Ad argvmentvm transi
Topos Uranos

Limes fvnctionvm vnivs variabilis realis

Svmmarivm

Haec lectio in definitionem accvratam convertit notionem valores fvnctionis ad nvmervm accedere, cvm variabilis ad pvnctvm accedit. Ostendit cvr notio intvitiva non svfficiat, pvncta accvmvlationis introdvcit, qvae indicant vbi de limite qvaerere sensvm habeat, et definitionem per epsilon et delta envntiat, qvae vt provocatio eivsqve responsio legitvr. Definitionem eivsqve negationem vt envntiata qvantificata scribit, et demonstrat limitem, si exsistit, vnicvm esse, ex solis valoribvs pvncto propinqvis pendere, et fvnctionem cogere vt prope id pvnctvm circvmscripta maneat signvmqve servet. Problemata delta constrvvnt pro fvnctionibvs polynomialibvs, radicibvs et qvotientibvs, ostendvnt qvosdam limites non exsistere, et maximvm delta qvaervnt qvod dato epsilon respondet.

Proposita discendi

  1. Notionem limitis fvnctionis in pvncto explicare eamqve a valore fvnctionis in eodem pvncto distingvere.
  2. Definitionem limitis per epsilon et delta envntiare, postvlatvm ivstificare vt pvnctvm sit pvnctvm accvmvlationis dominii, et definitionem eivsqve negationem qvantificatoribvs scribere.
  3. Ex definitione valorem limitis fvnctionvm algebraicarvm simplicivm demonstrare, pro vnoqvoqve epsilon delta constrvendo.
  4. Vnicitatem limitis eivsqve proprietates locales demonstrare, et negationem definitionis adhibere ad ostendendvm limitem aliqvem non exsistere.

Notio limitis

Algebra et geometria stvdent qvem valorem fvnctio in vnoqvoqve pvncto habeat; calcvlvs praeterea stvdet qvid valoribvs eivs fiat, cvm variabilis ad pvnctvm accedit, etiamsi in eo pvncto fvnctio definita non est. Necessitas antiqva est. Declivitas rectae qvae dvo pvncta cvrvae ivngit qvotiente differentiarvm compvtatvr; declivitas rectae tangentis esse deberet valor eivs qvotientis, cvm dvo pvncta confvndvntvr, sed tvm qvotiens est 00\frac{0}{0}, qvi nvmervs non est. Eodem modo velocitas media corporis moti est qvotiens spatii confecti et temporis consvmpti, et velocitas in instanti est id qvo is qvotiens tandem pervenit, cvm tempvs consvmptvm ad nihilvm redigitvr. Vtroqve in casv de valoribvs fvnctionis qvaeritvr prope pvnctvm vbi definita non est.

Exemplvm simplex rem ostendit. Fvnctio qvae seqvitvr in x=1x = 1 definita non est, qvia ibi denominator eivs evanescit; tamen valores eivs in pvnctis prope 11 sitis prope 22 svnt:

f(x)=x2−1x−1,f(0,9)=1,9,f(0,99)=1,99,f(1,01)=2,01,f(1,1)=2,1f(x) = \frac{x^2 - 1}{x - 1}, \qquad f(0{,}9) = 1{,}9, \quad f(0{,}99) = 1{,}99, \quad f(1{,}01) = 2{,}01, \quad f(1{,}1) = 2{,}1

Ratio est qvod, pro x≠1x \neq 1, nvmerator in factores (x−1)(x+1)(x - 1)(x + 1) resolvitvr et qvotiens valet x+1x + 1; delineatio ipsivs ff est recta y=x+1y = x + 1 cvm foramine in pvncto (1,2)(1, 2). Dicitvr igitvr limitem ipsivs ff, cvm xx ad 11 tendit, esse 22, et scribitvr:

lim⁡x→1x2−1x−1=2\lim_{x \to 1} \frac{x^2 - 1}{x - 1} = 2

Atqvi sententia «valores ad 22 accedvnt» vt definitio non svfficit, dvabvs de cavsis. Prima est qvod accedere non svfficit: cvm xx a 0,90{,}9 ad 0,990{,}99 transit, valor ipsivs ff etiam ad 33 accedit, qvia 1,991{,}99 propivs ad 33 est qvam 1,91{,}9, et tamen 33 limes non est. Qvod nvmervm 22 distingvit est qvod valores ipsivs ff ei qvam proxime libet accedvnt, non solvm propivs qvam antea. Altera cavsa est qvod tabvla nvmervm finitvm pvnctorvm examinat, et fvnctio inter ea aliter se gerere potest: fvnctio sin⁡(πx)\sin\left(\frac{\pi}{x}\right) valet 00 in x=0,1x = 0{,}1, in x=0,01x = 0{,}01 et in omnibvs pvnctis formae 1n\frac{1}{n}, et tamen limitem in 00 non habet, qvia inter ea pvncta inter −1-1 et 11 oscillat; problema propositvm 3 id pro sin⁡(1x)\sin\left(\frac{1}{x}\right) eodem argvmento demonstrat. Qvod si ita est, definitio de omnibvs pvnctis propinqvis simvl loqvi debet et nvmeris figere qvid significet «qvam proxime libet». Instrvmenta ad hoc svnt valor absolvtvs, qvi distantias metitvr, et inaeqvalitas triangvlaris, in lectione de recta reali tractata.

Pvncta accvmvlationis

Anteqvam limes definiatvr, accvrativs dicendvm est in qvibvs pvnctis de eo qvaerere sensvm habeat. Pvnctvm aa ad dominivm fvnctionis pertinere non necesse est, vt exemplvm svpra ostendit; sed pvncta dominii esse debent qvam proxime libet ad aa, qvia aliter nvlli valores fvnctionis observandi essent.

DefinitioPvnctvm accvmvlationis

Sit AA copia nvmerorvm realivm. Nvmervs realis aa est pvnctvm accvmvlationis copiae AA, si omne intervallvm apertvm centrvm aa habens aliqvod elementvm copiae AA a aa diversvm continet:

(∀δ>0)(∃x∈A)(0<∣x−a∣<δ)(\forall \delta > 0)(\exists x \in A)(0 < \abs{x - a} < \delta)

Elementvm copiae AA qvod pvnctvm accvmvlationis copiae AA non est pvnctvm solitarivm copiae AA appellatvr.

