qquad \left(\sqrt{2}\right)^{\frac{2}{3}} = 2^{\frac{1}{2} \cdot \frac{2}{3}} = \sqrt[3]{2}

Potentiae exponentis rationalis et ordo

In lectione de generibvs nvmerorvm demonstratvm est, et in lectione de recta reali ad inaeqvalitates adhibitvm, potentias exponentis natvralis ordinem nvmerorvm non negativorvm servare: si 0≤u<v0 \leq u < v, tvm un<vnu^n < v^n. Potentiae exponentis rationalis hanc proprietatem respectv basis hereditate accipivnt, et aliam respectv exponentis addvnt, cvivs sensvs pendet ex eo qvod basis maior an minor sit qvam 11.

LemmaMonotonia potentiarvm rationalivm

Sint x<yx < y rationales. Si a>1a > 1, tvm ax<aya^x < a^y; si 0<a<10 < a < 1, tvm ax>aya^x > a^y. Praeterea, si x>0x > 0 et 0<s<t0 < s < t, tvm sx<txs^x < t^x. Figvra delineationes ostendit fvnctionvm y=t13y = t^{\frac{1}{3}}, y=t12y = t^{\frac{1}{2}} et y=t32y = t^{\frac{3}{2}} pro t>0t > 0: ad dextram nvmeri t=1t = 1 exponens maior valorem maiorem dat, ad sinistram contrarivm accidit, et in t=1t = 1 tres cvrvae se secant.

Demonstratio

  1. x=pq,y=rq,p<r,u>1x = \frac{p}{q}, \quad y = \frac{r}{q}, \quad p < r, \quad \dato{u1}{u > 1}

    Sit a>1a > 1. Scribimvs xx et yy cvm denominatore commvni qq, et sit u=aqu = \sqrt[q]{a}. Tvm u>1u > 1: si esset u≤1u \leq 1, per monotoniam potentiarvm haberetvr uq≤1u^q \leq 1, contra uq=a>1u^q = a > 1.

  2. ay=ur=up⋅ur−p>up=axa^y = u^r = \resaltar{u^p \cdot u^{r - p}} > \resaltar{u^p} = a^x

    Cvm r−pr - p natvralis sit, ur−p>1r−p=1u^{r - p} > 1^{r - p} = 1, et mvltiplicatio per positivvm upu^p inaeqvalitatem servat.

  3. 1ax<1ay→ax>ay\frac{1}{a^x} < \frac{1}{a^y} \rightarrow \resaltar{a^x > a^y}

    Si 0<a<10 < a < 1, inversvm eivs maivs est qvam 11, et per svperiora (1a)x<(1a)y\left(\frac{1}{a}\right)^x < \left(\frac{1}{a}\right)^y. Cvm (1a)x=1ax\left(\frac{1}{a}\right)^x = \frac{1}{a^x} per leges exponentivm, svmptis inversis dvorvm positivorvm inaeqvalitas invertitvr.

  4. 1x=11^x = 1

    Si a=1a = 1, omnes eivs potentiae valent 11, qvia radices et potentiae nvmeri 11 svnt 11. Ideo tres delineationes per pvnctvm (1,1)(1, 1) transevnt.

  5. 0<s<t→sp<tp→spq<tpq0 < s < t \rightarrow \resaltar{s^p < t^p} \rightarrow \resaltar{\sqrt[q]{s^p} < \sqrt[q]{t^p}}

    Pro monotonia in basi, sit x=pqx = \frac{p}{q} cvm pp natvrali. Ex s<ts < t seqvitvr sp<tps^p < t^p; et si esset spq≥tpq\sqrt[q]{s^p} \geq \sqrt[q]{t^p}, elevando ad qq fieret sp≥tps^p \geq t^p, qvod falsvm est.

Delineationes fvnctionvm potentiae accvrate in lectione de fvnctionibvs algebraicis tractabvntvr; hic dvae monotoniae svfficivnt, qvae ad nvmeros comparandos adhibebvntvr.