Περίληψη
Αυτό το μάθημα μετρά στερεά με τη μέθοδο της ενότητας. Επειδή ο όγκος ενός στερεού που περικλείεται από καμπύλες επιφάνειες δεν έχει ακόμη οριστεί, θέτει τρεις απαιτήσεις (ένας κύλινδρος, ορθός ή πλάγιος, έχει όγκο το εμβαδόν της βάσης του επί το ύψος του· ένα στερεό που περιέχεται σε άλλο δεν έχει μεγαλύτερο όγκο· ένα στερεό που διασπάται σε δύο που δεν επικαλύπτονται έχει όγκο το άθροισμα των δύο) και αποδεικνύει ότι, αν οι τομές ενός στερεού με τα επίπεδα που είναι κάθετα σε έναν άξονα έχουν ολοκληρώσιμο εμβαδόν και κάθε φέτα βρίσκεται ανάμεσα σε δύο κυλίνδρους των οποίων οι βάσεις διαφέρουν λίγο, ο μόνος όγκος που είναι συμβατός με αυτές είναι το ολοκλήρωμα του εμβαδού των τομών. Ο αριθμός αυτός υιοθετείται ως ορισμός, και η αρχή του Καβαλιέρι είναι πόρισμα. Με πλάγιους κυλίνδρους προκύπτει ο όγκος κάθε κώνου του οποίου η βάση είναι ένα κυρτό σχήμα που περιέχεται ανάμεσα σε δύο συνεχείς γραφικές παραστάσεις, ιδίως ο όγκος της πυραμίδας με κυρτή βάση, τον τύπο της οποίας η αναλυτική γεωμετρία του χώρου δέχτηκε χωρίς απόδειξη. Τα στερεά εκ περιστροφής μετρώνται με δίσκους και ροδέλες, καθώς και με κυλινδρικούς φλοιούς· για μια συνεχή, μη αρνητική και γνησίως μονότονη συνάρτηση, οι δύο περιγραφές του ίδιου στερεού δίνουν τον ίδιο αριθμό, και η απόδειξη δεν χρησιμοποιεί παραγώγους: μόνο μια άθροιση κατά μέρη και τα φράγματα του ολοκληρώματος.
Μαθησιακοί στόχοι
- Να εξηγεί γιατί ο όγκος πρέπει να οριστεί, να διατυπώνει τις απαιτήσεις του και να αποδεικνύει ότι ο όγκος ενός στερεού με τομές ολοκληρώσιμου εμβαδού που ικανοποιεί τη συνθήκη των κυλίνδρων είναι το ολοκλήρωμα αυτού του εμβαδού.
- Να υπολογίζει όγκους με την αρχή του Καβαλιέρι, να αποδεικνύει τον τύπο του όγκου της πυραμίδας που η αναλυτική γεωμετρία δέχτηκε χωρίς απόδειξη και να συνάγει τους τύπους του κώνου και της στερεάς σφαίρας.
- Να υπολογίζει όγκους στερεών εκ περιστροφής με δίσκους, ροδέλες και κυλινδρικούς φλοιούς, και να αποδεικνύει ότι οι δύο μέθοδοι συμπίπτουν για γνησίως μονότονες συναρτήσεις.
- Να διακρίνει σε κάθε τύπο τι είναι ορισμός και τι θεώρημα, και να αναγνωρίζει ποιες παραδοχές δεν μπορούν να παραλειφθούν.
