Περίληψη
Αυτό το μάθημα κρίνει ποιες συναρτήσεις ικανοποιούν το κριτήριο ολοκληρωσιμότητας του μαθήματος που προηγήθηκε. Αποδεικνύει ότι κάθε μονότονη συνάρτηση σε κλειστό και φραγμένο διάστημα είναι ολοκληρώσιμη, επειδή η διαφορά ανάμεσα στο άνω και στο κάτω άθροισμά της με ίσα υποδιαστήματα είναι μια στήλη από λωρίδες πλάτους και ύψους , ακόμη κι αν η συνάρτηση έχει άπειρα άλματα· και ότι κάθε συνεχής συνάρτηση σε κλειστό και φραγμένο διάστημα είναι ολοκληρώσιμη, με το θεώρημα Χάινε-Κάντορ της ενότητας για τις ακολουθίες. Έπειτα αποδεικνύει ότι πεπερασμένο πλήθος ασυνεχειών δεν εμποδίζει την ολοκληρωσιμότητα μιας φραγμένης συνάρτησης και ότι η αλλαγή της τιμής μιας ολοκληρώσιμης συνάρτησης σε πεπερασμένο πλήθος σημείων δεν αλλάζει το ολοκλήρωμά της. Με την πυκνότητα των ρητών και των άρρητων αποδεικνύει ότι η συνάρτηση του Ντιρικλέ, φραγμένη και ασυνεχής σε κάθε σημείο, δεν είναι ολοκληρώσιμη: το κάτω και το άνω ολοκλήρωμά της είναι διαφορετικά. Τέλος, αποδεικνύει ότι η σύνθεση μιας ολοκληρώσιμης συνάρτησης με μια συνεχή συνάρτηση είναι ολοκληρώσιμη, και δείχνει με τη συνάρτηση του Thomae ότι η συνέχεια της εξωτερικής συνάρτησης δεν μπορεί να αντικατασταθεί από την ολοκληρωσιμότητα.
Μαθησιακοί στόχοι
- Να αποδεικνύει ότι οι μονότονες και οι συνεχείς συναρτήσεις σε κλειστό και φραγμένο διάστημα είναι ολοκληρώσιμες, και να φράσσει εκ των προτέρων τη διαφορά ανάμεσα στα αθροίσματά τους.
- Να αποδεικνύει ότι πεπερασμένο πλήθος ασυνεχειών δεν εμποδίζει την ολοκληρωσιμότητα μιας φραγμένης συνάρτησης και ότι πεπερασμένο πλήθος τιμών δεν αλλάζει το ολοκλήρωμα.
- Να αποδεικνύει με την πυκνότητα των ρητών και των άρρητων ότι η συνάρτηση του Ντιρικλέ δεν είναι ολοκληρώσιμη, και να υπολογίζει κάτω και άνω ολοκληρώματα συναρτήσεων που δεν είναι ολοκληρώσιμες.
- Να αποδεικνύει ότι η σύνθεση με μια συνεχή συνάρτηση διατηρεί την ολοκληρωσιμότητα, και να αναγνωρίζει με παραδείγματα ποιες παραδοχές δεν μπορούν να παραλειφθούν.
Μονότονες συναρτήσεις και συνεχείς συναρτήσεις
Το μάθημα για το ολοκλήρωμα του Ρίμαν όρισε το ολοκλήρωμα μιας φραγμένης συνάρτησης στο ως τον κοινό αριθμό του κάτω και του άνω ολοκληρώματός της, και απέδειξε το κριτήριο ολοκληρωσιμότητας του Ρίμαν: η είναι ολοκληρώσιμη αν και μόνο αν, για κάθε , κάποια διαμέριση ικανοποιεί . Μένει να μάθουμε ποιες συναρτήσεις το ικανοποιούν. Το μάθημα για το πρόβλημα του εμβαδού παρατήρησε ότι, για μια αύξουσα συνάρτηση, η διαφορά ανάμεσα στα αθροίσματα με ίσα υποδιαστήματα είναι μια στήλη από λωρίδες· αυτή η παρατήρηση δίνει την πρώτη οικογένεια ολοκληρώσιμων συναρτήσεων. Λέμε ότι η είναι αύξουσα στο αν όποτε , φθίνουσα αν με τις ίδιες προϋποθέσεις, και μονότονη αν είναι αύξουσα ή φθίνουσα· στα παρακάτω, είναι η ομοιόμορφη διαμέριση σε υποδιαστήματα του , με .
