Μετάβαση στο περιεχόμενο
Topos Uranos

Ακολουθίες: σύνθεση και προκλήσεις

Περίληψη

Αυτό το μάθημα κλείνει την ενότητα για τις ακολουθίες. Συγκεντρώνει σε μία αποδεικτική αλυσίδα όσα απέδειξαν τα πέντε μαθήματα περιεχομένου: το όριο ακολουθίας είναι το όριο στο άπειρο του Λογισμού I, περιορισμένο στους φυσικούς, και κληρονομεί από αυτό τη μοναδικότητα, την άλγεβρα των ορίων και το θεώρημα της παρεμβολής· το αξίωμα πληρότητας, που ο Λογισμός I χρησιμοποίησε μέσω του supremum, μεταφράζεται στη σύγκλιση των μονότονων και φραγμένων ακολουθιών, στο θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας και στο κριτήριο του Κωσί, και το τελευταίο ισοδυναμεί με το αξίωμα σε ένα αρχιμήδειο διατεταγμένο σώμα· και οι ακολουθίες χαρακτηρίζουν το όριο, τη συνέχεια και την ομοιόμορφη συνέχεια των συναρτήσεων, έως το θεώρημα Χάινε-Κάντορ. Εξηγεί πώς η ενότητα στηρίζεται στον Λογισμό I και στην Άλγεβρα και γεωμετρία, ποιο γεγονός που είχε γίνει δεκτό χωρίς απόδειξη κλείνει (το θεμελιώδες θεώρημα της άλγεβρας) και τι αφήνει στις ενότητες που ακολουθούν: το ορισμένο ολοκλήρωμα, που χρειάζεται το supremum, τις υπακολουθίες και την ομοιόμορφη συνέχεια, και τις σειρές, που είναι ακολουθίες μερικών αθροισμάτων. Τελειώνει με μια τελική αξιολόγηση, παράλληλη με την αρχική, και με δέκα προκλήσεις, δυσκολότερες από τα προβλήματα των μαθημάτων, καθεμία από τις οποίες συνδυάζει αποτελέσματα πολλών από αυτά.

Μαθησιακοί στόχοι

  1. Να εκτεθούν με λογική σειρά τα αποτελέσματα της ενότητας, με ένδειξη από ποια αποτελέσματα του Λογισμού I και της Άλγεβρας και γεωμετρίας εξαρτάται το καθένα και σε ποιες αποδείξεις επαναχρησιμοποιούνται η κληρονομιά των θεωρημάτων ορίων, η μονότονη σύγκλιση, οι υπακολουθίες και το θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας.
  2. Να διακριθούν τα αποτελέσματα που εξαρτώνται από το αξίωμα πληρότητας από εκείνα που ισχύουν σε κάθε διατεταγμένο σώμα, και να αναγνωρίζεται σε κάθε θεώρημα ύπαρξης το σημείο όπου παρεμβαίνει το αξίωμα.
  3. Να συσχετιστεί η ενότητα με τον Λογισμό I, με την Άλγεβρα και γεωμετρία και με τις ενότητες για το ορισμένο ολοκλήρωμα και τις σειρές.
  4. Να λυθούν μη τετριμμένα προβλήματα που συνδυάζουν πολλά μαθήματα: εκτίμηση της ταχύτητας μιας σύγκλισης, κατασκευή υπακολουθιών, απόφαση για το ποια παραδοχή δεν μπορεί να παραλειφθεί και επέκταση μιας ομοιόμορφα συνεχούς συνάρτησης.

Όσα πέτυχε η ενότητα

Ο Λογισμός I όρισε το όριο μιας συνάρτησης όταν η μεταβλητή τείνει στο άπειρο για οποιοδήποτε πεδίο ορισμού που δεν είναι άνω φραγμένο· αυτή η ενότητα πήρε ως πεδίο ορισμού τους φυσικούς. Μια ακολουθία είναι μια συνάρτηση n↦ann \mapsto a_n ορισμένη σε αυτούς, και το όριό της γράφεται με ένα ε\varepsilon και έναν φυσικό NN, ποσοδεικτούμενα με αυτή τη σειρά:

an→L⇔(∀ε>0)(∃N∈N)(∀n∈N)(n≥N→∣an−L∣<ε)a_n \to L \Leftrightarrow (\forall \varepsilon > 0)(\exists N \in \mathbb{N})(\forall n \in \mathbb{N})\left(n \geq N \rightarrow \abs{a_n - L} < \varepsilon\right)

