Ad argvmentvm transi
Topos Uranos

Svbstitvtiones trigonometricae et hyperbolicae

Svmmarivm

Haec lectio primitivas fvnctionvm invenit qvae vnam ex radicibvs a2−x2\sqrt{a^2 - x^2}, a2+x2\sqrt{a^2 + x^2} vel x2−a2\sqrt{x^2 - a^2} continent, cvm a>0a > 0, svbstitvendo xx per fvnctionem trigonometricam vel hyperbolicam cvivs qvadratvm, per identitatem fvndamentalem, radicandvm in qvadratvm perfectvm convertit. Qvaeqve svbstitvtio casvs est mvtationis variabilis per fvnctionem inversam: intervallvm novae variabilis ita eligitvr vt svbstitvtio invertibilis sit, derivata eivs non evanescat et radix cvm signo noto simplificetvr, sine valore absolvto vel cvm eo ivstificato. Sic primitivae trivm radicvm obtinentvr, primvm fvnctionibvs trigonometricis, deinde hyperbolicis, et dvae viae comparantvr. Lectio clavditvr methodo qvadrati complendi, qvae radicem cvivslibet polynomii secvndi gradvs ad vnam ex tribvs radicibvs svpra dictis redvcit.

Proposita discendi

  1. Eligere, pro vnaqvaqve ex radicibvs a2−x2\sqrt{a^2 - x^2}, a2+x2\sqrt{a^2 + x^2} et x2−a2\sqrt{x^2 - a^2}, svbstitvtionem trigonometricam et intervallvm novae variabilis in qvo invertibilis est, et radicem cvm signo recto simplificare.
  2. Primitivas trivm radicvm demonstrare, cvm intervallo in qvo qvaeqve valet, extremis inclvsis in qvibvs radix evanescit.
  3. Svbstitvtiones hyperbolicas adhibere, eas cvm trigonometricis comparare et confirmare primitivas dvarvm viarvm constante differre.
  4. Qvadratvm complere vt ax2+bx+c\sqrt{ax^2 + bx + c} ad vnam ex tribvs radicibvs redvcatvr, et casvs agnoscere in qvibvs dominivm est recta tota, dvae semirectae, intervallvm circvmscriptvm vel copia sine intervallis.

Tres radices et tres svbstitvtiones trigonometricae

Consideremvs fvnctiones qvae radicem formae a2−x2\sqrt{a^2 - x^2}, a2+x2\sqrt{a^2 + x^2} vel x2−a2\sqrt{x^2 - a^2} continent, cvm a>0a > 0. Nvlla regvla tabvlae primitivarvm eas generaliter expedit, sed qvaeqve in fvnctionem trigonometricam sine radicibvs convertitvr, si xx per asin⁡ta \sin t, atan⁡ta \tan t vel asec⁡ta \sec t svbstitvitvr: identitates Pythagoricae 1−sin⁡2t=cos⁡2t1 - \sin^2 t = \cos^2 t, 1+tan⁡2t=sec⁡2t1 + \tan^2 t = \sec^2 t et sec⁡2t−1=tan⁡2t\sec^2 t - 1 = \tan^2 t ex radicando qvadratvm facivnt. Theorema svbstitvtionvm trigonometricarvm, ex lectione de identitatibvs trigonometricis fvndamentalibvs, hvnc calcvlvm iam fecit cvm a=1a = 1. Ad integrandvm aliqvid amplivs reqviritvr: theorema mvtationis variabilis per fvnctionem inversam, ex lectione de integratione per mvtationem variabilis, intervallvm TT postvlat in qvo svbstitvtio x=h(t)x = h(t) derivabilis sit cvm h′(t)≠0h'(t) \neq 0, et integrandvm in I=h(T)I = h(T) definitvm esse. Ideo intervalla ipsivs tt aperta svnt: in extremis eorvm derivata svbstitvtionis evanescit avt non exsistit.

