Τύποι μέσα στη γραμμή και σε ξεχωριστή γραμμή

Δύο καταστάσεις στοιχειοθεσίας

Ως τώρα η μηχανή στοιχειοθετούσε κείμενο: λέξεις χωρισμένες με κενά, που κατανέμονται σε γραμμές και παραγράφους. Ένας τύπος υπακούει σε άλλους κανόνες, και γι’ αυτό το LaTeX τον στοιχειοθετεί σε μια χωριστή μαθηματική κατάσταση, στην οποία μπαίνουμε και από την οποία βγαίνουμε με οριοθέτες. Όσα αλλάζουν με την είσοδο είναι πολλά, και αξίζει να απαριθμηθούν πριν δούμε τους οριοθέτες, γιατί από αυτά απορρέουν σχεδόν όλες οι συμβουλές του μαθήματος.

• Τα γράμματα στοιχειοθετούνται σε δική τους πλάγια γραφή, εκείνη των μεταβλητών, με πλάτος και αποστάσεις σχεδιασμένα ώστε να διαβάζονται ως σύμβολα και όχι ως λέξεις.
• Τα κενά του πηγαίου κώδικα δεν μετρούν: τα $x=a-b$ και $x = a - b$ δίνουν ακριβώς το ίδιο. Την απόσταση την υπολογίζει η μηχανή ανάλογα με την κατηγορία κάθε συμβόλου: συνηθισμένο (ένα γράμμα, ένα ψηφίο), δυαδικός τελεστής (+, -), σχέση (=, <), σημείο στίξης (το κόμμα), άνοιγμα και κλείσιμο (οι παρενθέσεις).
• Δεν επιτρέπεται κενή γραμμή: μια κενή γραμμή τελειώνει την παράγραφο, και ένας τύπος δεν μπορεί να μείνει ανοιχτός στο τέλος μιας παραγράφου.
• Ορισμένα σύμβολα υπάρχουν μόνο στη μία από τις δύο καταστάσεις: τα ^ και _, που σχηματίζουν εκθέτες και δείκτες, ή τα ελληνικά γράμματα γραμμένα ως εντολές, όπως το \alpha, είναι μαθηματικά· τα γράμματα του κειμένου, όπως το ά που πληκτρολογούμε, ανήκουν στο κείμενο.

ΠαράδειγμαΗ μηχανή αποστασιοποιεί τα σύμβολα ανάλογα με την κατηγορία τους

Κώδικας LaTeX

Ως κείμενο: x=a-b, y=-b.​Στη μαθηματική κατάσταση: $x=a-b$, $y=-b$.​Με άλλα κενά στον κώδικα: $x   =   a-   b$, $y = - b$.

Αποτέλεσμα

Η δεύτερη και η τρίτη γραμμή είναι ίδιες, αν και οι κώδικές τους διαφέρουν. Στο $x=a-b$ το πλην είναι δυαδικό, γιατί έχει όρο και από τις δύο πλευρές, και παίρνει ένα μεσαίο κενό· μετά το ίσον του $y=-b$ δεν έχει όρο αριστερά, θεωρείται πρόσημο ενός όρου και κολλάει στο b. Η πρώτη γραμμή, στοιχειοθετημένη ως κείμενο, δεν ξεχωρίζει τίποτα: το ενωτικό είναι ενωτικό και το ίσον δεν έχει κενά.

Γιατί μια μεταβλητή δεν γράφεται με textit

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η πλάγια γραφή του κειμένου και εκείνη της μαθηματικής κατάστασης δεν είναι το ίδιο πράγμα. Το \textit{x} δίνει ένα γράμμα της πλάγιας γραφής του κειμένου, χωρίς την απόσταση που δίνει η μηχανή στα σύμβολα· και μια λέξη γραμμένη στη μαθηματική κατάσταση δεν είναι λέξη, αλλά ακολουθία πολλαπλασιαζόμενων μεταβλητών, αν τα γράμματά της υπάρχουν καν στη μαθηματική γραμματοσειρά.