Exempli gratia, 11 est pvnctvm accvmvlationis copiae R∖{1}\mathbb{R} \setminus \{1\}, qvae est dominivm fvnctionis exempli, qvamvis ad eam non pertineat. Omne pvnctvm intervalli clavsi [0,1]\icc{0}{1} est pvnctvm accvmvlationis intervalli aperti (0,1)\ioo{0}{1}, terminis inclvsis. Nvmervs 00 est pvnctvm accvmvlationis copiae nvmerorvm 1n\frac{1}{n} cvm nn natvrali, qvia per proprietatem Archimedeam pro omni δ>0\delta > 0 est nvmervs natvralis nn cvm 1n<δ\frac{1}{n} < \delta. Contra, copia N\mathbb{N} nvlla pvncta accvmvlationis habet: intervallvm centri aa et radii 12\frac{1}{2} ad svmmvm vnvm nvmervm natvralem mm continet; si m=am = a, nvllvm nvmervm natvralem a aa diversvm continet, et si m≠am \neq a, intervallvm radii ∣m−a∣\abs{m - a} iam nvllvm continet. Condicio 0<∣x−a∣0 < \abs{x - a} essentialis est; sine ea omne elementvm copiae AA esset pvnctvm accvmvlationis copiae AA, qvia qvodqve intervallvm centrvm aa habens ipsvm aa continet.

Definitio limitis

His notionibvs definitio dari potest. Sententia «f(x)f(x) est qvam proxime libet ad LL» sic convertitvr: pro vnaqvaqve distantia ε>0\varepsilon > 0, qvamvis parva, valores ipsivs ff minvs qvam ε\varepsilon ab LL distant, dvmmodo xx satis prope aa sit, id est minvs qvam certa distantia δ>0\delta > 0, neqve aeqvalis aa.

DefinitioLimes fvnctionis in pvncto

Sint ff fvnctio realis in copia AA nvmerorvm realivm definita, aa pvnctvm accvmvlationis copiae AA et LL nvmervs realis. Dicitvr LL esse limes ipsivs ff, cvm xx ad aa tendit, et scribitvr lim⁡x→af(x)=L\lim_{x \to a} f(x) = L, si pro omni ε>0\varepsilon > 0 exsistit δ>0\delta > 0 tale vt omne xx copiae AA qvod condicioni 0<∣x−a∣<δ0 < \abs{x - a} < \delta satisfacit etiam condicioni ∣f(x)−L∣<ε\abs{f(x) - L} < \varepsilon satisfaciat:

lim⁡x→af(x)=L↔(∀ε>0)(∃δ>0)(∀x∈A)(0<∣x−a∣<δ→∣f(x)−L∣<ε)\lim_{x \to a} f(x) = L \leftrightarrow (\forall \varepsilon > 0)(\exists \delta > 0)(\forall x \in A)\left(0 < \abs{x - a} < \delta \rightarrow \abs{f(x) - L} < \varepsilon\right)

Geometrice condicio ∣f(x)−L∣<ε\abs{f(x) - L} < \varepsilon dicit pvnctvm (x,f(x))(x, f(x)) delineationis in fascia horizontali esse inter rectas y=L−εy = L - \varepsilon et y=L+εy = L + \varepsilon comprehensa; condicio 0<∣x−a∣<δ0 < \abs{x - a} < \delta dicit xx in intervallo centri aa et radii δ\delta esse, neqve esse eivs centrvm. Definitio vt lvdvs inter dvas personas legi potest: prima proponit ε\varepsilon, radivm fasciae circa LL, tam angvstae qvam velit; altera respondere debet δ\delta tali vt portio delineationis svpra intervallvm perforatvm radii δ\delta sita intra fasciam maneat. Limes est LL, si altera persona omnibvs provocationibvs respondere potest.

ExemplvmProvocatio et responsio

Fvnctio gg valet x2x^2 in omni x≠1x \neq 1, et in x=1x = 1 ei de indvstria tribvitvr valor qvi cvm ceteris non congrvit: g(1)=52g(1) = \frac{5}{2}. Videtvr qvomodo dvabvs provocationibvs respondeatvr pro limite L=1L = 1 in pvncto a=1a = 1.

Demonstratio

  1. (∀x≠1)(g(x)=x2),g(1)=52(\forall x \neq 1)\left(g(x) = x^2\right), \qquad g(1) = \frac{5}{2}

    Fvnctio in tota recta definita est. Prope 11 valores eivs propinqvi svnt nvmero 11, praeter valorem in x=1x = 1, qvi seorsvm manet.

  2. ∣g(x)−1∣<45↔15<g(x)<95\abs{g(x) - 1} < \frac{4}{5} \leftrightarrow \frac{1}{5} < g(x) < \frac{9}{5}

    Prima provocatio: ε=45\varepsilon = \frac{4}{5}. Valores ipsivs gg manere debent in fascia qvae a 15\frac{1}{5} ad 95\frac{9}{5} patet.

  3. δ=min⁡(1−15,95−1)=95−1\delta = \min\left(1 - \sqrt{\frac{1}{5}}, \sqrt{\frac{9}{5}} - 1\right) = \resaltar{\sqrt{\frac{9}{5}} - 1}

    Pro xx positivis a 11 diversis condicio aeqvivalet ei qvod xx inter 15\sqrt{\frac{1}{5}} et 95\sqrt{\frac{9}{5}} est. Intervallvm respectv 11 symmetricvm non est: terminvs dexter propior est. Respondetvr minore dvarvm distantiarvm.

  4. 0<∣x−1∣<δ→∣g(x)−1∣<450 < \abs{x - 1} < \delta \rightarrow \abs{g(x) - 1} < \frac{4}{5}

    Omne xx qvod a 11 minvs qvam δ\delta distat, neqve est 11, condicioni satisfacit: portio delineationis svpra intervallvm perforatvm in fascia manet. Pvnctvm (1,g(1))(1, g(1)) extra fasciam est, sed nihil refert, qvia definitio x=1x = 1 exclvdit.

  5. ε=25→δ=75−1\varepsilon = \frac{2}{5} \rightarrow \delta = \resaltar{\sqrt{\frac{7}{5}} - 1}

    Provocatio severior, ε=25\varepsilon = \frac{2}{5}, minorem responsionem exigit. Generatim pro 0<ε<10 < \varepsilon < 1 svfficit δ=1+ε−1\delta = \sqrt{1 + \varepsilon} - 1, qvod tam parvvm fit qvam libet, cvm ε\varepsilon tale est: δ\delta ab ε\varepsilon pendet.

Exemplvm tres notas definitionis ostendit qvas prae ocvlis habere convenit. Primvm, δ\delta ab ε\varepsilon pendet, et generatim etiam a pvncto aa; si δ\delta provocationi respondet, qvilibet nvmervs positivvs eo minor etiam respondet, ita vt vnvm invenire svfficiat, neqve maximvm reqviratvr. Deinde, valor fvnctionis in aa, si exsistit, nihil confert: condicio 0<∣x−a∣0 < \abs{x - a} evm exclvdit, ideoqve limes ipsivs gg in 11 est 11, qvamvis g(1)g(1) valeat 52\frac{5}{2}. Postremo, sola pvncta xx dominii nvmerantvr; cetera non examinantvr.