PropositioTres svbstitvtiones trigonometricae

Sit a>0a > 0. In qvoqve casv hh derivabilis est in intervallo TT cvm h′(t)≠0h'(t) \neq 0, imago I=h(T)I = h(T) et inversa eae svnt qvae indicantvr, et radix hoc modo simplificatvr:

  • h(t)=asin⁡th(t) = a \sin t, in T=(−π2,π2)T = \ioo{-\frac{\pi}{2}}{\frac{\pi}{2}}: I=(−a,a)I = \ioo{-a}{a}, h−1(x)=arcsin⁡xah^{-1}(x) = \arcsin \frac{x}{a}, et a2−h(t)2=acos⁡t\sqrt{a^2 - h(t)^2} = a \cos t;
  • h(t)=atan⁡th(t) = a \tan t, in T=(−π2,π2)T = \ioo{-\frac{\pi}{2}}{\frac{\pi}{2}}: I=RI = \mathbb{R}, h−1(x)=arctan⁡xah^{-1}(x) = \arctan \frac{x}{a}, et a2+h(t)2=asec⁡t\sqrt{a^2 + h(t)^2} = a \sec t;
  • h(t)=asec⁡th(t) = a \sec t, in T+=(0,π2)T_+ = \ioo{0}{\frac{\pi}{2}} et in T−=(π2,π)T_- = \ioo{\frac{\pi}{2}}{\pi}: h(T+)=(a,∞)h(T_+) = \ioo{a}{\infty}, h(T−)=(−∞,−a)h(T_-) = \ioo{-\infty}{-a}, in vtroqve casv h−1(x)=arccos⁡axh^{-1}(x) = \arccos \frac{a}{x}, et h(t)2−a2\sqrt{h(t)^2 - a^2} valet atan⁡ta \tan t in T+T_+ et −atan⁡t-a \tan t in T−T_-.

Qvaeqve identitas Pythagorica qvadratvm radicis dat, et signvm fvnctionis trigonometricae in intervallo electo decernit vtra ex dvabvs radicibvs qvadratis sit.

Demonstratio

  1. a2−a2sin⁡2t=acos⁡2t=a∣cos⁡t∣=acos⁡t,t∈T\sqrt{a^2 - a^2 \sin^2 t} = a \sqrt{\cos^2 t} = a \abs{\cos t} = \resaltar{a \cos t}, \qquad t \in T

    In TT est cos⁡t>0\cos t > 0, et derivata h′(t)=acos⁡th'(t) = a \cos t positiva est. Per theorema restrictionvm biiectivarvm, ex lectione de fvnctionibvs trigonometricis inversis, sinvs biiectio est ex [−π2,π2]\icc{-\frac{\pi}{2}}{\frac{\pi}{2}} in [−1,1]\icc{-1}{1}, et crescens est, per theorema monotoniae in intervallis principalibvs; sine extremis, h(T)=(−a,a)h(T) = \ioo{-a}{a}, et t=arcsin⁡xat = \arcsin \frac{x}{a}. Cvm y2=∣y∣\sqrt{y^2} = \abs{y} pro omni yy reali:

  2. a2+a2tan⁡2t=asec⁡2t=a∣sec⁡t∣=asec⁡t,t∈T\sqrt{a^2 + a^2 \tan^2 t} = a \sqrt{\sec^2 t} = a \abs{\sec t} = \resaltar{a \sec t}, \qquad t \in T

    Derivata h′(t)=asec⁡2th'(t) = a \sec^2 t positiva est in TT, tangens per idem theorema biiectio est ex TT in R\mathbb{R}, et t=arctan⁡xat = \arctan \frac{x}{a}. In TT est sec⁡t>0\sec t > 0.