ΠαράδειγμαΗ πλάγια γραφή του κειμένου, μια λέξη ως τύπος και η σωστή μορφή

Κώδικας LaTeX

Με textit: \textit{f}(\textit{x}) = \textit{x} + 1, αν \textit{x} > 0.​Ως τύπος: $f(x) = x + 1$, αν $x > 0$.​Μια λέξη στη μαθηματική κατάσταση: $κόστος = τιμή - έκπτωση$.​Οι λέξεις ως κείμενο: $\text{κόστος} = \text{τιμή} - \text{έκπτωση}$.

Αποτέλεσμα

Στην πρώτη γραμμή τα κενά είναι μόνο όσα πληκτρολόγησε ο συντάκτης, και τα σύμβολα είναι της γραμματοσειράς του κειμένου· τα γράμματα, επιπλέον, είναι της πλάγιας γραφής του κειμένου, με άλλο σχέδιο από εκείνα του τύπου. Μέσα στον τύπο, αντίθετα, η μηχανή δίνει στο ίσον και στο σύμβολο «μεγαλύτερο» την απόσταση μιας σχέσης από κάθε πλευρά. Στην τρίτη γραμμή οι ελληνικές λέξεις χάνονται εντελώς και μένουν μόνο το ίσον και το πλην: η μαθηματική πλάγια γραφή του LuaLaTeX, χωρίς πρόσθετα πακέτα, δεν περιέχει τα ελληνικά γράμματα του κειμένου, και μόνο το αρχείο καταγραφής το δείχνει, με ένα «Missing character» για κάθε γράμμα. Μια λέξη με λατινικά γράμματα δεν θα χανόταν, αλλά θα διαβαζόταν ως γινόμενο μεταβλητών με ακανόνιστες αποστάσεις. Η εντολή \text, του πακέτου amsmath, μελετάται παρακάτω σε αυτό το μάθημα.

Ένα μαθηματικό σύμβολο έξω από την κατάστασή του

Με το pdfLaTeX, το \alpha γραμμένο στο κείμενο δίνει το σφάλμα «Missing $ inserted». Με το LuaLaTeX, τη μηχανή αυτού του μαθήματος, όχι: το ελληνικό γράμμα στοιχειοθετείται χωρίς σφάλμα, αλλά απρόβλεπτα. Αν στο έγγραφο δεν έχει στοιχειοθετηθεί ακόμη κανένας τύπος, εξαφανίζεται· αν έχει ήδη στοιχειοθετηθεί κάποιος, εμφανίζεται, παρμένο από τη μαθηματική γραμματοσειρά και κολλημένο στην επόμενη λέξη, γιατί το κενό που ακολουθεί μια εντολή χάνεται.

ΠαράδειγμαΤο ίδιο ελληνικό γράμμα, τρεις φορές

Κώδικας LaTeX

Πρώτη: η γωνία \alpha είναι οξεία.​Δεύτερη: η γωνία $\alpha$ είναι οξεία.​Τρίτη: η γωνία \alpha είναι οξεία.

Αποτέλεσμα

Η πρώτη πρόταση χάνει το γράμμα χωρίς ορατή προειδοποίηση· η τρίτη το διατηρεί κατά τύχη, κολλημένο στο «είναι». Το μόνο ίχνος βρίσκεται στο αρχείο καταγραφής, και μόνο για την πρώτη:

Αρχείο καταγραφής μεταγλώττισης

Missing character: There is no ^^K (U+000B) in font nullfont!

Επομένως, στο LuaLaTeX ένα μαθηματικό σύμβολο γραμμένο έξω από την κατάστασή του δεν καταγγέλλεται: πρέπει να γράφεται πάντα ανάμεσα σε οριοθέτες, και καλό είναι να αναζητούμε το «Missing character» στο αρχείο καταγραφής πριν θεωρήσουμε ένα έγγραφο τελειωμένο.