Αν αυτό ισχύει, κάθε θεώρημα ορίων του Λογισμού I του οποίου η απόδειξη δεν χρησιμοποιεί διαστήματα ισχύει για τις ακολουθίες χωρίς νέα απόδειξη. Από αυτό έπεται ότι η ενότητα δεν χρειάστηκε να ξαναφτιάξει τον λογισμό των ορίων, αλλά να απαντήσει σε ένα ερώτημα που ο ορισμός δεν απαντά: πότε υπάρχει ένα όριο που δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων. Ωστόσο, ο ορισμός είναι ο ίδιος στους ρητούς και στους πραγματικούς, και το αν υπάρχει όριο εξαρτάται από τους αριθμούς στους οποίους αναζητείται· επομένως, κάθε θεώρημα ύπαρξης της ενότητας στηρίζεται στο αξίωμα πληρότητας της Άλγεβρας και γεωμετρίας I, και η ενότητα το μετέφρασε στη γλώσσα των ακολουθιών με τρεις ισοδύναμους τρόπους.

Το όριο και η άλγεβρά του

Το μάθημα για τις ακολουθίες και το όριό τους όρισε την ακολουθία, με τους φυσικούς να αρχίζουν από το 11, και το όριό της, και απέδειξε ότι αυτό το όριο είναι εκείνο του Λογισμού I με πεδίο ορισμού τους φυσικούς· ειδικότερα, αν μια συνάρτηση ορισμένη σε όλους τους φυσικούς από το ένα και πέρα έχει όριο LL στο άπειρο, η ακολουθία των τιμών της τείνει στο LL, αν και το αντίστροφο είναι ψευδές. Με το λήμμα της αντιστροφής του Λογισμού I, που μεταφέρει το άπειρο στο μηδέν, κληρονόμησε τη μοναδικότητα του ορίου, την άλγεβρα των ορίων, τη διατήρηση του προσήμου και των ανισοτήτων, το θεώρημα της παρεμβολής και το γινόμενο φραγμένης επί μηδενική ακολουθία. Απέδειξε επιπλέον όσα δεν περιείχε ο Λογισμός I: ότι η μετατόπιση των δεικτών ή η αλλαγή πεπερασμένου πλήθους όρων δεν μεταβάλλει το όριο, ότι κάθε συγκλίνουσα ακολουθία είναι φραγμένη και πώς αποκλίνουν οι ακολουθίες που τείνουν στο άπειρο ή που ταλαντεύονται. Με την ανισότητα Μπερνούλι και την αρχιμήδεια ιδιότητα πήρε, με ρητό NN, τα όρια των 1np\frac{1}{n^p}, των rnr^n ανάλογα με την απόλυτη τιμή του rr, των an\sqrt[n]{a} και των nn\sqrt[n]{n}.