  3. a2sec⁡2t−a2=a∣tan⁡t∣=atan⁡t,t∈T+,a∣tan⁡t∣=−atan⁡t,t∈T−\sqrt{a^2 \sec^2 t - a^2} = a \abs{\tan t} = \resaltar{a \tan t}, \quad t \in T_+, \qquad a \abs{\tan t} = \resaltar{-a \tan t}, \quad t \in T_-

    Derivata h′(t)=asec⁡ttan⁡t=asin⁡tcos⁡2th'(t) = a \sec t \tan t = \frac{a \sin t}{\cos^2 t} positiva est in T+T_+ et in T−T_-, vbi sin⁡t>0\sin t > 0. Si ∣x∣>a\abs{x} > a, tvm ax\frac{a}{x} in [−1,1]\icc{-1}{1} iacet nec nvllvm est; per theorema restrictionvm biiectivarvm, t=arccos⁡axt = \arccos \frac{a}{x} vnicvm est tt ex [0,π]\icc{0}{\pi} cvm cos⁡t=ax\cos t = \frac{a}{x}, id est cvm asec⁡t=xa \sec t = x, et in T+T_+ iacet si x>ax > a et in T−T_- si x<−ax < -a. Tangens positiva est in T+T_+ et negativa in T−T_-.

Figvra instrvmentvm exhibet ad variabilem xx redevndi: in qvoqve casv triangvlvm rectangvlvm cvm angvlo tt, cvivs latera svnt aa, xx et radix. Ex eo ceterae fvnctiones trigonometricae ipsivs tt legvntvr; verbi gratia, si x=asin⁡tx = a \sin t, tvm cos⁡t=a2−x2a\cos t = \frac{\sqrt{a^2 - x^2}}{a} et tan⁡t=xa2−x2\tan t = \frac{x}{\sqrt{a^2 - x^2}}. Triangvlvm solvm valet si tt inter 00 et π2\frac{\pi}{2} iacet; pro ceteris valoribvs eaedem aeqvalitates demonstrantvr theoremate compositionvm decvssatarvm, ex lectione de fvnctionibvs trigonometricis inversis, secvndvm qvod cos⁡(arcsin⁡y)=1−y2\cos(\arcsin y) = \sqrt{1 - y^2} in [−1,1]\icc{-1}{1}, vel directe signo in propositione fixo.

In tertio casv signvm in T−T_- vitari non potest, si eadem inversa arccos⁡ax\arccos \frac{a}{x} in vtroqve ramo desideratvr. Intervallvm (π,3π2)\ioo{\pi}{\frac{3\pi}{2}}, vbi tangens positiva est, signvm vitat, sed tvm inversa est 2π−arccos⁡ax2\pi - \arccos \frac{a}{x}; ambae electiones eandem primitivam dant, constante excepta. Theorema svbstitvtionvm trigonometricarvm solvm x≥1x \geq 1 tractabat; propositio id ad ramvm negativvm extendit.

TheoremaPrimitivae trivm radicvm

Sit a>0a > 0. In intervallo clavso [−a,a]\icc{-a}{a}:

∫a2−x2 dx=12xa2−x2+a22arcsin⁡xa+C\int \sqrt{a^2 - x^2} \, \mathrm{d}x = \frac{1}{2} x \sqrt{a^2 - x^2} + \frac{a^2}{2} \arcsin \frac{x}{a} + C

In R\mathbb{R}:

∫x2+a2 dx=12xx2+a2+a22ln⁡(x+x2+a2)+C\int \sqrt{x^2 + a^2} \, \mathrm{d}x = \frac{1}{2} x \sqrt{x^2 + a^2} + \frac{a^2}{2} \ln\left(x + \sqrt{x^2 + a^2}\right) + C

In vnoqvoqve ex intervallis (−∞,−a]\ioc{-\infty}{-a} et [a,∞)\ico{a}{\infty}, cvm vna constante pro qvoqve intervallo:

∫x2−a2 dx=12xx2−a2−a22ln⁡∣x+x2−a2∣+C\int \sqrt{x^2 - a^2} \, \mathrm{d}x = \frac{1}{2} x \sqrt{x^2 - a^2} - \frac{a^2}{2} \ln \abs{x + \sqrt{x^2 - a^2}} + C

Qvaeqve formvla obtinetvr svbstitvtione congrventi propositionis svperioris, et valet etiam in extremis in qvibvs radix evanescit.

