Ad argvmentvm transi
Topos Uranos

Convergentia absolvta, reordinationes et prodvctvm seriervm

Svmmarivm

Svmma finita ab ordine addendorvm svorvm non pendet; series plervmqve pendet. Haec lectio dvas operationes cvm seriebvs considerat qvas svmmae finitae sine pericvlo efficivnt: ordinem terminorvm mvtare et dvas series mvltiplicare. Reordinatio terminos alio ordine svmit, per biiectionem nvmerorvm natvralivm dato. Theorema Dirichletianvm demonstrat seriem absolvte convergentem reordinari posse svmma eivs non mvtata. Contra, in serie condicionaliter convergente series terminorvm positivorvm et series negativorvm divergvnt, et theorema reordinationis Riemannianvm algorithmo explicito demonstrat reordinationem idoneam ad qvemlibet nvmervm ante datvm convergere, vel ad ∞\infty vel ad −∞-\infty divergere. Lectio praeterea demonstrat seriem harmonicam alternantem svmmam ln⁡2\ln 2 habere, et vnam ex eivs reordinationibvs svmmam dimidiam habere. Prodvctvm Cavchyanvm dvarvm seriervm prodvcta terminorvm earvm colligit qvorvm loci eandem svmmam efficivnt, sicvt cvm polynomia mvltiplicantvr; theorema Mertensianvm demonstrat svmmam eivs prodvctvm svmmarvm esse, si vna ex seriebvs absolvte convergit et altera convergit, et exemplvm ostendit, dvabvs seriebvs condicionaliter convergentibvs, prodvctvm divergere posse.

Proposita discendi

  1. Demonstrare reordinationem seriei absolvte convergentis svmmam eivs non mvtare, et in serie condicionaliter convergente seriem terminorvm positivorvm et seriem negativorvm divergere.
  2. Theorema reordinationis Riemannianvm cvm algorithmo svo demonstrare, et svmmam reordinationvm certarvm seriei harmonicae alternantis compvtare.
  3. Theorema Mertensianvm de prodvcto Cavchyano eivsqve casvm pro dvabvs seriebvs absolvte convergentibvs demonstrare, et agnoscere qvando prodvctvm dvarvm seriervm convergentivm divergat.
  4. Svmmas seriervm vt prodvcta Cavchyana seriervm notarvm compvtare.

Reordinationes

Per commvtativitatem generalem, rem in lectione de nvmeris primis et theoremate fvndamentali arithmeticae admissam, svmma nvmeri finiti addendorvm non mvtatvr si ordo eorvm alteratvr. Svmma seriei limes est, et qvaeqve svmma partialis primos tantvm terminos videt: ordine mvtato svmmae partiales mvtantvr, et nihil efficit vt limes earvm idem sit. Lectio de seriebvs nvmericis earvmqve convergentia nvntiavit in qvibvsdam seriebvs convergentibvs reordinationem svmmam revera mvtare, et lectio de seriebvs alternantibvs et convergentia condicionali, id in serie absolvte convergente non accidere. Conventiones illarvm lectionvm servantvr: svmmae partiales SnS_n, svmma SS et, pro altera serie, TnT_n et TT.

DefinitioReordinatio seriei

Sit ∑n=1∞an\sum_{n=1}^{\infty} a_n series, et sit σ\sigma biiectio ex N\mathbb{N} in N\mathbb{N}. Series ∑n=1∞aσ(n)\sum_{n=1}^{\infty} a_{\sigma(n)}, cvivs svmmae partiales svnt Tn=∑k=1naσ(k)T_n = \sum_{k=1}^{n} a_{\sigma(k)}, reordinatio seriei ∑n=1∞an\sum_{n=1}^{\infty} a_n appellatvr. Terminvs eivs nn-tvs est terminvs loci σ(n)\sigma(n) seriei datae: qvisqve terminvs semel tantvm apparet, in sede mm tali vt σ(m)\sigma(m) locvs eivs sit.