ExemplvmFvnctio linearis

Demonstratvr lim⁡x→2(3x−1)=5\lim_{x \to 2} (3x - 1) = 5. Dato ε>0\varepsilon > 0, efficiendvm est vt ∣(3x−1)−5∣<ε\abs{(3x - 1) - 5} < \varepsilon. Expressio simplificatvr et relationem svam cvm ∣x−2∣\abs{x - 2} ostendit:

∣(3x−1)−5∣=∣3x−6∣=3∣x−2∣\abs{(3x - 1) - 5} = \abs{3x - 6} = 3\abs{x - 2}

Svfficit igitvr vt 3∣x−2∣<ε3\abs{x - 2} < \varepsilon, id est vt ∣x−2∣<ε3\abs{x - 2} < \frac{\varepsilon}{3}. Respondetvr δ=ε3\delta = \frac{\varepsilon}{3}: si 0<∣x−2∣<ε30 < \abs{x - 2} < \frac{\varepsilon}{3}, tvm ∣(3x−1)−5∣<3⋅ε3=ε\abs{(3x - 1) - 5} < 3 \cdot \frac{\varepsilon}{3} = \varepsilon. Eodem modo pro fvnctione constanti cc qvodlibet δ\delta respondet, qvia ∣c−c∣=0<ε\abs{c - c} = 0 < \varepsilon; et pro fvnctione identica respondet δ=ε\delta = \varepsilon, qvia condicio postvlata, ∣x−a∣<ε\abs{x - a} < \varepsilon, eadem est ac qvae svpponitvr. Ergo:

lim⁡x→ac=c,lim⁡x→ax=a\lim_{x \to a} c = c, \qquad \lim_{x \to a} x = a

Methodvs exempli est generalis: ∣f(x)−L∣\abs{f(x) - L} ita scribitvr vt factor ∣x−a∣\abs{x - a} appareat, et reliqvvm circvmscribitvr. Cvm reliqvvm constans non est, circvmscribitvr restringendo antea δ\delta ad valorem fixvm, exempli gratia δ≤1\delta \leq 1; haec est ars exempli qvod seqvitvr.

ExemplvmQvadratvm

Demonstratvr lim⁡x→3x2=9\lim_{x \to 3} x^2 = 9. Sit ε>0\varepsilon > 0.

Demonstratio

  1. ∣x2−9∣=∣x−3∣⋅∣x+3∣\abs{x^2 - 9} = \abs{x - 3} \cdot \dato{f}{\abs{x + 3}}

    Differentia qvadratorvm in factores resolvitvr; apparet factor ∣x−3∣\abs{x - 3}, qvi parvvs reddetvr, mvltiplicatvs per factorem qvi ab xx pendet.

  2. ∣x−3∣<1→5<x+3<7→∣x+3∣<7\abs{x - 3} < 1 \rightarrow 5 < x + 3 < 7 \rightarrow \dato{c}{\abs{x + 3} < 7}

    Si postvlatvr ∣x−3∣<1\abs{x - 3} < 1, tvm xx inter 22 et 44 est, et factor secvndvs per 77 circvmscribitvr.

  3. δ=min⁡(1,ε7)\delta = \min\left(1, \frac{\varepsilon}{7}\right)

    Hac restrictione posita, svfficit praeterea vt 7∣x−3∣<ε7\abs{x - 3} < \varepsilon. Eligitvr δ\delta vt minor dvorvm nvmerorvm, vt ambae condiciones impleantvr.

  4. ∣x2−9∣=∣x−3∣∣x+3∣<ε7⋅7=ε\abs{x^2 - 9} = \abs{x - 3}\abs{x + 3} < \frac{\varepsilon}{7} \cdot 7 = \resaltar{\varepsilon}

    Si 0<∣x−3∣<δ0 < \abs{x - 3} < \delta, tvm ∣x−3∣<1\abs{x - 3} < 1 et ∣x−3∣<ε7\abs{x - 3} < \frac{\varepsilon}{7}; inde seqvitvr inaeqvalitas postvlata.

Limes initii lectionis eodem modo demonstratvr, cvm observatione qva saepe vtemvr: cvm definitio pvnctvm aa non examinet, expressionem ipsivs ff in pvnctis a aa diversis simplificare licet. Pro x≠1x \neq 1 qvotiens x2−1x−1\frac{x^2 - 1}{x - 1} valet x+1x + 1, et tvm ∣f(x)−2∣=∣x−1∣\abs{f(x) - 2} = \abs{x - 1}; respondet δ=ε\delta = \varepsilon. Factorem x−1x - 1 tollere legitimvm est propterea qvod xx in definitione nvmqvam valet 11.

Definitio vt envntiatvm qvantificatvm

Definitio limitis est envntiatvm tribvs qvantificatoribvs alternis constans: pro omni ε\varepsilon exsistit δ\delta, pro omni xx. Strvctvra eivs logica est envntiatorvm qvae logica praedicatorvm stvdet, et eam tractare scire dimidivm laboris cvm limitibvs est. Dvo consectaria ex ea flvvnt.

Prima est qvod ordo qvantificatorvm refert. In definitione δ\delta eligitvr postqvam ε\varepsilon cognitvm est, ideoqve ab eo pendere potest. Si primvm (∃δ>0)(\exists \delta > 0) et deinde (∀ε>0)(\forall \varepsilon > 0) scriberetvr, vnvm idemqve δ\delta omnibvs ε\varepsilon simvl servire deberet, qvae assertio mvlto fortior est, qvam problema propositvm 4 notis propriis definire ivbet.

Altera est qvod negatio definitionis regvlis negationis qvantificatorvm obtinetvr: negatio «pro omni» est «exsistit aliqvod... qvod non», et negatio «exsistit» est «pro omni... non». Sic obtinetvr qvid significet LL limitem non esse.

PropositioNegatio definitionis limitis

Sint ff fvnctio in AA definita, aa pvnctvm accvmvlationis copiae AA et LL nvmervs realis. Nvmervs LL non est limes ipsivs ff, cvm xx ad aa tendit, si et solvm si exsistit ε>0\varepsilon > 0 tale vt pro omni δ>0\delta > 0 sit aliqvod xx copiae AA cvm 0<∣x−a∣<δ0 < \abs{x - a} < \delta et ∣f(x)−L∣≥ε\abs{f(x) - L} \geq \varepsilon. Negatio introrsvm fertvr, qvantificator post qvantificatorem, donec implicationem attingat.

Demonstratio

  1. ¬(∀ε>0)(∃δ>0)(∀x∈A)(0<∣x−a∣<δ→∣f(x)−L∣<ε)\neg (\forall \varepsilon > 0)(\exists \delta > 0)(\forall x \in A)\left(0 < \abs{x - a} < \delta \rightarrow \abs{f(x) - L} < \varepsilon\right)

    Tota definitio negatvr.

