Περίληψη
Αυτό το μάθημα ανοίγει την τελευταία ενότητα του κύκλου μαθημάτων, που περνά από όσα λέει η παράγωγος σε ένα σημείο σε όσα λέει σε ένα διάστημα. Παρουσιάζει τη διαδρομή της ενότητας: το θεώρημα του Βάιερστρας εξασφαλίζει ότι μια συνεχής συνάρτηση σε κλειστό και φραγμένο διάστημα παρουσιάζει μέγιστο και ελάχιστο· το θεώρημα του Φερμά τα εντοπίζει εκεί όπου μηδενίζεται η παράγωγος· τα θεωρήματα των Ρολ, Λαγκράνζ και Κωσί μετατρέπουν το πρόσημο της παραγώγου σε πληροφορία για ένα ολόκληρο διάστημα, και από αυτά προκύπτουν ο κανόνας του Λοπιτάλ, η μονοτονία, τα κριτήρια ακροτάτων, η κοιλότητα, η καμπυλότητα, η βελτιστοποίηση και η μέθοδος Νεύτωνα-Ράφσον. Ανασυνθέτει την ιστορία αυτών των αποτελεσμάτων, από τη μέθοδο του Φερμά για τα μέγιστα έως το θεώρημα του Νταρμπού, σε σειρά σχεδόν αντίστροφη από εκείνη της ενότητας· διατυπώνει το πρόβλημα που τη διατρέχει, τη μετάβαση από το τοπικό στο ολικό, και δείχνει με ένα παράδειγμα στους ρητούς αριθμούς ότι αυτή η μετάβαση εξαρτάται από την πληρότητα των πραγματικών. Τελειώνει δείχνοντας πού χρησιμοποιούνται αυτές οι εφαρμογές σε άλλους κύκλους μαθημάτων του ιστότοπου και στην επιστήμη και την τεχνική.
Μαθησιακοί στόχοι
- Να περιγράφει τη διαδρομή της ενότητας και να εξηγεί τι αποδεικνύει κάθε μάθημα και ποια προηγούμενα αποτελέσματα χρησιμοποιεί.
- Να εξηγεί γιατί τα ολικά συμπεράσματα για μια συνάρτηση, όπως η ύπαρξη μεγίστου, η μονοτονία ή η σύγκλιση μιας μεθόδου, απαιτούν, εκτός από την παράγωγο, την πληρότητα των πραγματικών αριθμών.
- Να τοποθετεί στο ιστορικό τους πλαίσιο τα αποτελέσματα της ενότητας, από τη μέθοδο του Φερμά για τα μέγιστα έως το θεώρημα του Νταρμπού, και να διακρίνει τη σειρά με την οποία ανακαλύφθηκαν από τη σειρά με την οποία αποδεικνύονται.
- Να επισημαίνει πού παρεμβαίνουν οι εφαρμογές των παραγώγων σε άλλους κύκλους μαθημάτων και σε επιστημονικές και τεχνικές εφαρμογές.
Αρχική αξιολόγηση
Πριν διατρέξουμε την ενότητα, αξίζει να μετρήσουμε το σημείο εκκίνησης. Αυτή η αυτοαξιολόγηση δεν βαθμολογείται: χρησιμεύει για να ξέρουμε πού να σταθούμε. Οι εννέα πρώτες ερωτήσεις αφορούν, με τη σειρά, τα εννέα μαθήματα περιεχομένου της ενότητας, μία για το καθένα, και μετρούν την κατανόηση του κεντρικού τους αποτελέσματος (τι εξασφαλίζει, με ποιες παραδοχές, τι δεν εξασφαλίζει), όχι μια διατύπωση που απομνημονεύεται· οι ίδιες δεξιότητες μετρώνται ξανά στο τέλος, στο μάθημα της σύνθεσης, με άλλα δεδομένα. Οι πέντε τελευταίες ελέγχουν όσα η ενότητα θεωρεί γνωστά από τις δύο προηγούμενες: το θεώρημα του Μπολτσάνο, το πρόσημο της παραγώγου σε σημείο, τη δεύτερη παράγωγο, την πεπλεγμένη παραγώγιση και τα ισοδύναμα απειροστά.
Πριν ξεκινήσεις την ενότητα, μέτρησε το σημείο εκκίνησής σου. Είναι μια σύντομη αυτοαξιολόγηση: δεν βαθμολογείται και το αποτέλεσμα αποθηκεύεται μόνο στον περιηγητή σου.
