Ad argvmentvm transi
Topos Uranos

Rationes mvtationis et rationes mvtationis conexae

Svmmarivm

Haec lectio derivatam legit vt id qvod in applicationibvs metitvr: qvam celeriter vna magnitvdo mvtetvr cvm altera mvtatvr. Rationem mvtationis mediam, momentaneam et relativam distingvit, cvm earvm vnitatibvs, et incrementvm ratione relativa constanti describit. Motvm rectilinevm examinat, cvm positione, velocitate, celeritate et acceleratione, et demonstrat qvid signvm derivatae in instanti dicat, et qvid non dicat. Deniqve, cvm plvres magnitvdines qvae a tempore pendent relatione aliqva conivngvntvr, regvla catenae etiam earvm rationes mvtationis conivngit: hae svnt rationes mvtationis conexae, qvae methodo explicita solvvntvr.

Proposita discendi

  1. Derivatam vt rationem mvtationis momentaneam interpretari, cvm eivs vnitatibvs, et eam a ratione mvtationis media et a relativa distingvere.
  2. Motvm rectilinevm positione, velocitate, celeritate et acceleratione describere, et demonstrare qvid signvm derivatae in instanti de valoribvs vicinis dicat.
  3. Problemata rationvm mvtationis conexarvm methodo explicita solvere, ostendendo magnitvdines qvae derivantvr derivabiles esse.
  4. Rationes relativas mvtationis prodvctorvm et potentiarvm cvm derivata logarithmica conivngere, et accelerationes cvm derivata secvnda relationis.

Derivata vt ratio mvtationis

Lectio de derivata vt limite ad eandem definitionem a dvabvs qvaestionibvs pervenit: a declivitate tangentis et a velocitate momentanea. Ambae svnt casvs qvaestionis generalioris. Qvotiens magnitvdo vna ab altera pendet, area circvli a radio svo, positio mobilis a tempore, massa frvsti virgae a longitvdine sva, ivvat scire qvam celeriter prima mvtetvr cvm altera mvtatvr.

DefinitioRatio mvtationis

Sit ff fvnctio in intervallo aperto II definita, qvae magnitvdinem y=f(x)y = f(x) vt fvnctionem alterivs magnitvdinis xx exprimit, et sint aa et a+ha + h pvncta ex II, cvm h≠0h \neq 0. Ratio mvtationis media ipsivs yy secvndvm xx inter aa et a+ha + h est qvotiens

ΔyΔx=f(a+h)−f(a)h\frac{\Delta y}{\Delta x} = \frac{f(a + h) - f(a)}{h}

Si ff derivabilis est in aa, ratio mvtationis momentanea (vel simpliciter ratio mvtationis) ipsivs yy secvndvm xx in aa est f′(a)f'(a); si praeterea f(a)≠0f(a) \neq 0, ratio mvtationis relativa in aa est qvotiens f′(a)f(a)\frac{f'(a)}{f(a)}.

Ratio media est declivitas secantis, et momentanea eivs limes: declivitas tangentis. Ambae metivntvr vnitatibvs ipsivs yy in singvlas vnitates ipsivs xx: metris in secvndo, si yy longitvdo est et xx tempvs; chiliogrammatis in metro, si yy est massa frvsti virgae et xx eivs longitvdo. In hoc casv, si M(x)M(x) est massa frvsti inter extremvm altervm et pvnctvm distantia xx positvm, ratio mvtationis M′(x)M'(x) est densitas linearis virgae in eo pvncto: massa in vnitatem longitvdinis qvam frvstvm brevissimvm circa ipsvm haberet. Ratio relativa contra solvm vnitatibvs ipsivs xx inversis metitvr (in secvndo, in die): non pendet ab vnitate qva yy metitvr, et ideo mvtationem magnitvdinvm diversae natvrae vel diversae magnitvdinis comparare sinit. Est derivata logarithmica lectionis de variabili in exponente, et saepe per centesimas exprimitvr: ratio relativa 0,030{,}03 in die est 3 per centvm in die.

Exemplvm geometricvm ostendit qvomodo ratio mvtationis legatvr. Area circvli radii rr est A=πr2A = \pi r^2, et eivs ratio mvtationis secvndvm radivm est dAdr=2πr\frac{\mathrm{d}A}{\mathrm{d}r} = 2\pi r, perimetrvm, vt problema propositvm 1 lectionis de derivata vt limite confirmare ivbet. Cavsa clara est: radio avcto per hh, area avgetvr corona circvlari latitvdinis hh, cvivs area fere aeqvat perimetrvm per hh mvltiplicatvm.

PropositioIncrementvm ratione relativa constanti

Sint y0>0y_0 > 0 et k≠0k \neq 0 nvmeri reales, et sit y(t)=y0ekty(t) = y_0 e^{kt} pro omni reali tt. Tvm ratio mvtationis relativa ipsivs yy valet kk in omni instanti, et pro omni tt et omni TT:

y(t+T)=ekT y(t)y(t + T) = e^{kT} \, y(t)

Praesertim, si k>0k > 0, magnitvdo dvplicatvr in qvoqve intervallo temporis dvrationis ln⁡2k\frac{\ln 2}{k}, qvocvmqve instanti incipiat; et si k<0k < 0, ad dimidivm redigitvr in qvoqve intervallo dvrationis ln⁡2∣k∣\frac{\ln 2}{\abs{k}}.

Demonstratio

  1. y′(t)=y0ekt⋅k=k y(t),y′(t)y(t)=ky'(t) = y_0 e^{kt} \cdot k = k \, y(t), \qquad \frac{y'(t)}{y(t)} = \resaltar{k}

    Per corollarivm de compositionibvs cvm exponentiali et logarithmo, ex lectione de variabili in exponente, cvm u(t)=ktu(t) = kt, fvnctio yy derivabilis est in toto R\mathbb{R} et eivs derivata est kk vicibvs ipsa fvnctio, qvae non evanescit.

  2. y(t+T)y(t)=y0ektekTy0ekt=ekT\frac{y(t + T)}{y(t)} = \frac{y_0 e^{kt} e^{kT}}{y_0 e^{kt}} = \resaltar{e^{kT}}

    Per legem exponentivm, qvotiens inter valores intervallo dvrationis TT separatos non pendet a tt.

  3. ekT=2⇔T=ln⁡2k,ekT=12⇔T=ln⁡2−ke^{kT} = 2 \Leftrightarrow T = \frac{\ln 2}{k}, \qquad e^{kT} = \frac{1}{2} \Leftrightarrow T = \resaltar{\frac{\ln 2}{-k}}

    Cvm exponentialis iniectiva sit, qvotiens valet 22 si et solvm si kT=ln⁡2kT = \ln 2, et valet 12\frac{1}{2} si et solvm si kT=−ln⁡2kT = -\ln 2.

Popvlatio bacteriorvm in medio sine limitibvs vel massa materiae radioactivae mvtantvr, bona approximatione, ratione relativa constanti, et propositio explicat cvr tempvs dvplicationis vel tempvs dimidiationis fixvm habeant. Fvnctiones y0ekty_0 e^{kt} solas esse cvm ratione relativa constanti kk vervm est, sed eivs demonstratio scire postvlat fvnctionem cvm derivata nvlla in intervallo constantem esse, qvod e theoremate valoris medii partis proximae conseqvitvr.