Demonstratio

  1. ∫a2cos⁡2t dt=a22(t+sin⁡tcos⁡t)+C→F1(x)=12xa2−x2+a22arcsin⁡xa\int a^2 \cos^2 t \, \mathrm{d}t = \frac{a^2}{2} \left(t + \sin t \cos t\right) + C \rightarrow \resaltar{F_1(x) = \frac{1}{2} x \sqrt{a^2 - x^2} + \frac{a^2}{2} \arcsin \frac{x}{a}}

    Cvm x=asin⁡tx = a \sin t in T=(−π2,π2)T = \ioo{-\frac{\pi}{2}}{\frac{\pi}{2}}, integrandvm in variabili tt est acos⁡t⋅acos⁡ta \cos t \cdot a \cos t. Per redvctionem potentiarvm cos⁡2t=1+cos⁡2t2\cos^2 t = \frac{1 + \cos 2t}{2} et corollarivm mvtationis linearis variabilis, ex lectione de mvtatione variabilis, obtinetvr GG. Ad redevndvm, sin⁡t=xa\sin t = \frac{x}{a} et cos⁡t=a2−x2a\cos t = \frac{\sqrt{a^2 - x^2}}{a}, per propositionem; theorema svbstitvtionis inversae primitivam in (−a,a)\ioo{-a}{a} dat.

  2. lim⁡x→a−F1′(x)=lim⁡x→a−a2−x2=0=a2−a2\lim_{x \to a^-} F_1'(x) = \lim_{x \to a^-} \sqrt{a^2 - x^2} = \resaltar{0 = \sqrt{a^2 - a^2}}

    Fvnctio F1F_1 continva est in [−a,a]\icc{-a}{a}: radix enim continva est, et arcvs sinvs, per corollarivm continvitatis inversae, ex lectione de theoremate valoris intermedii; derivata eivs in (−a,a)\ioo{-a}{a} radix est, qvae ad 00 in extremis tendit. Per corollarivm limitis derivatae, ex lectione de theorematis Fermatii, Rollii, Lagrangii et Cavchii, F1F_1 in aa derivatam sinistram habet, et in −a-a derivatam dextram, valori radicis aeqvales: F1F_1 primitiva est in [−a,a]\icc{-a}{a}.

  3. ∫a2sec⁡3t dt=a22(sec⁡ttan⁡t+ln⁡(sec⁡t+tan⁡t))+C→12xx2+a2+a22ln⁡(x+x2+a2)+C\int a^2 \sec^3 t \, \mathrm{d}t = \frac{a^2}{2} \left(\sec t \tan t + \ln\left(\sec t + \tan t\right)\right) + C \rightarrow \resaltar{\frac{1}{2} x \sqrt{x^2 + a^2} + \frac{a^2}{2} \ln\left(x + \sqrt{x^2 + a^2}\right) + C}

    Cvm x=atan⁡tx = a \tan t in T=(−π2,π2)T = \ioo{-\frac{\pi}{2}}{\frac{\pi}{2}}, integrandvm in variabili tt est asec⁡t⋅asec⁡2ta \sec t \cdot a \sec^2 t, et primitiva ipsivs sec⁡3t\sec^3 t ea est propositionis redvctionis potentiarvm secantis, cvm theoremate primitivae secantis, ex lectione de integralibvs trigonometricis; in TT est sec⁡t+tan⁡t>0\sec t + \tan t > 0. Redevndo, cvm tan⁡t=xa\tan t = \frac{x}{a} et sec⁡t=x2+a2a\sec t = \frac{\sqrt{x^2 + a^2}}{a}, logarithmvs est ln⁡(x+x2+a2)−ln⁡a\ln\left(x + \sqrt{x^2 + a^2}\right) - \ln a, et constans −a22ln⁡a-\frac{a^2}{2} \ln a in CC inclvditvr.