Ερώτηση 1Σε ποια από τις παρακάτω περιπτώσεις εξασφαλίζει το θεώρημα του Βάιερστρας ότι η συνάρτηση παρουσιάζει μέγιστη τιμή στο δοσμένο σύνολο;
Η συνάρτηση είναι συνεχής και φραγμένη, αλλά το δεν είναι φραγμένο διάστημα, και το θεώρημα δεν εφαρμόζεται. Πράγματι, δεν υπάρχει μέγιστο: οι τιμές πλησιάζουν το χωρίς να το φθάνουν.Το διάστημα δεν είναι κλειστό: του λείπει το άκρο , όπου θα βρισκόταν το μέγιστο. Οι τιμές πλησιάζουν το χωρίς να το φθάνουν.Το διάστημα είναι κλειστό και φραγμένο, αλλά η συνάρτηση δεν είναι συνεχής στο : το όριό της από αριστερά είναι και η τιμή της είναι . Οι τιμές πλησιάζουν το χωρίς να το φθάνουν.Η συνάρτηση είναι συνεχής, ως απόλυτη τιμή πολυωνύμου, και το διάστημα είναι κλειστό και φραγμένο. Το θεώρημα δεν απαιτεί παραγωγισιμότητα: η δεν είναι παραγωγίσιμη στο , όπου παρουσιάζει το ελάχιστό της, , και παρουσιάζει το μέγιστό της, , στο .Επανάληψη: Θεώρημα ακρότατων τιμών του Βάιερστρας
Ερώτηση 2Μια συνάρτηση είναι παραγωγίσιμη στο , με και για κάθε . Τι μπορούμε να εξασφαλίσουμε για την ;
Θεωρήθηκε ότι η παράγωγος ισούται με σε όλο το διάστημα· η παραδοχή μόνο τη φράσσει. Η σταθερή συνάρτηση ικανοποιεί τις συνθήκες και ισούται με στο .Φράχθηκε η τιμή αντί για τη μεταβολή: η ανισότητα μέσης τιμής φράσσει την , όχι την . Η συνάρτηση ικανοποιεί τις παραδοχές και ισούται με στο .Δεν χρειάζεται να είναι γνωστή: το θεώρημα μέσης τιμής μετατρέπει ένα φράγμα της παραγώγου σε φράγμα της μεταβολής, χωρίς να ξέρουμε σε ποιο σημείο η κλίση της εφαπτομένης ισούται με την κλίση της χορδής.Από το θεώρημα μέσης τιμής, για κάποιο του , και : είναι η ανισότητα μέσης τιμής. Τα δύο άκρα επιτυγχάνονται, με την και με την , οπότε δεν μπορεί να εξασφαλιστεί τίποτε περισσότερο.Επανάληψη: Θεωρήματα των Φερμά, Ρολ, Λαγκράνζ και Κωσί
Ερώτηση 3Να υπολογιστεί το .
Ο κανόνας του Λοπιτάλ λέει ότι, αν το πηλίκο των παραγώγων έχει όριο, το πηλίκο των συναρτήσεων έχει το ίδιο· αν δεν έχει, ο κανόνας δεν λέει τίποτε, και το όριο μπορεί να υπάρχει.Αυτός ο παράγοντας ταλαντώνεται, αλλά είναι φραγμένος, και πολλαπλασιάζεται με το , που τείνει στο γρηγορότερα από το .Αντικαταστάθηκε το με το , σαν να ήταν ισοδύναμο απειροστό. Η ισοδυναμία του ημιτόνου με το όρισμά του ισχύει όταν το όρισμα τείνει στο , και το δεν τείνει στο .Για κοντά στο , το πηλίκο είναι : ο πρώτος παράγοντας τείνει στο και ο δεύτερος στο , επειδή . Ο κανόνας του Λοπιτάλ δεν αποφαίνεται: το πηλίκο των παραγώγων, , δεν έχει όριο.Επανάληψη: Κανόνας του Λοπιτάλ
Ερώτηση 4Είναι γνησίως αύξουσα στο η συνάρτηση ;