Ο όγκος και οι απαιτήσεις του
Το μάθημα για το πρόβλημα του εμβαδού δεν όρισε το εμβαδόν ενός καμπυλόγραμμου σχήματος: έθεσε τρεις απαιτήσεις και έδειξε ότι αρκούν για να προσδιοριστούν ορισμένα εμβαδά. Το μάθημα για τα εμβαδά και τη μέση τιμή μιας συνάρτησης έκανε ρητή τη μέθοδο της ενότητας (απαιτήσεις, απλά κομμάτια των οποίων το μέτρο είναι γνωστό, κάτω και άνω αθροίσματα, μετάβαση στο όριο με το κριτήριο ολοκληρωσιμότητας ή με το θεώρημα του Νταρμπού), και αυτό το μάθημα την εφαρμόζει στον όγκο, ο οποίος επίσης δεν έχει οριστεί για στερεό που περικλείεται από καμπύλες επιφάνειες. Τα απλά κομμάτια είναι τώρα οι κύλινδροι, και οι βάσεις τους είναι τα επίπεδα σχήματα που έχουν ήδη εμβαδόν: τα πολύγωνα, με τα εμβαδά που έγιναν δεκτά στο μάθημα για το πρόβλημα του εμβαδού· τα χωρία μεταξύ δύο γραφικών παραστάσεων ολοκληρώσιμων συναρτήσεων, ως προς οποιονδήποτε από τους δύο άξονες του επιπέδου, με το εμβαδόν που ορίστηκε στο μάθημα για τα εμβαδά και τη μέση τιμή· και οι ενώσεις πεπερασμένου πλήθους τέτοιων σχημάτων που δεν επικαλύπτονται, με το άθροισμα των εμβαδών τους. Ένα σημείο ή ένα ευθύγραμμο τμήμα έχει εμβαδόν , όπως τα ορθογώνια με μηδενική πλευρά του μαθήματος για το πρόβλημα του εμβαδού. Όταν ένα σχήμα επιδέχεται περισσότερες από μία τέτοιες περιγραφές, δεχόμαστε ότι όλες του δίνουν το ίδιο εμβαδόν, γεγονός που, όπως είπε το μάθημα για τα εμβαδά και τη μέση τιμή, αποδεικνύεται σε πιο προχωρημένα μαθήματα· για τα πολύγωνα και τους δίσκους που χρησιμοποιεί αυτό το μάθημα, η συνέπεια ελέγχεται εκεί όπου εμφανίζονται.
Απαιτήσεις για τον όγκο. Μια αντιστοίχιση όγκου αντιστοιχίζει σε ορισμένα στερεά, σύνολα σημείων του χώρου, έναν αριθμό μεγαλύτερο ή ίσο του , τον όγκο τους, με τις τρεις ιδιότητες που ακολουθούν.
- Κύλινδρος: έστω ένα σχήμα με εμβαδόν που περιέχεται σε ένα επίπεδο , ένας αριθμός και ένα διάνυσμα . Ο κύλινδρος με βάση , ύψος και γενέτειρες παράλληλες προς αυτό το διάνυσμα, δηλαδή το σύνολο των σημείων με στο και , έχει όγκο ίσο με το εμβαδόν του επί . Είναι ορθός αν , και πλάγιος σε κάθε άλλη περίπτωση. Το ίδιο ισχύει με τους ρόλους των τριών συντεταγμένων αντιμετατεθειμένους.
- Μονοτονία: αν ένα στερεό περιέχεται σε άλλο και και τα δύο έχουν όγκο, ο όγκος του πρώτου δεν είναι μεγαλύτερος από τον όγκο του δεύτερου.
- Προσθετικότητα: αν ένα στερεό είναι η ένωση δύο στερεών με όγκο που δεν επικαλύπτονται, δηλαδή που έχουν κοινά μόνο σημεία των συνόρων τους, τότε έχει όγκο, και ο όγκος του είναι το άθροισμα των όγκων των δύο.
Με επαγωγή ως προς το πλήθος των κομματιών, η προσθετικότητα ισχύει για την ένωση οποιουδήποτε πεπερασμένου πλήθους στερεών με όγκο που δεν επικαλύπτονται ανά δύο. Οι όγκοι της στοιχειώδους γεωμετρίας ικανοποιούν τις τρεις απαιτήσεις· για παράδειγμα, ένα πρίσμα, ορθό ή πλάγιο, με τις βάσεις του σε δύο επίπεδα κάθετα σε έναν άξονα, είναι κύλινδρος του οποίου η βάση είναι πολύγωνο. Οι απαιτήσεις δεν περιλαμβάνουν ότι ένα στερεό που μετατοπίζεται ή στρέφεται διατηρεί τον όγκο του, και αυτό το μάθημα δεν το χρησιμοποιεί: κάθε στερεό τοποθετείται ως προς τους άξονες συντεταγμένων. Για ένα στερεό και έναν αριθμό , η τομή είναι το σύνολο των σημείων τέτοιων ώστε το να ανήκει στο : το σχήμα που αποκόπτει στο στερεό το επίπεδο που είναι κάθετο στον άξονα των τετμημένων και διέρχεται από το .