Έστω μια μονότονη συνάρτηση στο , με . Τότε η είναι φραγμένη και ολοκληρώσιμη στο , και για κάθε φυσικό :
Σε κάθε υποδιάστημα, οι ακραίες τιμές μιας αύξουσας συνάρτησης βρίσκονται στα άκρα του υποδιαστήματος· όταν αφαιρούμε τα δύο αθροίσματα, κάθε λωρίδα αρχίζει στο ύψος όπου τελειώνει η προηγούμενη λωρίδα, και όλες μαζί σχηματίζουν μια στήλη. Το σχήμα δείχνει τα αθροίσματα μιας αύξουσας συνάρτησης με ένα άλμα, τη στήλη που σχηματίζουν οι λωρίδες της και τη στενότερη στήλη μιας διαμέρισης με διπλάσια υποδιαστήματα.
Απόδειξη
Έστω αύξουσα. Για κάθε του ισχύει , και η είναι φραγμένη. Στο -οστό υποδιάστημα της , η τιμή είναι κάτω φράγμα των τιμών της και δεν ξεπερνά το infimum τους, το οποίο υπάρχει από το αξίωμα πληρότητας, του μαθήματος για τα σύνολα αριθμών, και είναι το μεγαλύτερο κάτω φράγμα· και είναι μία από αυτές τις τιμές, οπότε δεν είναι μικρότερη από το infimum. Είναι, επομένως, το infimum. Με τον ίδιο τρόπο, η είναι το supremum. Όλα τα υποδιαστήματα έχουν μήκος .
Από το θεώρημα του τηλεσκοπικού αθροίσματος, του μαθήματος για τα αθροίσματα, τις προόδους και την επαγωγή, το άθροισμα ισούται με , που δεν είναι αρνητικό.
Αν η είναι φθίνουσα, ισχύει , το infimum του υποδιαστήματος είναι και το supremum , και το τηλεσκοπικό άθροισμα δίνει , που είναι η ίδια έκφραση. Και στις δύο περιπτώσεις, η διαφορά είναι μια σταθερά επί , που τείνει στο από την πρόταση για τις δυνάμεις του αντιστρόφου, του μαθήματος για τις ακολουθίες και το όριό τους, και από την άλγεβρα των ορίων. Το πόρισμα του κριτηρίου με ακολουθίες διαμερίσεων, του μαθήματος για το ολοκλήρωμα του Ρίμαν, ολοκληρώνει την απόδειξη.
Το θεώρημα δεν απαιτεί συνέχεια: μια μονότονη συνάρτηση μπορεί να έχει άλματα, ακόμη και άπειρα, όπως δείχνει το λυμένο πρόβλημα «Μια αύξουσα συνάρτηση με άπειρα άλματα». Η ισότητα δίνει επιπλέον ένα φράγμα του σφάλματος πριν από τον υπολογισμό: επειδή το ολοκλήρωμα βρίσκεται ανάμεσα στο και στο , από την πρόταση για τη διάταξη του κάτω και του άνω ολοκληρώματος, καθένα από τα δύο αθροίσματα απέχει από το ολοκλήρωμα το πολύ . Για τις συναρτήσεις που ανεβαίνουν και κατεβαίνουν, η στήλη σπάει, και χρειάζεται άλλο εργαλείο: να μετρήσουμε πόσο μεταβάλλεται η συνάρτηση σε κάθε υποδιάστημα.
Έστω μια φραγμένη συνάρτηση σε ένα διάστημα , με , και έστω και το infimum και το supremum των τιμών της σε αυτό, που υπάρχουν από το αξίωμα πληρότητας. Αν και για όλα τα και του , τότε . Αντίστροφα, για όλα τα και του . Αν δύο οποιεσδήποτε τιμές απέχουν το πολύ , το ίδιο απέχουν και το supremum και το infimum, που είναι όρια τιμών.