Αυτό που εμποδίζει τη γνήσια μονοτονία δεν είναι το πλήθος των ριζών της παραγώγου, αλλά το να μηδενίζεται σε ένα ολόκληρο διάστημα· εδώ οι ρίζες είναι μεμονωμένες.Μια θετική παράγωγος αρκεί για γνήσια αύξηση, αλλά δεν είναι αναγκαία: η είναι γνησίως αύξουσα στο και η παράγωγός της μηδενίζεται στο .Το συνημίτονο ταλαντώνεται, αλλά ποτέ δεν κατεβαίνει γρηγορότερα από όσο ανεβαίνει το : η παράγωγος του αθροίσματος, , δεν είναι ποτέ αρνητική.Η παράγωγος μηδενίζεται μόνο στα μεμονωμένα σημεία , με ακέραιο. Από την πρόταση της γνήσιας μονοτονίας με μη αρνητική παράγωγο, η είναι γνησίως αύξουσα στο .Επανάληψη: Μονοτονία και κριτήριο της πρώτης παραγώγου
Ερώτηση 5Μια συνάρτηση είναι συνεχής στο και παραγωγίσιμη σε κάθε σημείο του εκτός από το , και η παράγωγός της μηδενίζεται μόνο στο . Αν , , , και , ποιες είναι η ολική μέγιστη και η ολική ελάχιστη τιμή της στο ;
Ξεχάστηκαν τα σημεία όπου η συνάρτηση δεν είναι παραγωγίσιμη, που είναι επίσης κρίσιμα σημεία: στο η συνάρτηση ισούται με .Συγκρίθηκαν μόνο οι τιμές στα άκρα του διαστήματος· τα ολικά ακρότατα μπορεί να βρίσκονται και στα κρίσιμα σημεία του εσωτερικού.Οι τιμές στα υποψήφια σημεία αρκούν: η πρόταση εξασφαλίζει ότι τα ολικά ακρότατα επιτυγχάνονται σε κάποιο από αυτά, και δίνει όλα τα υποψήφια σημεία.Από την πρόταση των ολικών ακροτάτων σε κλειστό και φραγμένο διάστημα, υπάρχουν και επιτυγχάνονται στο , στο ή σε κρίσιμο σημείο: στο , όπου δεν υπάρχει παράγωγος, ή στο , όπου μηδενίζεται. Αρκεί να συγκρίνουμε τις , , και · η τιμή στο , που δεν είναι υποψήφιο σημείο, δεν παίζει ρόλο.Επανάληψη: Μέγιστα και ελάχιστα μιας συνάρτησης
Ερώτηση 6Ποια είναι τα σημεία καμπής της ;
Το να μηδενίζεται η είναι αναγκαίο, αλλά όχι ικανό: χρειάζεται να αλλάζει η κοιλότητα, και η δείχνει στο ότι μπορεί να μην αλλάζει.Είναι τα κρίσιμα σημεία, όπου η εφαπτομένη είναι οριζόντια. Σημείο καμπής είναι ένα σημείο όπου αλλάζει η κοιλότητα, και αυτό το κρίνει η δεύτερη παράγωγος, όχι η πρώτη.Το κριτήριο της τρίτης παραγώγου δίνει μια ικανή συνθήκη, και όταν δεν εφαρμόζεται δεν κρίνει τίποτε. Στο εφαρμόζεται: , που δεν είναι μηδέν.Η δεύτερη παράγωγος, , αλλάζει πρόσημο στο · στο όχι, επειδή είναι αρνητική και από τις δύο πλευρές. Κοντά στο η συνάρτηση είναι κοίλη και από τις δύο πλευρές, και το δεν είναι σημείο καμπής, παρότι εκεί μηδενίζεται η .Επανάληψη: Κοιλότητα, κυρτότητα και σημεία καμπής
Ερώτηση 7Ποιος είναι ο εγγύτατος κύκλος της γραφικής παράστασης της στο σημείο ;
Έχει την ίδια εφαπτομένη και τη σωστή ακτίνα, αλλά καμπυλώνεται προς την άλλη πλευρά: το κέντρο του βρίσκεται κάτω από το σημείο, και επειδή , το κέντρο καμπυλότητας βρίσκεται πάνω από αυτό.Ο αριθμός είναι η καμπυλότητα, όχι η ακτίνα: η ακτίνα καμπυλότητας είναι το αντίστροφό της.Χρησιμοποιήθηκε το ως ακτίνα, με το κέντρο στην κατακόρυφο του σημείου, πράγμα που ισχύει μόνο όταν η εφαπτομένη είναι οριζόντια. Εδώ η κλίση είναι , και ο παράγοντας δεν είναι .Με και , η ακτίνα είναι , και το κέντρο βρίσκεται πάνω στην κάθετη, που είναι η ευθεία , σε αυτή την απόσταση από το σημείο και προς την πλευρά προς την οποία καμπυλώνεται η γραφική παράσταση: πάνω από το σημείο, επειδή .Επανάληψη: Καμπυλότητα και ακτίνα καμπυλότητας