Η πληρότητα και οι όψεις της

Το μάθημα για τις μονότονες ακολουθίες και τον αριθμό e απέδειξε με το αξίωμα πληρότητας ότι κάθε αύξουσα και άνω φραγμένη ακολουθία συγκλίνει στο supremum των όρων της, και η φθίνουσα και κάτω φραγμένη στο infimum· οι μη φραγμένες μονότονες τείνουν στο άπειρο ή στο μείον άπειρο. Έτσι, οι ακολουθίες με τις οποίες η Άλγεβρα και γεωμετρία I είχε ορίσει τον αριθμό ee ως supremum συγκλίνουν σε αυτόν, με φράγματα του σφάλματος. Μια συνεχής συνάρτηση διατηρεί το όριο ακολουθίας, και από εδώ προκύπτει ότι το όριο μιας αναδρομικής ακολουθίας an+1=f(an)a_{n + 1} = f(a_n), αν υπάρχει και η ff είναι συνεχής σε αυτό, είναι σταθερό σημείο της ff· αν η ff είναι αύξουσα, η αναδρομική ακολουθία είναι μονότονη. Το μάθημα για τις υπακολουθίες και το θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας έδειξε ότι οι υπακολουθίες μιας ακολουθίας με όριο τείνουν σε αυτό το όριο, εξήγαγε από κάθε ακολουθία μια μονότονη υπακολουθία και συμπέρανε ότι κάθε φραγμένη ακολουθία, στην ευθεία ή στο επίπεδο των μιγαδικών αριθμών, έχει συγκλίνουσα υπακολουθία. Όρισε το ανώτερο και το κατώτερο όριο ως όρια των supremum και των infimum των ουρών, τα χαρακτήρισε με ε\varepsilon, τα ταύτισε με το μεγαλύτερο και το μικρότερο οριακό σημείο και απέδειξε ότι μια ακολουθία συγκλίνει αν και μόνο αν είναι φραγμένη και τα δύο συμπίπτουν. Με το θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας στο επίπεδο πήρε ότι το μέτρο ενός πολυωνύμου παίρνει ελάχιστη τιμή, και με το λήμμα του ντ' Αλαμπέρ ότι αυτό το ελάχιστο είναι μηδέν: το θεμελιώδες θεώρημα της άλγεβρας. Το μάθημα για τις ακολουθίες Κωσί όρισε τις ακολουθίες των οποίων οι όροι πλησιάζουν μεταξύ τους, χωρίς να αναφέρεται κάποιο όριο· απέδειξε ότι στους πραγματικούς είναι ακριβώς οι συγκλίνουσες και ότι, σε ένα αρχιμήδειο διατεταγμένο σώμα, το αξίωμα πληρότητας ισοδυναμεί με το να συγκλίνει κάθε ακολουθία Κωσί, έτσι ώστε στους ρητούς υπάρχουν ακολουθίες Κωσί χωρίς όριο. Τελείωσε με το θεώρημα σταθερού σημείου για συστολές, με δύο φράγματα του σφάλματος, και με την εκδοχή του μέσω της παραγώγου.

Ακολουθίες και συναρτήσεις

Το μάθημα για τις ακολουθίες, τις συναρτήσεις και την ομοιόμορφη συνέχεια χαρακτήρισε μέσω ακολουθιών το όριο μιας συνάρτησης, σε σημείο συσσώρευσης και στο άπειρο, και τη συνέχειά της, και πήρε κριτήρια μη ύπαρξης ορίου με δύο ακολουθίες. Όρισε την ομοιόμορφη συνέχεια, στην οποία ένα και το ίδιο δ\delta εξυπηρετεί όλα τα σημεία του συνόλου· απέδειξε ότι οι συναρτήσεις Λίπσιτς, και ειδικότερα εκείνες με φραγμένη παράγωγο σε διάστημα, είναι ομοιόμορφα συνεχείς, τη χαρακτήρισε μέσω ζευγών ακολουθιών των οποίων η διαφορά τείνει στο μηδέν και έδειξε ότι η x2x^2 στους πραγματικούς, και οι 1x\frac{1}{x} και sin⁡1x\sin \frac{1}{x} στο (0,1)\ioo{0}{1}, δεν είναι. Με το θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας απέδειξε το θεώρημα Χάινε-Κάντορ: κάθε συνάρτηση συνεχής σε κλειστό και φραγμένο διάστημα είναι ομοιόμορφα συνεχής. Έκλεισε με το λήμμα Στολτς-Τσεζάρο, που υπολογίζει το όριο ενός πηλίκου συγκρίνοντας αυξήσεις, με τον μέσο όρο Τσεζάρο ως πόρισμα και με τις τάξεις αύξησης του λογαρίθμου, των δυνάμεων, των εκθετικών, του παραγοντικού και της nnn^n.

