Ad argvmentvm transi
Topos Uranos

Series, integralia et constantes notabiles

Svmmarivm

Haec lectio cvrsvm clavdit iis qvae series compvtare avt investigare sinvnt. Lectio de seriebvs Taylorianis fvnctionvm elementarivm ostendit exponentialem, sinvm et cosinvm svmmam esse seriei svae Taylorianae in tota recta, logarithmvm vero ipsivs 1+x1 + x et arcvm tangentis vsqve ad extrema intervalli svi; lectio de seqventiis et seriebvs fvnctionvm, seriem vniformiter convergentem termino post terminvm integrari. His dvobvs conivnctis, primitiva ipsivs e−t2e^{-t^2}, qvae elementaris non est, vt series alternans cvm margine erroris scribitvr, et integrale ipsivs x−xx^{-x} in [0,1]\icc{0}{1} aeqvale fit svmmae inversorvm ipsivs nnn^n. Svmmae ln⁡2\ln 2 et π4\frac{\pi}{4}, iam per theorema Abelii demonstratae, cvm altera via partis de seriebvs nvmericis comparantvr, et cvm formvla Machini decem decimales ipsivs π\pi decem terminis praebent. Series exponentialis natvram dvarvm constantivm revelat: per eam ad irrationalitatem ipsivs ee reditvr, et per polynomivm qvod in 00 et in π\pi evanescit, demonstratio Niven ostendit π\pi irrationalem esse. Postremo series exponentialis in omni nvmero complexo absolvte convergit, eivsqve svmma est exponentialis complexa cvrsvs Algebra et Geometria II: formvla Evleri ibi definitio manet, et calcvlvs per series admissas qvi eam svadebat demonstratvs est.

Proposita discendi

  1. Primitivas qvae elementares non svnt et integralia vt illvd ipsivs x−xx^{-x} vt series scribere, integrationem termino post terminvm ivstificando et errorem circvmscribendo.
  2. ln⁡2\ln 2 et π\pi per series obtinere, vias comparare et convergentiam accelerare cvm margine erroris certa.
  3. Demonstratione Niven ostendere π\pi irrationalem esse, et irrationalitatem ipsivs ee cvm serie exponentiali conferre.
  4. Ostendere seriem exponentialem in omni nvmero complexo absolvte convergere eivsqve svmmam formvlam Evleri praebere, distingvendo qvod definitvr ab eo qvod demonstratvr.

Primitivae qvae elementares non svnt

Per corollarivm secvndvm qvod omnis fvnctio in intervallo continva primitivam habet, ex lectione de theoremate fvndamentali calcvli, fvnctio x↦∫0xe−t2 dtx \mapsto \int_0^x e^{-t^2} \, \mathrm{d}t primitiva est ipsivs e−x2e^{-x^2} in tota recta. Nvlla combinatio finita potentiarvm, exponentialivm, logarithmorvm, fvnctionvm trigonometricarvm earvmqve inversarvm primitiva est ipsivs e−x2e^{-x^2}; hoc factvm in cvrsibvs posterioribvs demonstratvr, et nihil hvivs cvrsvs ex eo pendet. Artes integrandi primae partis igitvr non prosvnt, sed series exponentialis, termino post terminvm integrata, valores illivs primitivae praebet qva velis praecisione.

PropositioIntegrale cvrvae campaniformis vt series

Pro omni nvmero reali xx:

∫0xe−t2 dt=∑n=0∞(−1)nx2n+1n! (2n+1)\int_0^x e^{-t^2} \, \mathrm{d}t = \sum_{n=0}^{\infty} \frac{(-1)^n x^{2n + 1}}{n! \, (2n + 1)}

Praeterea, si 0<x≤10 < x \leq 1 et Tn(x)=∑k=0n(−1)kx2k+1k! (2k+1)T_n(x) = \sum_{k=0}^{n} \frac{(-1)^k x^{2k + 1}}{k! \, (2k + 1)}, pro omni nvmero integro n≥0n \geq 0 valet:

0<(−1)n+1(∫0xe−t2 dt−Tn(x))<x2n+3(n+1)! (2n+3)0 < (-1)^{n + 1} \left(\int_0^x e^{-t^2} \, \mathrm{d}t - T_n(x)\right) < \frac{x^{2n + 3}}{(n + 1)! \, (2n + 3)}

Series exponentialis in −t2-t^2 vniformiter convergit in qvolibet intervallo circvmscripto, per criterivm M, et termino post terminvm integratvr; series obtenta alternans est, et criterivm Leibnitianvm residvvm eivs circvmscribit.

Demonstratio

  1. 0≤t≤x→∣(−1)nt2nn!∣≤x2nn!,∑n=0∞x2nn!=ex2\dato{m}{0 \leq t \leq x \rightarrow \abs{\frac{(-1)^n t^{2n}}{n!}} \leq \frac{x^{2n}}{n!}}, \qquad \sum_{n=0}^{\infty} \frac{x^{2n}}{n!} = e^{x^2}

    Sit x>0x > 0. Pro tt in [0,x]\icc{0}{x}, theorema de seriebvs exponentialis, sinvs et cosinvs, ex lectione de seriebvs Taylorianis fvnctionvm elementarivm, cvm −t2-t^2 loco ipsivs xx, scribit e−t2e^{-t^2} vt svmmam seriei fvnctionvm fn(t)=(−1)nt2nn!f_n(t) = \frac{(-1)^n t^{2n}}{n!}, qvia (−t2)n=(−1)nt2n(-t^2)^n = (-1)^n t^{2n}. Cvm 0≤t≤x0 \leq t \leq x, habemvs t2n≤x2nt^{2n} \leq x^{2n}, et series nvmerorvm x2nn!\frac{x^{2n}}{n!} convergit, svmma ex2e^{x^2}, per idem theorema. Theorema de criterio M Weierstrassiano, ex lectione de seqventiis et seriebvs fvnctionvm, locis translatis, convergentiam vniformem in [0,x]\icc{0}{x} praebet.

  2. ∫0xe−t2 dt=∑n=0∞(−1)nn!∫0xt2n dt=∑n=0∞(−1)nx2n+1n! (2n+1)\int_0^x e^{-t^2} \, \mathrm{d}t = \sum_{n=0}^{\infty} \frac{(-1)^n}{n!} \int_0^x t^{2n} \, \mathrm{d}t = \resaltar{\sum_{n=0}^{\infty} \frac{(-1)^n x^{2n + 1}}{n! \, (2n + 1)}}

    Qvaeqve fnf_n polynomivm est, continvvm et integrabile in [0,x]\icc{0}{x}, per theorema secvndvm qvod fvnctiones continvae integrabiles svnt, ex lectione de fvnctionibvs integrabilibvs. Secvnda assertio corollarii de continvitate, integratione et derivatione termino post terminvm, ex lectione de seqventiis et seriebvs fvnctionvm, seriem termino post terminvm integrare sinit, et corollarivm de regvla Barrovii pro fvnctionibvs continvis, cvm primitiva t2n+12n+1\frac{t^{2n + 1}}{2n + 1}, qvodqve integrale praebet.

  3. x<0→∫0xe−t2 dt=−∫x0e−t2 dt=∑n=0∞(−1)nx2n+1n! (2n+1)x < 0 \rightarrow \int_0^x e^{-t^2} \, \mathrm{d}t = -\int_x^0 e^{-t^2} \, \mathrm{d}t = \resaltar{\sum_{n=0}^{\infty} \frac{(-1)^n x^{2n + 1}}{n! \, (2n + 1)}}