Ερώτηση 8Ποια είναι τα σημεία της παραβολής που βρίσκονται πλησιέστερα στο σημείο ;
Είναι το χαμηλότερο σημείο της παραβολής, αλλά όχι το πλησιέστερο στο : η απόστασή της είναι , ενώ η απόσταση των σημείων με τεταγμένη είναι . Το κρίσιμο σημείο της είναι τοπικό μέγιστο.Απορρίφθηκε η αρνητική ρίζα σαν να ήταν το μήκος. Είναι τετμημένη, που μπορεί να είναι αρνητική, και το συμμετρικό σημείο ως προς τον κατακόρυφο άξονα βρίσκεται στην ίδια απόσταση.Η πρόταση της απόστασης σημείου από γραφική παράσταση εξασφαλίζει το ελάχιστο για συνεχή συνάρτηση σε διάστημα που περιέχει τα άκρα του, όπως το : τα μακρινά σημεία είναι μακριά, και το ελάχιστο αναζητείται σε κλειστό και φραγμένο διάστημα.Αρκεί να ελαχιστοποιηθεί το τετράγωνο της απόστασης, , που παρουσιάζει ελάχιστο στο από την πρόταση της απόστασης σημείου από γραφική παράσταση. Η παράγωγός του, , μηδενίζεται στο και στο , και η τιμή σε αυτά τα δύο, , είναι μικρότερη από .Επανάληψη: Προβλήματα βελτιστοποίησης
Ερώτηση 9Η συνάρτηση είναι αύξουσα και κυρτή στο , και η ρίζα της είναι , κοντά στο . Τι κάνουν οι επαναλήψεις Νεύτωνα-Ράφσον με αρχικό σημείο ;
Αριστερά της ρίζας, η εφαπτομένη μιας κυρτής και αύξουσας συνάρτησης τέμνει τον άξονα δεξιά της ρίζας, επειδή βρίσκεται κάτω από τη γραφική παράσταση. Η μονότονη προσέγγιση απαιτεί αρχικό σημείο όπου η είναι θετική.Το θεώρημα δεν εφαρμόζεται από το , αλλά εφαρμόζεται από το : το πόρισμα δείχνει ότι η πρώτη διόρθωση οδηγεί στη σωστή πλευρά.Μόνο η πρώτη διόρθωση διασχίζει τη ρίζα· από το και πέρα, όλες οι επαναλήψεις μένουν στα δεξιά της.Στο η συνάρτηση είναι αρνητική: είναι η λάθος πλευρά. Από το πόρισμα του αρχικού σημείου από τη λάθος πλευρά, η πρώτη επανάληψη πέφτει εκεί όπου η είναι θετική, και από αυτήν το θεώρημα της μονότονης σύγκλισης δίνει επαναλήψεις που φθίνουν προς τη ρίζα· η δεύτερη είναι , κοντά στο .Επανάληψη: Η μέθοδος Νεύτωνα-Ράφσον
Ερώτηση 10Από προηγούμενες ενότητεςΜια συνάρτηση είναι συνεχής στο , με και . Τι μπορούμε να εξασφαλίσουμε;
Το θεώρημα εξασφαλίζει την ύπαρξη, όχι τη μοναδικότητα: η ικανοποιεί τις παραδοχές και μηδενίζεται σε τρία σημεία. Για τη μοναδικότητα χρειάζεται κάτι ακόμη, για παράδειγμα η συνάρτηση να είναι γνησίως μονότονη.Δύο τιμές δεν κρίνουν τη μονοτονία: ανάμεσά τους η συνάρτηση μπορεί να ανεβαίνει και να κατεβαίνει, όπως η .Το μέσο του διαστήματος είναι το πρώτο σημείο που εξετάζει η διχοτόμηση, αλλά η ρίζα μπορεί να βρίσκεται αλλού: η ικανοποιεί τις παραδοχές και μηδενίζεται στο .Είναι το θεώρημα του Μπολτσάνο: μια συνεχής συνάρτηση σε κλειστό και φραγμένο διάστημα, με τιμές αντίθετων προσήμων στα άκρα, μηδενίζεται σε κάποιο σημείο του εσωτερικού.Επανάληψη: Θεώρημα ενδιάμεσων τιμών