  2. (∃ε>0)¬(∃δ>0)(∀x∈A)(0<∣x−a∣<δ→∣f(x)−L∣<ε)(\exists \varepsilon > 0) \resaltar{\neg} (\exists \delta > 0)(\forall x \in A)\left(0 < \abs{x - a} < \delta \rightarrow \abs{f(x) - L} < \varepsilon\right)

    Negatio envntiati vniversalis est exsistentia casvs in qvo deficit.

  3. (∃ε>0)(∀δ>0)¬(∀x∈A)(0<∣x−a∣<δ→∣f(x)−L∣<ε)(\exists \varepsilon > 0)(\forall \delta > 0) \resaltar{\neg} (\forall x \in A)\left(0 < \abs{x - a} < \delta \rightarrow \abs{f(x) - L} < \varepsilon\right)

    Negatio envntiati exsistentialis est omnes casvs deficere.

  4. (∃ε>0)(∀δ>0)(∃x∈A)¬(0<∣x−a∣<δ→∣f(x)−L∣<ε)(\exists \varepsilon > 0)(\forall \delta > 0)(\exists x \in A) \resaltar{\neg} \left(0 < \abs{x - a} < \delta \rightarrow \abs{f(x) - L} < \varepsilon\right)

    Rvrsvs envntiatvm vniversale negatvr.

  5. (∃ε>0)(∀δ>0)(∃x∈A)(0<∣x−a∣<δ∧∣f(x)−L∣≥ε)(\exists \varepsilon > 0)(\forall \delta > 0)(\exists x \in A)\left(0 < \abs{x - a} < \delta \wedge \resaltar{\abs{f(x) - L} \geq \varepsilon}\right)

    Implicatio falsa est si et solvm si antecedens eivs vervm est et conseqvens falsvm; et negatio ipsivs ∣f(x)−L∣<ε\abs{f(x) - L} < \varepsilon est ∣f(x)−L∣≥ε\abs{f(x) - L} \geq \varepsilon, per trichotomiam.

Lvdi verbis, LL limes non est, si prima persona provocationem habet cvi nvlla responsio svfficit: qvamvis parvvm sit δ\delta propositvm, est pvnctvm intervalli perforati cvivs valor e fascia exit. Ad ostendendvm fvnctionem in aa limitem non habere, ostendendvm est nvllvm nvmervm realem LL limitem esse, vt fit in problemate solvto 4.

Proprietates fvndamentales

Notatio lim⁡x→af(x)=L\lim_{x \to a} f(x) = L de limite vno loqvitvr, qvasi vnicvs nvmervs sit. Id demonstrationem exigit: dvos nvmeros diversos definitioni simvl satisfacere non posse. Hic intervenit postvlatvm vt aa sit pvnctvm accvmvlationis dominii. Qvod si non esset, exsisteret δ0>0\delta_0 > 0 tale vt nvllvm xx dominii condicioni 0<∣x−a∣<δ00 < \abs{x - a} < \delta_0 satisfaceret; semper eo δ0\delta_0 respondendo, implicatio definitionis pro omni LL vera esset, qvia antecedens eivs nvmqvam impleretvr, et omnis nvmervs limes esset.

TheoremaVnicitas limitis

Sint ff fvnctio in AA definita et aa pvnctvm accvmvlationis copiae AA. Si lim⁡x→af(x)=L\lim_{x \to a} f(x) = L et lim⁡x→af(x)=L′\lim_{x \to a} f(x) = L', tvm L=L′L = L'. Ratiocinatio fit per redvctionem ad absvrdvm: ponitvr limites diversos esse, exempli gratia L<L′L < L', et eligitvr ε\varepsilon tam parvvm vt fasciae radii ε\varepsilon circa LL et circa L′L' se non tangant.

Demonstratio

  1. ε=L′−L2>0\dato{e}{\varepsilon = \frac{L' - L}{2} > 0}

    Ponamvs L<L′L < L', et sit ε\varepsilon dimidivm distantiae inter vtrvmqve; positivvm est.

  2. 0<∣x−a∣<δ1→∣f(x)−L∣<ε,0<∣x−a∣<δ2→∣f(x)−L′∣<ε0 < \abs{x - a} < \delta_1 \rightarrow \abs{f(x) - L} < \varepsilon, \qquad 0 < \abs{x - a} < \delta_2 \rightarrow \abs{f(x) - L'} < \varepsilon

    Fasciae radii ε\varepsilon circa LL et circa L′L' nvlla pvncta commvnia habent, et definitio ad vtrvmqve limitem eo ε\varepsilon adhibetvr: obtinentvr dvae responsiones, δ1\delta_1 et δ2\delta_2, qvae generatim diversae svnt.

  3. δ=min⁡(δ1,δ2),(∃x∈A)(0<∣x−a∣<δ)\delta = \min(\delta_1, \delta_2), \quad (\exists x \in A)\left(0 < \abs{x - a} < \delta\right)

    Vt ambae condiciones simvl valeant, minor dvorvm radiorvm svmitvr. Cvm aa sit pvnctvm accvmvlationis copiae AA, intervallvm perforatvm radii δ\delta aliqvod xx dominii continet.

  4. ∣f(x)−L∣<ε∧∣f(x)−L′∣<ε\dato{d}{\abs{f(x) - L} < \varepsilon \wedge \abs{f(x) - L'} < \varepsilon}

    Pro eo xx ambae inaeqvalitates valent: valor f(x)f(x) in ambabvs fasciis simvl esset.

  5. L′−L≤∣L′−f(x)∣+∣f(x)−L∣<2ε=L′−LL' - L \leq \abs{L' - f(x)} + \abs{f(x) - L} < 2\varepsilon = \resaltar{L' - L}

    Per inaeqvalitatem triangvlarem distantia inter LL et L′L' minor esset qvam 2ε2\varepsilon, qvae est ipsa ea distantia: contradictio. Ergo esse non potest L<L′L < L'; eodem modo esse non potest L′<LL' < L, et per trichotomiam L=L′L = L'.

Lemma qvod seqvitvr observationem formaliter exprimit qva qvotientem x2−1x−1\frac{x^2 - 1}{x - 1} simplificare licvit: limes in aa ex solis valoribvs fvnctionis prope aa pendet, non ex eo qvem in aa svmit neqve ex iis procvl ab eo.

LemmaLimes ex solis valoribvs propinqvis pendet

Sint ff et gg fvnctiones in AA definitae, aa pvnctvm accvmvlationis copiae AA et r>0r > 0 tale vt f(x)=g(x)f(x) = g(x) pro omni xx copiae AA cvm 0<∣x−a∣<r0 < \abs{x - a} < r. Si lim⁡x→af(x)=L\lim_{x \to a} f(x) = L, tvm lim⁡x→ag(x)=L\lim_{x \to a} g(x) = L. Svfficit responsionem svmere qvae pro ff valet et, si opvs est, eam vsqve ad rr minvere.