    Si x<0x < 0, dvo articvli svperiores, in [x,0]\icc{x}{0}, vbi t2n≤x2nt^{2n} \leq x^{2n}, praebent ∫x0e−t2 dt=∑n=0∞(−1)n(0−x2n+1)n! (2n+1)\int_x^0 e^{-t^2} \, \mathrm{d}t = \sum_{n=0}^{\infty} \frac{(-1)^n (0 - x^{2n + 1})}{n! \, (2n + 1)}; per definitionem integralis terminis aeqvalibvs vel permvtatis, ex lectione de proprietatibvs integralis definiti, et per propositionem de linearitate et monotonia seriervm, ex lectione de seriebvs nvmericis earvmqve convergentia, signo mvtato aeqvalitas envntiati obtinetvr. Si x=0x = 0, ambo membra valent 00.

  4. bn+1bn=x2 (2n+1)(n+1)(2n+3)<1,bn→0\frac{b_{n + 1}}{b_n} = \frac{x^2 \, (2n + 1)}{(n + 1)(2n + 3)} < 1, \qquad \resaltar{b_n \to 0}

    Sint 0<x≤10 < x \leq 1 et bn=x2n+1n! (2n+1)b_n = \frac{x^{2n + 1}}{n! \, (2n + 1)}, qvod positivvm est. Cvm x2≤1x^2 \leq 1 et 2n+1<(n+1)(2n+3)2n + 1 < (n + 1)(2n + 3), qvotiens dvorvm terminorvm consecvtivorvm minor est qvam 11, et seqventia stricte decrescit. Praeterea 0<bn≤x (x2)nn!0 < b_n \leq x \, \frac{(x^2)^n}{n!}, qvod ad 00 tendit per lemma de potentiis per factoriale divisis, ex lectione de seriebvs Taylorianis fvnctionvm elementarivm, cvm y=x2y = x^2; per theorema compressionis, bn→0b_n \to 0.

  5. 0<(−1)n+1(∫0xe−t2 dt−Tn(x))<x2n+3(n+1)! (2n+3)0 < (-1)^{n + 1} \left(\int_0^x e^{-t^2} \, \mathrm{d}t - T_n(x)\right) < \resaltar{\frac{x^{2n + 3}}{(n + 1)! \, (2n + 3)}}

    Scripta a loco 11, cvm am=bm−1a_m = b_{m - 1}, series est ∑m=1∞(−1)m+1am\sum_{m=1}^{\infty} (-1)^{m + 1} a_m; eivs svmma partialis vsqve ad locvm n+1n + 1 est Tn(x)T_n(x), et eivs residvvm loci n+1n + 1 est differentia inter integrale et Tn(x)T_n(x). Theorema de criterio Leibnitiano, ex lectione de seriebvs alternantibvs et convergentia condicionali, cvm inaeqvalitatibvs strictis, signvm et marginem residvi praebet, an+2=bn+1a_{n + 2} = b_{n + 1}.

Cvm x=1x = 1, margo cvm n=7n = 7 valet 18!⋅17=1685440\frac{1}{8! \cdot 17} = \frac{1}{685440}, qvod excedit 10−610^{-6}, et cvm n=8n = 8 valet 19!⋅19=16894720\frac{1}{9! \cdot 19} = \frac{1}{6894720}, minvs qvam 10−610^{-6}: novem termini dant T8(1)=0,7468242…T_8(1) = 0{,}7468242\ldots, et qvia (−1)9=−1(-1)^9 = -1, integrale minvs est qvam T8(1)T_8(1) et maivs qvam T8(1)−16894720T_8(1) - \frac{1}{6894720}; valor eivs est 0,7468241…0{,}7468241\ldots Fvnctio e−x2e^{-x^2} par est, et series id reddit: potentias tantvm impares ipsivs xx habet, et eivs svmma fvnctio impar est. Si x>1x > 1, primi termini crescere possvnt anteqvam decrescant, et margo residvi tantvm ab aliqvo loco valet, vt problema solvtvm «Cvrva campaniformis procvl ab origine» ostendit.