Τι γίνεται δεκτό, τι αποδεικνύεται και τι μένει

Ο απολογισμός της ενότητας μπορεί να συνοψιστεί ως εξής:

  • Γίνονται δεκτά το αξίωμα πληρότητας της Άλγεβρας και γεωμετρίας I, με την αρχιμήδεια ιδιότητα που εκεί συνάγεται από αυτό· τα αποτελέσματα της Άλγεβρας και γεωμετρίας για την επαγωγή, τις δυνάμεις, τον αριθμό ee ως supremum και τις ρίζες τάξης nn των μιγαδικών αριθμών· και εκείνα του Λογισμού I για τα όρια, τη συνέχεια, την ανισότητα μέσης τιμής και τη μέθοδο Νεύτωνα-Ράφσον.
  • Αποδεικνύονται η κληρονομιά των θεωρημάτων ορίων, οι τρεις όψεις της πληρότητας και η ισοδυναμία τους, και όσα η Άλγεβρα και γεωμετρία είχε δεχτεί χωρίς απόδειξη: το θεμελιώδες θεώρημα της άλγεβρας, που το μάθημα για τις ρίζες πολυωνύμων ανώτερου βαθμού άφησε ως γεγονός δεκτό χωρίς απόδειξη και που το μάθημα για την ολοκλήρωση ρητών συναρτήσεων χρησιμοποίησε για να παραγοντοποιήσει τους παρονομαστές. Εκπληρώνεται επίσης όσα προανήγγειλε το μάθημα του Λογισμού I για το θεώρημα του Βάιερστρας: η ομοιόμορφη συνέχεια των συναρτήσεων που είναι συνεχείς σε κλειστό και φραγμένο διάστημα.
  • Επαναχρησιμοποιούνται τέσσερα εργαλεία αντί να επαναλαμβάνονται επιχειρήματα: η κληρονομιά των θεωρημάτων ορίων, που δίνει την άλγεβρα των ορίων σε όλες τις αποδείξεις· η μονότονη σύγκλιση, στην οποία καταλήγει κάθε απόδειξη ύπαρξης μέσω του supremum· οι υπακολουθίες, που επιτρέπουν να επιλεγεί από μια ακολουθία το κομμάτι που συγκλίνει· και το θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας, από το οποίο προκύπτουν το κριτήριο του Κωσί, το θεμελιώδες θεώρημα της άλγεβρας και το θεώρημα Χάινε-Κάντορ.
  • Μένει για αργότερα ό,τι χρειάζεται το ολοκλήρωμα ή τις σειρές: το ολοκλήρωμα του Ρίμαν και η ολοκληρωσιμότητα των συνεχών συναρτήσεων, στην ενότητα για το ορισμένο ολοκλήρωμα· οι σειρές και τα κριτήρια σύγκλισής τους, στην ενότητα για τις αριθμητικές σειρές· η ομοιόμορφη σύγκλιση των ακολουθιών συναρτήσεων, στην ενότητα που ακολουθεί εκείνη· και η ακριβής αύξηση του παραγοντικού, με τον τύπο του Στέρλινγκ. Ότι η αρχιμήδεια παραδοχή δεν μπορεί να παραλειφθεί στην ισοδυναμία της πληρότητας αναφέρεται ως γεγονός μεταγενέστερων κύκλων μαθημάτων, από το οποίο τίποτε δεν εξαρτάται.

Το σχήμα που ακολουθεί ενώνει τα τρία τμήματα σε μία αλυσίδα. Κάθε κόμβος της στήλης είναι ένα αποτέλεσμα, αριθμημένο κατά τη λογική σειρά και ενωμένο με ένα τόξο με τους κρίκους που προηγούνται και χρησιμοποιεί η απόδειξή του· γύρω τους αιωρούνται τα στηρίγματα, δηλαδή οι αρχές και τα εργαλεία στα οποία η αλυσίδα καταφεύγει ξανά και ξανά, καθένα ενωμένο με συνεχή γραμμή με τους κρίκους που στηρίζονται σε αυτό και με διακεκομμένη με τον κρίκο όπου θεμελιώνεται, εκτός από όσα προέρχονται από τον Λογισμό I ή από την Άλγεβρα και γεωμετρία, που σχεδιάζονται ως δακτύλιοι. Πατώντας ένα στήριγμα τονίζονται όλοι οι κρίκοι που το χρησιμοποιούν, και κάθε κρίκος παραπέμπει στο μάθημα όπου αποδεικνύεται.