Έστω ένα στερεό που περιέχεται μεταξύ των επιπέδων και , με , του οποίου η τομή έχει, για κάθε του , εμβαδόν , με την ολοκληρώσιμη στο . Υποθέτουμε ότι το ικανοποιεί τη συνθήκη των κυλίνδρων: για κάθε υπάρχουν μια διαμέριση του και αριθμοί και , για , τέτοιοι ώστε το μέρος του μεταξύ των επιπέδων και να περιέχει έναν κύλινδρο ύψους του οποίου η βάση έχει εμβαδόν (εκτός αν ) και να περιέχεται σε έναν κύλινδρο ύψους του οποίου η βάση έχει εμβαδόν (και οι δύο με τη βάση στο επίπεδο ), με για κάθε του και με . Αν το έχει όγκο που ικανοποιεί τις απαιτήσεις για τον όγκο, τότε:
Οι κύλινδροι που περιέχονται στις φέτες βρίσκονται μέσα στο στερεό, και εκείνοι που τις περιέχουν το καλύπτουν· οι όγκοι τους εγκλείουν ταυτόχρονα τον όγκο και το ολοκλήρωμα, σε ένα διάστημα όσο μικρό θέλουμε.
Απόδειξη
Έστω και , και όπως στη συνθήκη. Οι κύλινδροι που περιέχονται στα μέρη του με έχουν κοινά μόνο σημεία των επιπέδων , τα οποία βρίσκονται στα σύνορά τους· από τις απαιτήσεις του κυλίνδρου και της προσθετικότητας, επεκταμένης σε περισσότερα κομμάτια, η ένωσή τους έχει όγκο , και από τη μονοτονία δεν υπερβαίνει το (οι όροι με δεν συνεισφέρουν, και αν όλοι είναι τέτοιοι, το φράγμα ισχύει επειδή ). Κάθε σημείο του ανήκει σε κάποιο από τα μέρη, οπότε το περιέχεται στην ένωση των κυλίνδρων που τα περιέχουν, οι οποίοι επίσης δεν επικαλύπτονται, επειδή καθένας βρίσκεται μεταξύ των δύο επιπέδων του μέρους του, και οι ίδιες απαιτήσεις δίνουν το άνω φράγμα.
Η συνάρτηση είναι ολοκληρώσιμη, και άρα φραγμένη· από το αξίωμα πληρότητας, του μαθήματος για τα σύνολα αριθμών, έχει σε κάθε υποδιάστημα ένα infimum και ένα supremum . Επειδή το είναι κάτω φράγμα των τιμών της στο υποδιάστημα και το άνω φράγμα, και . Από την πρόταση της διάταξης του κάτω και του άνω ολοκληρώματος, του μαθήματος για το ολοκλήρωμα του Ρίμαν:
Ο όγκος και το ολοκλήρωμα βρίσκονται στο ίδιο διάστημα, μήκους μικρότερου από , και δύο αριθμοί ενός διαστήματος απέχουν το πολύ όσο το μήκος του. Επειδή το είναι αυθαίρετο, αν η απόστασή τους ήταν θετική, παίρνοντάς την ως θα προέκυπτε μικρότερη από τον εαυτό της· άρα είναι .
Έστω ένα στερεό που περιέχεται μεταξύ των επιπέδων και , με , του οποίου οι τομές έχουν εμβαδά , με την ολοκληρώσιμη στο , και το οποίο ικανοποιεί τη συνθήκη των κυλίνδρων. Ο όγκος του είναι . Το ίδιο ισχύει με τις τομές κάθετες στον άξονα των τεταγμένων ή στον άξονα των κατηγμένων.