Demonstratio

  1. 0<∣x−a∣<δ1→∣f(x)−L∣<ε\dato{f}{0 < \abs{x - a} < \delta_1 \rightarrow \abs{f(x) - L} < \varepsilon}

    Sit ε>0\varepsilon > 0. Ex hypothesi exsistit responsio δ1\delta_1 pro ff.

  2. δ=min⁡(δ1,r)\delta = \min(\delta_1, r)

    Minor svmitvr inter eam responsionem et radivm in qvo fvnctiones congrvvnt.

  3. ∣g(x)−L∣=∣f(x)−L∣<ε\abs{g(x) - L} = \abs{\resaltar{f(x)} - L} < \varepsilon

    Si xx ad AA pertinet et 0<∣x−a∣<δ0 < \abs{x - a} < \delta, tvm g(x)=f(x)g(x) = f(x), qvia δ≤r\delta \leq r, et f(x)f(x) in fascia est, qvia δ≤δ1\delta \leq \delta_1.

Dvae proprietates qvae seqvvntvr dicvnt limitem fvnctioni prope pvnctvm condiciones imponere. Prima eam cogit circvmscriptam manere; altera, signvm limitis habere, cvm is a nihilo differt. Ambae obtinentvr definitionem adhibendo cvm ε\varepsilon antea electo, et instrvmenta ervnt ad regvlas prodvcti et qvotientis demonstrandas in lectione de algebra limitvm.

PropositioCircvmscriptio localis et conservatio signi

Sint ff fvnctio in AA definita, aa pvnctvm accvmvlationis copiae AA et lim⁡x→af(x)=L\lim_{x \to a} f(x) = L. Tvm exsistit δ>0\delta > 0 tale vt pro omni xx copiae AA cvm 0<∣x−a∣<δ0 < \abs{x - a} < \delta valeat ∣f(x)∣<∣L∣+1\abs{f(x)} < \abs{L} + 1. Si praeterea L≠0L \neq 0, exsistit δ>0\delta > 0 tale vt pro iisdem xx ipsvm f(x)f(x) signvm ipsivs LL habeat et ∣f(x)∣>∣L∣2\abs{f(x)} > \frac{\abs{L}}{2}. Vtraqve assertio est definitio ad provocationem certam adhibita: ε=1\varepsilon = 1 pro prima et ε=∣L∣2\varepsilon = \frac{\abs{L}}{2} pro altera.

Demonstratio

  1. 0<∣x−a∣<δ→∣f(x)−L∣<10 < \abs{x - a} < \delta \rightarrow \dato{u}{\abs{f(x) - L} < 1}

    Cvm ε=1\varepsilon = 1 definitio dat δ\delta tale vt valores ipsivs ff ab LL minvs qvam 11 distent.

  2. ∣f(x)∣≤∣f(x)−L∣+∣L∣<∣L∣+1\abs{f(x)} \leq \abs{f(x) - L} + \abs{L} < \resaltar{\abs{L} + 1}

    Per inaeqvalitatem triangvlarem valor absolvtvs ipsivs f(x)f(x) non excedit valorem ipsivs LL avctvm ea distantia.

  3. L−∣L∣2<f(x)<L+∣L∣2\dato{m}{L - \frac{\abs{L}}{2} < f(x) < L + \frac{\abs{L}}{2}}

    Si L≠0L \neq 0, cvm ε=∣L∣2\varepsilon = \frac{\abs{L}}{2}, qvod positivvm est, definitio alivd δ\delta dat, et f(x)f(x) in intervallo centri LL et radii ∣L∣2\frac{\abs{L}}{2} manet.

  4. L>0→f(x)>L2>0,L<0→f(x)<L2<0L > 0 \rightarrow f(x) > \resaltar{\frac{L}{2}} > 0, \qquad L < 0 \rightarrow f(x) < \resaltar{\frac{L}{2}} < 0

    Si L>0L > 0, terminvs sinister est L2\frac{L}{2}, qvi positivvs est; si L<0L < 0, terminvs dexter est L2\frac{L}{2}, qvi negativvs est. Vtroqve in casv f(x)f(x) signvm ipsivs LL habet et longivs a 00 abest qvam ∣L∣2\frac{\abs{L}}{2}.

Definitione valor cvivslibet limitis demonstrari potest, sed labor cvm complexitate fvnctionis crescit. Lectio de algebra limitvm ex hac regvlas demonstrat pro svmma, prodvcto, qvotiente, potentiis et radicibvs, qvae plerosqve limites compvtare sinvnt, qvin semper rvrsvs δ\delta qvaerendvm sit.

Problemata solvta

Problemata difficvltate crescvnt: tria prima δ\delta constrvvnt pro polynomio, radice et qvotiente, qvodqve svo modo factorem circvmscribendi qvi ∣x−a∣\abs{x - a} comitatvr; qvartvm negatione definitionis ostendit limitem aliqvem non exsistere; vltimvm maximvm δ\delta qvaerit qvod datae provocationi respondet.

Problema solvtvm 1Polynomivm secvndi gradvs

Ex definitione demonstrare lim⁡x→2(x2+x)=6\lim_{x \to 2} (x^2 + x) = 6.

Solvtio

  1. ∣(x2+x)−6∣=∣x−2∣⋅∣x+3∣\abs{(x^2 + x) - 6} = \abs{x - 2} \cdot \dato{f}{\abs{x + 3}}

    Sit ε>0\varepsilon > 0. Cvm 22 sit radix polynomii x2+x−6x^2 + x - 6, id factorem x−2x - 2 habet.

  2. ∣x−2∣<1→4<x+3<6→∣x+3∣<6\abs{x - 2} < 1 \rightarrow 4 < x + 3 < 6 \rightarrow \dato{c}{\abs{x + 3} < 6}

    Radivs antea ad 11 restringitvr: tvm xx inter 11 et 33 est, et factor secvndvs circvmscribitvr.

  3. δ=min⁡(1,ε6)\delta = \min\left(1, \frac{\varepsilon}{6}\right)

    Hac restrictione posita svfficit vt 6∣x−2∣<ε6\abs{x - 2} < \varepsilon; eligitvr minor dvorvm radiorvm.

  4. ∣(x2+x)−6∣=∣x−2∣∣x+3∣<ε6⋅6=ε\abs{(x^2 + x) - 6} = \abs{x - 2}\abs{x + 3} < \frac{\varepsilon}{6} \cdot 6 = \resaltar{\varepsilon}

    Si 0<∣x−2∣<δ0 < \abs{x - 2} < \delta, ambae condiciones implentvr, et inaeqvalitas postvlata seqvitvr.

Problema solvtvm 2Radix qvadrata

Ex definitione demonstrare lim⁡x→4x=2\lim_{x \to 4} \sqrt{x} = 2, vbi fvnctio in [0,∞)\ico{0}{\infty} definita est.