Si σ\sigma biiectio est, pro qvoqve nvmero natvrali kk vnvs tantvm nvmervs natvralis mm est cvm σ(m)=k\sigma(m) = k; ille mm est sedes qvam in reordinatione terminvs aka_k obtinet. In seqventiis, ordinem mvtare limitem non mvtat: nvmervs finitvs tantvm terminorvm a limite procvl abest, et postqvam omnes collocati svnt, termini propinqvi tantvm restant.

LemmaReordinatio seqventiae limitem eivs non mvtat

Sint (xn)(x_n) seqventia cvm xn→Lx_n \to L, vbi LL realis est, et σ\sigma biiectio ex N\mathbb{N} in N\mathbb{N}. Tvm xσ(n)→Lx_{\sigma(n)} \to L. Termini x1,…,xNx_1, \ldots, x_N in reordinatione sedes finitas obtinent; post maximam earvm, omnes termini locvm maiorem qvam NN habent.

Demonstratio

  1. σ(mk)=k,mk≤M(1≤k≤N)\dato{lug}{\sigma(m_k) = k, \quad m_k \leq M \quad (1 \leq k \leq N)}

    Dato ε>0\varepsilon > 0, sit NN nvmervs natvralis talis vt ∣xk−L∣<ε\abs{x_k - L} < \varepsilon pro omni k≥Nk \geq N. Pro qvoqve kk cvm 1≤k≤N1 \leq k \leq N, sit mkm_k nvmervs natvralis cvm σ(mk)=k\sigma(m_k) = k, et sit MM maximvs ex m1,…,mNm_1, \ldots, m_N, qvi exstat qvia nvmero finiti svnt (maximvm dvorvm nvmerorvm, N−1N - 1 vicibvs adhibitvm).

  2. n>M→σ(n)>N→∣xσ(n)−L∣<εn > M \rightarrow \sigma(n) > N \rightarrow \resaltar{\abs{x_{\sigma(n)} - L} < \varepsilon}

    Sit n>Mn > M. Si esset σ(n)=k\sigma(n) = k cvm k≤Nk \leq N, iniectivitas ipsivs σ\sigma daret n=mk≤Mn = m_k \leq M, contra id qvod positvm est. Ergo σ(n)>N\sigma(n) > N, et MM ab ε\varepsilon et a σ\sigma tantvm pendet.

In seriebvs idem argvmentvm valet, si error qvem termini remoti relinqvvnt per seriem valorvm absolvtorvm regitvr.

TheoremaTheorema Dirichletianvm de reordinationibvs

Si series ∑n=1∞an\sum_{n=1}^{\infty} a_n absolvte convergit et svmma eivs est SS, omnis eivs reordinatio absolvte convergit, et svmma eivs est SS:

∑n=1∞aσ(n)=∑n=1∞an\sum_{n=1}^{\infty} a_{\sigma(n)} = \sum_{n=1}^{\infty} a_n

Cvm nn magnvs est, svmma partialis TnT_n omnes terminos a1,…,aNa_1, \ldots, a_N continet, et ceteri, locorvm maiorvm qvam NN, in valore absolvto minvs efficivnt qvam cavda seriei valorvm absolvtorvm.

Demonstratio

  1. ∑k=1n∣aσ(k)∣≤∑k=1m∣ak∣≤P\sum_{k=1}^{n} \abs{a_{\sigma(k)}} \leq \sum_{k=1}^{m} \abs{a_k} \leq \resaltar{P}

    Sit P=∑n=1∞∣an∣P = \sum_{n=1}^{\infty} \abs{a_n}. Per theorema de convergentia monotona, ex lectione de seqventiis monotonis et nvmero e, PP est svpremvm svmmarvm partialivm crescentivm ∑k=1m∣ak∣\sum_{k=1}^{m} \abs{a_k}. Sit nn nvmervs natvralis, et sit mm maximvs ex σ(1),…,σ(n)\sigma(1), \ldots, \sigma(n). Illi nn loci distincti svnt et inter 11 et mm iacent; per commvtativitatem generalem, ∑k=1m∣ak∣\sum_{k=1}^{m} \abs{a_k} est svmma ipsorvm ∣aσ(k)∣\abs{a_{\sigma(k)}} cvm k≤nk \leq n addita svmma reliqvorvm ∣aj∣\abs{a_j}, qvae negativa non est. Svmmae partiales seriei ∑n=1∞∣aσ(n)∣\sum_{n=1}^{\infty} \abs{a_{\sigma(n)}} crescvnt et per PP circvmscriptae svnt, et idem theorema convergentiam eivs praebet.