Από το θεώρημα, είναι η μόνη τιμή συμβατή με τις απαιτήσεις, όπως στον ορισμό του εμβαδού κάτω από μια γραφική παράσταση, του μαθήματος για το ολοκλήρωμα του Ρίμαν, και υιοθετείται ως ορισμός για τον ίδιο λόγο: το θεώρημα λέει μόνο ποιος αριθμός μπορεί να είναι ο όγκος, και ο ορισμός εξασφαλίζει ότι υπάρχει. Η απαίτηση του κυλίνδρου ικανοποιείται: η τομή ενός κυλίνδρου με κάθε επίπεδο μεταξύ των βάσεών του είναι η μετατοπισμένη βάση, που έχει το ίδιο εμβαδόν: για ένα πολύγωνο, από τη στοιχειώδη γεωμετρία, και για ένα χωρίο μεταξύ δύο γραφικών παραστάσεων, από το λήμμα της μετατόπισης και της ανάκλασης του ολοκληρώματος, του μαθήματος για τις τεχνικές για ορισμένα ολοκληρώματα· και κάθε φέτα του κυλίνδρου είναι κύλινδρος του οποίου η βάση είναι μία από αυτές τις τομές, οπότε η συνθήκη ισχύει με . Αντίθετα, το μάθημα δεν αποδεικνύει ότι ο ορισμός ικανοποιεί τις απαιτήσεις για όλα τα στερεά ταυτόχρονα: το ίδιο στερεό μπορεί να κοπεί με επίπεδα κάθετα σε δύο διαφορετικούς άξονες, και ο ορισμός θα του έδινε κατ' αρχήν δύο αριθμούς. Το θεώρημα της ισοδυναμίας ροδελών και φλοιών, πιο κάτω, και το προτεινόμενο πρόβλημα «Η σφήνα του Αρχιμήδη» δείχνουν ότι συμπίπτουν σε σημαντικές περιπτώσεις· η γενική περίπτωση είναι θέμα πιο προχωρημένων μαθημάτων, όπου μελετώνται τα ολοκληρώματα πολλών μεταβλητών, και τίποτε σε αυτό το μάθημα δεν εξαρτάται από αυτήν.
Έστω ένα στερεό που περιέχεται μεταξύ των επιπέδων και , με , του οποίου οι τομές έχουν εμβαδά , με την ολοκληρώσιμη στο . Υποθέτουμε ότι σε κάθε διάστημα που περιέχεται στο , με , υπάρχουν δύο σημεία και αυτού του διαστήματος τέτοια ώστε, για κάθε του , και . Τότε το ικανοποιεί τη συνθήκη των κυλίνδρων. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, αν οι τομές μεγαλώνουν με το και τα εμβαδά τους επίσης: αρκεί να πάρουμε και . Όταν οι τομές είναι εγκιβωτισμένες, οι ορθοί κύλινδροι πάνω στη μικρότερη και στη μεγαλύτερη δίνουν ακριβώς το κάτω και το άνω άθροισμα της .
Απόδειξη
Έστω και, από το κριτήριο ολοκληρωσιμότητας του Ρίμαν, του μαθήματος για το ολοκλήρωμα του Ρίμαν, μια διαμέριση με . Σε κάθε υποδιάστημα, ο ορθός κύλινδρος με βάση μεταξύ των επιπέδων και περιέχεται στο , επειδή καθεμία από τις τομές του, η , περιέχεται στην αντίστοιχη τομή του · με τον ίδιο τρόπο, το μέρος του περιέχεται στον ορθό κύλινδρο με βάση . Έστω και : είναι το ελάχιστο και το μέγιστο της στο υποδιάστημα, και άρα συμπίπτουν με τα και .
Έστω και στερεά που περιέχονται μεταξύ των επιπέδων και , με , των οποίων οι τομές έχουν εμβαδά και ολοκληρώσιμα στο , και που ικανοποιούν τη συνθήκη των κυλίνδρων. Αν υπάρχει σταθερά τέτοια ώστε για κάθε του , ο όγκος του είναι φορές ο όγκος του · ειδικότερα, αν οι τομές των δύο στερεών με κάθε επίπεδο έχουν το ίδιο εμβαδόν, τα δύο στερεά έχουν τον ίδιο όγκο. Δύο στήλες από τα ίδια νομίσματα, η μία όρθια και η άλλη γερμένη, έχουν τον ίδιο όγκο.
Απόδειξη
Από τον ορισμό του όγκου στερεού, οι δύο όγκοι είναι τα ολοκληρώματα των εμβαδών των τομών, και από τη γραμμικότητα του ολοκληρώματος, του μαθήματος για τις ιδιότητες του ορισμένου ολοκληρώματος, η σταθερά βγαίνει έξω από το ολοκλήρωμα.
Ο Καβαλιέρι τη διατύπωσε το 1635 ως αρχή των αδιαιρέτων, χωρίς απόδειξη· εδώ είναι πόρισμα του ορισμού, και το περιεχόμενό της βρίσκεται στην παραδοχή: τα δύο στερεά πρέπει να ικανοποιούν τη συνθήκη των κυλίνδρων. Χάρη στους πλάγιους κυλίνδρους των απαιτήσεων, την ικανοποιούν και κεκλιμένα στερεά, όπως οι κώνοι της παραγράφου που ακολουθεί.
Φόρτωση του περιεχομένου…
Ολοκληρώθηκε
Συνδεθείτε για να αποθηκεύσετε την πρόοδό σας