  4. G(t)=a22(sec⁡ttan⁡t−ln⁡∣sec⁡t+tan⁡t∣)→G(arccos⁡ax)=F3(x)+a22ln⁡aG(t) = \frac{a^2}{2} \left(\sec t \tan t - \ln \abs{\sec t + \tan t}\right) \rightarrow \resaltar{G\left(\arccos \frac{a}{x}\right) = F_3(x) + \frac{a^2}{2} \ln a}

    Cvm x=asec⁡tx = a \sec t in T+T_+, integrandvm in variabili tt est atan⁡t⋅asec⁡ttan⁡t=a2(sec⁡3t−sec⁡t)a \tan t \cdot a \sec t \tan t = a^2 \left(\sec^3 t - \sec t\right), propter tan⁡2t=sec⁡2t−1\tan^2 t = \sec^2 t - 1. Primitivis ipsorvm sec⁡3t\sec^3 t et sec⁡t\sec t, qvas propositio redvctionis potentiarvm secantis et theorema primitivae secantis dant, ex lectione de integralibvs trigonometricis, obtinetvr GG; redevndo, cvm sec⁡t=xa\sec t = \frac{x}{a} et tan⁡t=x2−a2a\tan t = \frac{\sqrt{x^2 - a^2}}{a}, prodit formvla envntiati addita constante a22ln⁡a\frac{a^2}{2} \ln a, in (a,∞)\ioo{a}{\infty}.

  5. −G(arccos⁡ax)=F3(x)+a22ln⁡a,x<−a-G\left(\arccos \frac{a}{x}\right) = \resaltar{F_3(x) + \frac{a^2}{2} \ln a}, \qquad x < -a

    In T−T_- radix est −atan⁡t-a \tan t, integrandvm in tt est −a2sec⁡ttan⁡2t-a^2 \sec t \tan^2 t et primitiva eivs est −G-G; redevndo, tan⁡t=−x2−a2a\tan t = -\frac{\sqrt{x^2 - a^2}}{a}, et apparet ln⁡∣x−x2−a2∣\ln \abs{x - \sqrt{x^2 - a^2}}. Cvm (x−x2−a2)(x+x2−a2)=a2\left(x - \sqrt{x^2 - a^2}\right)\left(x + \sqrt{x^2 - a^2}\right) = a^2, ille logarithmvs est 2ln⁡a−ln⁡∣x+x2−a2∣2 \ln a - \ln \abs{x + \sqrt{x^2 - a^2}}, et rvrsvs prodit F3(x)+a22ln⁡aF_3(x) + \frac{a^2}{2} \ln a, in (−∞,−a)\ioo{-\infty}{-a}. In ±a\pm a, vt in secvndo articvlo, F3F_3 continva est et derivata eivs ad 00 tendit.

In dvobvs postremis articvlis F3F_3 est fvnctio envntiati. Signvm rami negativi formvlam non mvtat, qvia valor absolvtvs logarithmi id absorbet; sed sine propositione svperiore nesciretvr eandem expressionem in vtraqve semirecta valere. Eaedem svbstitvtiones primitivas reciprocarvm radicvm dant, qvas propositio primitivarvm cvm parametro, ex lectione de mvtatione variabilis, alio modo obtinvit: cvm x=atan⁡tx = a \tan t, verbi gratia, ∫1x2+a2 dx\int \frac{1}{\sqrt{x^2 + a^2}} \, \mathrm{d}x in ∫sec⁡t dt=ln⁡(sec⁡t+tan⁡t)+C\int \sec t \, \mathrm{d}t = \ln\left(\sec t + \tan t\right) + C convertitvr, qvod redevndo est ln⁡(x+x2+a2)−ln⁡a+C\ln\left(x + \sqrt{x^2 + a^2}\right) - \ln a + C.