Απόδειξη
Έστω ένα σταθερό σημείο του διαστήματος. Για κάθε ισχύει : ο αριθμός είναι άνω φράγμα των τιμών και δεν είναι μικρότερος από το supremum, που είναι το ελάχιστο άνω φράγμα. Επειδή το είναι τυχόν, ο αριθμός είναι κάτω φράγμα των τιμών και δεν ξεπερνά το infimum, που είναι το μέγιστο κάτω φράγμα.
Αντίστροφα, και · με αφαίρεση, καθεμιά από τις δύο διαφορές φράσσεται από .
Το μάθημα για τις ακολουθίες, τις συναρτήσεις και την ομοιόμορφη συνέχεια προανήγγειλε ότι το θεώρημα Χάινε-Κάντορ θα ήταν η βάση του αποτελέσματος που ακολουθεί: σε κλειστό και φραγμένο διάστημα, μία μόνο απόκριση ελέγχει τη μεταβολή της συνάρτησης σε όλα τα υποδιαστήματα ταυτόχρονα.
Έστω μια συνεχής συνάρτηση στο , με . Τότε η είναι ολοκληρώσιμη στο , και . Αν τα υποδιαστήματα έχουν μήκος μικρότερο από την απόκριση της ομοιόμορφης συνέχειας, η συνάρτηση μεταβάλλεται λίγο σε καθένα, και οι λωρίδες είναι χαμηλές σε όλο το διάστημα. Το σχήμα δείχνει τις λωρίδες μιας συνάρτησης που ανεβαίνει και κατεβαίνει, για διαμερίσεις με όλο και περισσότερα υποδιαστήματα.
Απόδειξη
Από το θεώρημα φραγής, του μαθήματος για το θεώρημα του Βάιερστρας, η είναι φραγμένη στο . Έστω . Από το θεώρημα Χάινε-Κάντορ, του μαθήματος για τις ακολουθίες και την ομοιόμορφη συνέχεια, η είναι ομοιόμορφα συνεχής στο · με την πρόκληση , ο ορισμός της ομοιόμορφα συνεχούς συνάρτησης, του ίδιου μαθήματος, δίνει ένα που εξαρτάται μόνο από το .
Από το λήμμα της αρχιμήδειας ιδιότητας, του μαθήματος για τη δεκαδική παράσταση των ρητών αριθμών, υπάρχει φυσικός . Αν , κάθε υποδιάστημα της έχει μήκος , και δύο σημεία του ίδιου υποδιαστήματος απέχουν λιγότερο από . Το λήμμα της ταλάντωσης σε ένα υποδιάστημα, με και , φράσσει τη διαφορά ανάμεσα στο supremum και στο infimum κάθε υποδιαστήματος.
Πολλαπλασιάζοντας επί και αθροίζοντας, με το θεώρημα των ιδιοτήτων του αθροίσματος, του μαθήματος για τα αθροίσματα, τις προόδους και την επαγωγή, και με το άθροισμα των μηκών, , η διαφορά ανάμεσα στα αθροίσματα είναι μικρότερη από από το και πέρα. Επειδή δεν είναι αρνητική, τείνει στο , και το πόρισμα του κριτηρίου με ακολουθίες διαμερίσεων ολοκληρώνει την απόδειξη.
Η απόδειξη δεν χρειάζεται η να παίρνει τη μέγιστη και την ελάχιστη τιμή της σε κάθε υποδιάστημα, όπως θα εξασφάλιζε το θεώρημα του Βάιερστρας· της αρκεί το λήμμα της ταλάντωσης. Καμία παραδοχή δεν περισσεύει με την εξής έννοια: το ολοκλήρωμα ορίζεται μόνο για συναρτήσεις φραγμένες σε κλειστό και φραγμένο διάστημα, και μια συνάρτηση συνεχής σε διάστημα που δεν είναι κλειστό μπορεί να μην είναι φραγμένη, όπως η στο , ή να είναι φραγμένη χωρίς να επεκτείνεται συνεχώς στο άκρο, όπως η στο , που δεν έχει όριο στο . Για την τελευταία δεν χρησιμεύει κανένα από τα δύο θεωρήματα, και η παράγραφος που ακολουθεί τη λύνει.
Φόρτωση του περιεχομένου…
Ολοκληρώθηκε
Συνδεθείτε για να αποθηκεύσετε την πρόοδό σας