Solvtio

  1. x−2=(x−2)(x+2)x+2=x−4x+2\sqrt{x} - 2 = \frac{(\sqrt{x} - 2)(\sqrt{x} + 2)}{\sqrt{x} + 2} = \dato{q}{\frac{x - 4}{\sqrt{x} + 2}}

    Sit ε>0\varepsilon > 0. Vt x−4x - 4 appareat, mvltiplicatvr et dividitvr per expressionem conivgatam, x+2\sqrt{x} + 2, qvae positiva est.

  2. ∣x−2∣=∣x−4∣x+2≤∣x−4∣2\abs{\sqrt{x} - 2} = \frac{\abs{x - 4}}{\sqrt{x} + 2} \leq \dato{c}{\frac{\abs{x - 4}}{2}}

    Denominator saltem 22 est, qvia x≥0\sqrt{x} \geq 0; hac vice radivm restringere non opvs est, qvia margo in toto dominio valet.

  3. δ=2ε\delta = 2\varepsilon

    Svfficit igitvr vt ∣x−4∣2<ε\frac{\abs{x - 4}}{2} < \varepsilon.

  4. ∣x−2∣≤∣x−4∣2<2ε2=ε\abs{\sqrt{x} - 2} \leq \frac{\abs{x - 4}}{2} < \frac{2\varepsilon}{2} = \resaltar{\varepsilon}

    Si x≥0x \geq 0 et 0<∣x−4∣<2ε0 < \abs{x - 4} < 2\varepsilon, inaeqvalitas postvlata obtinetvr. Sola pvncta xx dominii examinantvr: negativa, in qvibvs radix definita non est, non nvmerantvr, qvamvis prope 44 sint, si ε\varepsilon magnvm est.

Problema solvtvm 3Qvotiens

Ex definitione demonstrare lim⁡x→31x=13\lim_{x \to 3} \frac{1}{x} = \frac{1}{3}, vbi fvnctio in R∖{0}\mathbb{R} \setminus \{0\} definita est.

Solvtio

  1. ∣1x−13∣=∣3−x3x∣=∣x−3∣3∣x∣\abs{\frac{1}{x} - \frac{1}{3}} = \abs{\frac{3 - x}{3x}} = \frac{\abs{x - 3}}{\dato{d}{3\abs{x}}}

    Sit ε>0\varepsilon > 0. Differentia ad commvnem denominatorem redvcitvr.

  2. ∣x−3∣<1→x>2→3∣x∣>6\abs{x - 3} < 1 \rightarrow x > 2 \rightarrow \dato{c}{3\abs{x} > 6}

    Nvnc factor qvi ∣x−3∣\abs{x - 3} comitatvr in denominatore est, et prohibendvm est ne is ad 00 accedat. Si ∣x−3∣<1\abs{x - 3} < 1, tvm x>2x > 2, et denominator maior est qvam 66.

  3. δ=min⁡(1,6ε)\delta = \min(1, 6\varepsilon)

    Hac restrictione posita qvotiens minor est qvam ∣x−3∣6\frac{\abs{x - 3}}{6}, et svfficit vt haec qvantitas minor sit qvam ε\varepsilon.

  4. ∣1x−13∣<∣x−3∣6<6ε6=ε\abs{\frac{1}{x} - \frac{1}{3}} < \frac{\abs{x - 3}}{6} < \frac{6\varepsilon}{6} = \resaltar{\varepsilon}

    Si 0<∣x−3∣<δ0 < \abs{x - 3} < \delta, ambae condiciones implentvr. Sine restrictione praevia methodvs deficeret: prope x=0x = 0 qvotiens sine margine crescit.

Problema solvtvm 4Fvnctio qvae salit

Fvnctio signi, in R∖{0}\mathbb{R} \setminus \{0\} definita, valet 11 in positivis et −1-1 in negativis. Demonstrare eam limitem non habere, cvm xx ad 00 tendit.

s(x)=x∣x∣s(x) = \frac{x}{\abs{x}}

Solvtio

  1. (∀L)(∃ε>0)(∀δ>0)(∃x)(0<∣x∣<δ∧∣s(x)−L∣≥ε)(\forall L)(\exists \varepsilon > 0)(\forall \delta > 0)(\exists x)\left(0 < \abs{x} < \delta \wedge \abs{s(x) - L} \geq \varepsilon\right)

    Pvnctvm 00 est pvnctvm accvmvlationis dominii. Ostendendvm est nvllvm nvmervm realem LL limitem esse; per negationem definitionis svfficit pro vnoqvoqve LL provocationem invenire cvi nvllvm δ\delta respondeat. Proponitvr ε=1\varepsilon = 1 pro omnibvs LL.

  2. s(δ2)=1,s(−δ2)=−1s\left(\frac{\delta}{2}\right) = 1, \qquad s\left(-\frac{\delta}{2}\right) = -1

    Sit δ>0\delta > 0 qvodlibet. Intervallvm perforatvm radii δ\delta nvmervm positivvm et negativvm continet, in qvibvs fvnctio valet 11 et −1-1.

  3. 2=∣1−(−1)∣≤∣1−L∣+∣L−(−1)∣2 = \abs{1 - (-1)} \leq \abs{1 - L} + \abs{L - (-1)}

    Distantia inter 11 et −1-1 est 22; per inaeqvalitatem triangvlarem distantiae ipsivs LL ab his dvobvs valoribvs svmmam saltem 22 efficivnt.

  4. ∣s(δ2)−L∣≥1∨∣s(−δ2)−L∣≥1\abs{s\left(\frac{\delta}{2}\right) - L} \geq 1 \vee \abs{s\left(-\frac{\delta}{2}\right) - L} \geq 1

    Inde seqvitvr alteram dvarvm distantiarvm saltem 11 esse: si ambae minores essent qvam 11, svmma earvm minor esset qvam 22.

  5. ¬(∃L)(lim⁡x→0s(x)=L)\neg (\exists L)\left(\lim_{x \to 0} s(x) = L\right)

    Ita pro vnoqvoqve LL provocatio ε=1\varepsilon = 1 responsionem non habet: nvlla fascia latitvdinis 22 simvl valores 11 et −1-1 continet, oris exclvsis. Fvnctio in 00 limitem non habet.

Problema solvtvm 5Maximvm delta

Pro fvnctione f(x)=x2f(x) = x^2 in pvncto a=1a = 1, cvm L=1L = 1 et provocatione ε=12\varepsilon = \frac{1}{2}, maximvm δ\delta determinare qvod provocationi respondet.

Solvtio

  1. ∣x2−1∣<12↔12<x2<32\abs{x^2 - 1} < \frac{1}{2} \leftrightarrow \frac{1}{2} < x^2 < \frac{3}{2}

    Condicio ∣x2−1∣<12\abs{x^2 - 1} < \frac{1}{2} significat x2x^2 inter 12\frac{1}{2} et 32\frac{3}{2} esse.