Ερώτηση 11Από προηγούμενες ενότητεςΜια συνάρτηση είναι ορισμένη σε ένα ανοικτό διάστημα που περιέχει το , και . Τι μπορούμε να εξασφαλίσουμε;
Η παράγωγος σε ένα σημείο δεν ελέγχει τη μονοτονία γύρω από αυτό: η συνάρτηση που ισούται με αν και με στο έχει παράγωγο στο , και δεν είναι αύξουσα σε κανένα ανοικτό διάστημα που περιέχει το .Η πρόταση είναι τοπική: ισχύει μόνο κοντά στο . Το ημίτονο έχει παράγωγο στο , και ισούται με στο .Η παραδοχή μιλά μόνο για την παράγωγο στο : η μπορεί να μην είναι παραγωγίσιμη στα κοντινά σημεία, και ακόμη κι αν είναι, η παράγωγός της μπορεί να μην είναι συνεχής στο .Είναι η πρόταση του προσήμου της παραγώγου σε σημείο: ο λόγος μεταβολής διατηρεί κοντά στο το πρόσημο του ορίου του. Συγκρίνει κάθε κοντινή τιμή με την , όχι τις κοντινές τιμές μεταξύ τους.Επανάληψη: Ρυθμοί μεταβολής και συσχετισμένοι ρυθμοί
Ερώτηση 12Από προηγούμενες ενότητεςΝα υπολογιστεί η για .
Είναι η , η πρώτη παράγωγος: πρέπει να παραγωγίσουμε άλλη μία φορά.Λείπει η παράγωγος του προσθετέου της , που είναι .Πολλαπλασιάστηκαν οι δεύτερες παράγωγοι των παραγόντων, . Η δεύτερη παράγωγος ενός γινομένου δεν είναι το γινόμενο των δεύτερων παραγώγων.Από τον κανόνα του γινομένου, , και παραγωγίζοντας ξανά, · στο ο λογάριθμος μηδενίζεται.Επανάληψη: Παράγωγοι ανώτερης τάξης και διαφορικό
Ερώτηση 13Από προηγούμενες ενότητεςΗ εξίσωση ορίζει κοντά στο σημείο μια παραγωγίσιμη συνάρτηση , με . Πόσο είναι η ;
Παραγωγίστηκε το σαν να ήταν το σταθερό: λείπει ο όρος του κανόνα του γινομένου.Παραγωγίστηκε το ως , χωρίς πολλαπλασιασμό με : το εξαρτάται από το , και ο κανόνας της αλυσίδας δίνει .Χάθηκε το πρόσημο όταν λύθηκε η εξίσωση ως προς τον άγνωστο: από την προκύπτει .Παραγωγίζοντας ως προς , με τον κανόνα του γινομένου στο και τον κανόνα της αλυσίδας στο , προκύπτει · στο σημείο μένει .Επανάληψη: Παράγωγος της αντίστροφης συνάρτησης και πεπλεγμένη παραγώγιση
Ερώτηση 14Από προηγούμενες ενότητεςΝα υπολογιστεί το .
Θεωρήθηκε το ισοδύναμο του · το ισοδύναμο είναι .Είναι το όριο του αντίστροφου πηλίκου: εναλλάχθηκαν ο αριθμητής και ο παρονομαστής.Αυτή η μορφή δείχνει μόνο ότι το θεώρημα του ορίου πηλίκου δεν εφαρμόζεται· το όριο μπορεί να υπάρχει, και εδώ υπάρχει.Όταν , και · αντικαθιστώντας τον αριθμητή και τον παρονομαστή με τα ισοδύναμά τους, το πηλίκο είναι .Επανάληψη: Ισοδύναμες απειροστές και απειρίζουσες συναρτήσεις
Φόρτωση του περιεχομένου…
Ολοκληρώθηκε
Συνδεθείτε για να αποθηκεύσετε την πρόοδό σας