  2. m>N→∑k=N+1m∣ak∣<ε2,∣S−SN∣≤ε2\dato{cola}{m > N \rightarrow \sum_{k=N + 1}^{m} \abs{a_k} < \frac{\varepsilon}{2}, \qquad \abs{S - S_N} \leq \frac{\varepsilon}{2}}

    Dato ε>0\varepsilon > 0, criterivm Cavchyanvm pro seriebvs, ex lectione de seriebvs nvmericis earvmqve convergentia, ad seriem valorvm absolvtorvm cvm ε2\frac{\varepsilon}{2} adhibitvm, nvmervm natvralem NN praebet talem vt ∑k=n+1m∣ak∣<ε2\sum_{k=n + 1}^{m} \abs{a_k} < \frac{\varepsilon}{2} si m>n≥Nm > n \geq N. Cvm n=Nn = N, theorema de inaeqvalitate triangvlari, ex lectione de recta reali, per indvctionem ad qvemlibet nvmervm addendorvm extensvm, ∣Sm−SN∣<ε2\abs{S_m - S_N} < \frac{\varepsilon}{2} dat pro m>Nm > N, et conservatio inaeqvalitatvm, ex theoremate qvo theoremata de limitibvs in seqventiis valent, ex lectione de seqventiis et earvm limite, cvm m→∞m \to \infty, marginem ipsivs S−SNS - S_N praebet.

  3. n≥M→∣Tn−SN∣≤∑k=N+1m∣ak∣<ε2n \geq M \rightarrow \abs{T_n - S_N} \leq \sum_{k=N + 1}^{m} \abs{a_k} < \resaltar{\frac{\varepsilon}{2}}

    Sicvt in lemmate svpra scripto, sit MM maxima ex sedibvs m1,…,mNm_1, \ldots, m_N terminorvm a1,…,aNa_1, \ldots, a_N. Si n≥Mn \geq M, loci σ(1),…,σ(n)\sigma(1), \ldots, \sigma(n) continent 1,…,N1, \ldots, N; sit mm maximvs ex eis. Per commvtativitatem generalem, Tn−SNT_n - S_N est svmma ipsorvm aja_j cvm jj inter σ(1),…,σ(n)\sigma(1), \ldots, \sigma(n) et cvm j>Nj > N, qvae est 00 si m=Nm = N; si m>Nm > N, illi jj distincti svnt et inter N+1N + 1 et mm iacent: inaeqvalitas triangvlaris extensa ipsvm ∣Tn−SN∣\abs{T_n - S_N} per svmmam valorvm absolvtorvm eorvm circvmscribit, qvae svmmam omnivm ∣ak∣\abs{a_k} cvm N+1≤k≤mN + 1 \leq k \leq m non svperat, qvia addenda qvae addvntvr negativa non svnt.

  4. n≥M→∣Tn−S∣≤∣Tn−SN∣+∣SN−S∣<ε2+ε2=εn \geq M \rightarrow \abs{T_n - S} \leq \abs{T_n - S_N} + \abs{S_N - S} < \frac{\varepsilon}{2} + \frac{\varepsilon}{2} = \resaltar{\varepsilon}

    Pro n≥Mn \geq M, inaeqvalitas triangvlaris dvos margines conivngit. Nvmervs natvralis MM ab ε\varepsilon et a σ\sigma tantvm pendet; ergo Tn→ST_n \to S.

Haec proprietas nihil simile in integralibvs impropriis habet: integrale nvllvm ordinem addendorvm habet qvem alterare liceat. Series terminorvm non negativorvm qvae convergit absolvte convergit, et theorema ad eam pertinet; si divergit, omnis eivs reordinatio etiam ad ∞\infty divergit, vt problema propositvm «Reordinationes seriei terminorvm non negativorvm» demonstrari ivbet.