  2. 12<x<32\sqrt{\frac{1}{2}} < x < \sqrt{\frac{3}{2}}

    Prope 11 nvmeri xx positivi svnt, et condicio aeqvivalet ei qvod xx inter radices qvadratas terminorvm est.

  3. 1−12≈0,293,32−1≈0,2251 - \sqrt{\frac{1}{2}} \approx 0{,}293, \qquad \sqrt{\frac{3}{2}} - 1 \approx 0{,}225

    Distantiae ipsivs 11 a terminis diversae svnt: parabola ad dextram ipsivs 11 celerivs ascendit, et terminvs dexter propior est.

  4. δ=32−1=6−22\delta = \sqrt{\frac{3}{2}} - 1 = \resaltar{\frac{\sqrt{6} - 2}{2}}

    Intervallvm centri 11 et radii δ\delta in intervallo invento contineri debet; radivs eivs minorem dvarvm distantiarvm excedere non potest, qvae provocationi respondet.

  5. 0<32−1<δ′,∣(32)2−1∣=120 < \sqrt{\frac{3}{2}} - 1 < \delta', \qquad \abs{\left(\sqrt{\frac{3}{2}}\right)^2 - 1} = \frac{1}{2}

    Nvllvs radivs maior svfficit: si δ′>δ\delta' > \delta, pvnctvm x=32x = \sqrt{\frac{3}{2}} a 11 minvs qvam δ′\delta' distat, et in eo distantia ipsivs x2x^2 a 11 est exacte 12\frac{1}{2}, qvae non est minor qvam ε\varepsilon.

Problemata proposita

Problemata difficvltate crescvnt: dvo prima, aliis polynomiis, artem radii restringendi repetvnt; tertivm negationem definitionis ad fvnctionem qvae oscillat adhibet; qvartvm examinat qvid fiat si ordo qvantificatorvm invertitvr; vltimvm fvnctionem stvdet qvae in vno tantvm pvncto limitem habet. Vnvmqvodqve indicivm habet, qvod aperire convenit solvm postqvam problema temptatvm est.

Problema propositvm 1Alivd polynomivm secvndi gradvs

Ex definitione demonstrare lim⁡x→−1(2x2−3x)=5\lim_{x \to -1} (2x^2 - 3x) = 5.

Indicivm

Resolve 2x2−3x−52x^2 - 3x - 5 in factores: radicem −1-1 habet. Restringe radivm ad 11 et altervm factorem circvmscribe in intervallo qvod a −2-2 ad 00 patet.

Responsvm

Cvm 2x2−3x−5=(x+1)(2x−5)2x^2 - 3x - 5 = (x + 1)(2x - 5) et, si ∣x+1∣<1\abs{x + 1} < 1, tvm ∣2x−5∣<9\abs{2x - 5} < 9, respondet:

δ=min⁡(1,ε9)\delta = \min\left(1, \frac{\varepsilon}{9}\right)
Problema propositvm 2Cvbvs

Ex definitione demonstrare lim⁡x→1x3=1\lim_{x \to 1} x^3 = 1.

Indicivm

Vtere factorizatione differentiae cvborvm, x3−1=(x−1)(x2+x+1)x^3 - 1 = (x - 1)(x^2 + x + 1), et factorem secvndvm circvmscribe, cvm xx inter 00 et 22 est.

Responsvm

Si ∣x−1∣<1\abs{x - 1} < 1, tvm 0<x2+x+1<70 < x^2 + x + 1 < 7, ita vt respondeat:

δ=min⁡(1,ε7)\delta = \min\left(1, \frac{\varepsilon}{7}\right)
Problema propositvm 3Fvnctio qvae oscillat

Demonstrare fvnctionem sin⁡(1x)\sin\left(\frac{1}{x}\right), in R∖{0}\mathbb{R} \setminus \{0\} definitam, limitem non habere, cvm xx ad 00 tendit.

Indicivm

Methodvm problematis solvti 4 seqvere. In omni intervallo perforato centri 00 svnt pvncta in qvibvs fvnctio valet 11 et pvncta in qvibvs valet −1-1: qvaere xx formae 1π2+2nπ\frac{1}{\frac{\pi}{2} + 2n\pi} et 13π2+2nπ\frac{1}{\frac{3\pi}{2} + 2n\pi}, cvm nn natvrali satis magno.

Responsvm

Pro vnoqvoqve LL nvllvm δ\delta provocationi ε=1\varepsilon = 1 respondet, qvia pro nn magno dvo pvncta qvae seqvvntvr a 00 minvs qvam δ\delta distant, et in iis fvnctio valet 11 et −1-1:

xn=1π2+2nπ,yn=13π2+2nπx_n = \frac{1}{\frac{\pi}{2} + 2n\pi}, \qquad y_n = \frac{1}{\frac{3\pi}{2} + 2n\pi}
Solvtio explicata

Solvtio

  1. 0<13π2+2nπ<1π2+2nπ<12nπ<δ0 < \frac{1}{\frac{3\pi}{2} + 2n\pi} < \frac{1}{\frac{\pi}{2} + 2n\pi} < \frac{1}{2n\pi} < \resaltar{\delta}

    Sint LL nvmervs realis et δ>0\delta > 0. Per proprietatem Archimedeam exsistit nvmervs natvralis nn cvm 2nπ>1δ2n\pi > \frac{1}{\delta}; tvm dvo pvncta qvae seqvvntvr positiva svnt et minora qvam δ\delta.

  2. sin⁡(π2+2nπ)=1,sin⁡(3π2+2nπ)=−1\sin\left(\frac{\pi}{2} + 2n\pi\right) = 1, \qquad \sin\left(\frac{3\pi}{2} + 2n\pi\right) = -1

    In primo 1x\frac{1}{x} est angvlvs cvivs sinvs est 11; in altero, angvlvs cvivs sinvs est −1-1.

  3. ∣1−L∣+∣L+1∣≥2→∣1−L∣≥1∨∣−1−L∣≥1\abs{1 - L} + \abs{L + 1} \geq 2 \rightarrow \abs{1 - L} \geq 1 \vee \abs{-1 - L} \geq 1

    Vt in problemate solvto 4, distantiae ipsivs LL ab 11 et ab −1-1 svmmam saltem 22 efficivnt, et altera earvm saltem 11 est. Provocatio ε=1\varepsilon = 1 responsionem non habet, pro nvllo LL.

Problema propositvm 4Ordo qvantificatorvm

Sint ff fvnctio in AA definita, aa pvnctvm accvmvlationis copiae AA et LL nvmervs realis. Demonstrare envntiatvm qvod seqvitvr, qvod ex definitione limitis oritvr dvobvs primis qvantificatoribvs permvtatis, vervm esse si et solvm si ff valet LL in omnibvs pvnctis copiae AA alicvivs intervalli perforati centri aa. Satisfacitne ei fvnctio x2x^2 in a=3a = 3 cvm L=9L = 9?

(∃δ>0)(∀ε>0)(∀x∈A)(0<∣x−a∣<δ→∣f(x)−L∣<ε)(\exists \delta > 0)(\forall \varepsilon > 0)(\forall x \in A)\left(0 < \abs{x - a} < \delta \rightarrow \abs{f(x) - L} < \varepsilon\right)
Indicivm

Si nvmervs non negativvs minor est qvam omne ε>0\varepsilon > 0, est 00: aliter ipse esset ε\varepsilon qvo non minor est.

Responsvm

Fixo δ\delta envntiati, qvodqve xx intervalli perforati condicioni ∣f(x)−L∣<ε\abs{f(x) - L} < \varepsilon satisfacit pro omni ε>0\varepsilon > 0, ergo f(x)=Lf(x) = L; conversa immediata est. Fvnctio x2x^2 ei in 33 non satisfacit, qvamvis limes eivs ibi sit 99, qvia in nvllo intervallo constans est:

(3+δ2)2≠9\left(3 + \frac{\delta}{2}\right)^2 \neq 9
Solvtio explicata

Solvtio

  1. (∀ε>0)(∣f(x)−L∣<ε)\dato{t}{(\forall \varepsilon > 0)\left(\abs{f(x) - L} < \varepsilon\right)}

    Ponamvs envntiatvm vervm esse, et sit δ\delta radivs qvem affirmat. Svmamvs xx copiae AA cvm 0<∣x−a∣<δ0 < \abs{x - a} < \delta; inaeqvalitas pro omni ε\varepsilon positivo valet.

  2. ∣f(x)−L∣<∣f(x)−L∣→⊥,f(x)=L\abs{f(x) - L} < \abs{f(x) - L} \rightarrow \bot, \qquad \resaltar{f(x) = L}

    Si ∣f(x)−L∣\abs{f(x) - L} positivvm esset, svmi posset ε=∣f(x)−L∣\varepsilon = \abs{f(x) - L}, et inaeqvalitas diceret nvmervm se ipso minorem esse. Ergo est 00, et f(x)=Lf(x) = L.

  3. 0<∣x−a∣<δ→∣f(x)−L∣=0<ε0 < \abs{x - a} < \delta \rightarrow \abs{f(x) - L} = 0 < \varepsilon

    Vice versa, si ff valet LL in pvnctis copiae AA intervalli perforati radii δ\delta, idem δ\delta pro omni ε\varepsilon svfficit, qvia distantia est 00.

  4. 0<∣x−3∣<6→x2≠90 < \abs{x - 3} < 6 \rightarrow x^2 \neq 9

    Fvnctio x2x^2 non valet 99 in vllo pvncto a 33 diverso prope id sito, ita vt envntiato non satisfaciat, qvamvis definitioni limitis satisfaciat. Envntiatvm inversvm non est alivs modvs idem dicendi, sed assertio mvlto fortior.

Problema propositvm 5Limes in vno tantvm pvncto

Fvnctio qvae seqvitvr valet xx in rationalibvs et 00 in irrationalibvs. Demonstrare limitem eivs in 00 esse 00, et eam in nvllo pvncto a≠0a \neq 0 limitem habere.

h(x)={xx∈Q0x∉Qh(x) = \begin{cases} x & x \in \mathbb{Q} \\ 0 & x \notin \mathbb{Q} \end{cases}
Indicivm

In 00 observa ∣h(x)∣≤∣x∣\abs{h(x)} \leq \abs{x} in omnibvs casibvs. In a≠0a \neq 0 propone provocationem ε=∣a∣3\varepsilon = \frac{\abs{a}}{3} et vtere eo qvod in omni intervallo svnt rationales et irrationales, vt in lectione de recta reali demonstratvm est: irrationalis propinqvvs cogit LL prope 00 esse, et rationalis propinqvvs, prope aa.

Responsvm

In 00 respondet δ=ε\delta = \varepsilon. In a≠0a \neq 0, si LL limes esset, irrationalis yy et rationalis xx intervalli perforati radii min⁡(δ,∣a∣3)\min\left(\delta, \frac{\abs{a}}{3}\right) simvl darent dvas inaeqvalitates qvae seqvvntvr, qvae inter se repvgnant:

∣L∣<∣a∣3,∣L∣>∣x∣−∣a∣3>∣a∣3\abs{L} < \frac{\abs{a}}{3}, \qquad \abs{L} > \abs{x} - \frac{\abs{a}}{3} > \frac{\abs{a}}{3}
Solvtio explicata

Solvtio

  1. 0<∣x∣<ε→∣h(x)−0∣≤∣x∣<ε0 < \abs{x} < \varepsilon \rightarrow \abs{h(x) - 0} \leq \abs{x} < \varepsilon

    In 00: in rationalibvs ∣h(x)∣=∣x∣\abs{h(x)} = \abs{x}, et in irrationalibvs ∣h(x)∣=0\abs{h(x)} = 0; vtroqve in casv distantia ipsivs h(x)h(x) ab 00 non excedit distantiam ipsivs xx ab 00, et respondet δ=ε\delta = \varepsilon.

  2. δ′=min⁡(δ,∣a∣3)\delta' = \min\left(\delta, \frac{\abs{a}}{3}\right)

    Sit a≠0a \neq 0 et ponamvs LL esse limitem in aa. Cvm ε=∣a∣3\varepsilon = \frac{\abs{a}}{3} est δ\delta qvod respondet, idqve, si opvs est, ad ∣a∣3\frac{\abs{a}}{3} minvitvr.

  3. ∣0−L∣<∣a∣3→∣L∣<∣a∣3\abs{0 - L} < \frac{\abs{a}}{3} \rightarrow \dato{i}{\abs{L} < \frac{\abs{a}}{3}}

    In intervallo perforato radii δ′\delta' est irrationalis yy, in qvo hh valet 00: limes prope 00 manet.

  4. ∣x−L∣<∣a∣3,∣x∣>∣a∣−∣a∣3=2∣a∣3\abs{x - L} < \frac{\abs{a}}{3}, \qquad \dato{r}{\abs{x} > \abs{a} - \frac{\abs{a}}{3} = \frac{2\abs{a}}{3}}

    Est etiam rationalis xx, in qvo hh valet xx. Cvm xx ab aa minvs qvam ∣a∣3\frac{\abs{a}}{3} distet, valor eivs absolvtvs maior est qvam 2∣a∣3\frac{2\abs{a}}{3}.

  5. ∣L∣≥∣x∣−∣x−L∣>2∣a∣3−∣a∣3=∣a∣3\abs{L} \geq \abs{x} - \abs{x - L} > \frac{2\abs{a}}{3} - \frac{\abs{a}}{3} = \resaltar{\frac{\abs{a}}{3}}

    Per inaeqvalitatem triangvlarem ∣L∣\abs{L} simvl minor et maior esset qvam ∣a∣3\frac{\abs{a}}{3}: contradictio. In aa limes non est.