Στηρίγματα της αλυσίδας

  • AΑξίωμα πληρότητας. Αξίωμα της Άλγεβρας και γεωμετρίας I: κάθε μη κενό σύνολο πραγματικών αριθμών που είναι άνω φραγμένο έχει supremum. Εκεί συνάγεται από αυτό η αρχιμήδεια ιδιότητα, σύμφωνα με την οποία για κάθε πραγματικό υπάρχει μεγαλύτερος φυσικός· εδώ, η ύπαρξη των infimum, ως αντίθετων των supremum των αντιθέτων. Γίνεται δεκτό χωρίς απόδειξη σε αυτή την ενότητα.
  • BΌρια του Λογισμού I. Αποδεδειγμένα στον Λογισμό I για συναρτήσεις ορισμένες σε οποιοδήποτε σύνολο: το όριο όταν η μεταβλητή τείνει στο άπειρο, αν το πεδίο ορισμού δεν είναι άνω φραγμένο, και το όριο σε σημείο συσσώρευσης· η μοναδικότητα, η άλγεβρα των ορίων, η διατήρηση του προσήμου και των ανισοτήτων, το θεώρημα της παρεμβολής, το λήμμα της αντιστροφής και η συνέχεια σε σημείο. Γίνεται δεκτό χωρίς απόδειξη σε αυτή την ενότητα.
  • CΣυναρτήσεις του Λογισμού I. Αποδεδειγμένα στον Λογισμό I: η συνέχεια των στοιχειωδών συναρτήσεων, η σύγκριση στο άπειρο του λογαρίθμου, των δυνάμεων και των εκθετικών, η ανισότητα μέσης τιμής για συνάρτηση με φραγμένη παράγωγο και η μονότονη σύγκλιση της μεθόδου Νεύτωνα-Ράφσον. Γίνεται δεκτό χωρίς απόδειξη σε αυτή την ενότητα.
  • DΆλγεβρα και γεωμετρία. Αποδεδειγμένα στην Άλγεβρα και γεωμετρία: η τριγωνική ανισότητα, οι αρχές της επαγωγής και της καλής διάταξης, η ανισότητα Μπερνούλι, το άθροισμα γεωμετρικής προόδου και το τηλεσκοπικό άθροισμα, οι δυνάμεις με πραγματικό εκθέτη, ο αριθμός ee ως supremum και η σειρά του, το άρρητο των ριζών των φυσικών που δεν είναι τέλεια τετράγωνα και, στους μιγαδικούς αριθμούς, το μέτρο και οι ρίζες τάξης nn. Γίνεται δεκτό χωρίς απόδειξη σε αυτή την ενότητα.
  • EΘεωρήματα ορίων. Για συγκλίνουσες ακολουθίες: μοναδικότητα του ορίου, άλγεβρα των ορίων (με το πηλίκο και τη ρίζα), διατήρηση του προσήμου και των ανισοτήτων, θεώρημα της παρεμβολής και γινόμενο φραγμένης επί μηδενική ακολουθία· το υπολογιστικό εργαλείο όλης της ενότητας. Θεμελιώνεται στον κρίκο: 4. Τα θεωρήματα ορίων ισχύουν για τις ακολουθίες.
  • FΜονότονη σύγκλιση. Κάθε αύξουσα και άνω φραγμένη ακολουθία συγκλίνει στο supremum των όρων της, και κάθε φθίνουσα και κάτω φραγμένη στο infimum· οι μη φραγμένες μονότονες τείνουν στο άπειρο ή στο μείον άπειρο: ο τρόπος με τον οποίο το αξίωμα πληρότητας μπαίνει στις ακολουθίες. Θεμελιώνεται στον κρίκο: 7. Μονότονη σύγκλιση.
  • GΥπακολουθίες. Αν οι δείκτες n1<n2<⋯n_1 < n_2 < \cdots είναι φυσικοί, τότε nk≥kn_k \geq k, μια υπακολουθία υπακολουθίας είναι υπακολουθία, και κάθε υπακολουθία μιας ακολουθίας με όριο τείνει σε αυτό το όριο: ο τρόπος να κρατήσει κανείς το κομμάτι μιας ακολουθίας που συγκλίνει. Θεμελιώνεται στον κρίκο: 11. Οι υπακολουθίες μιας ακολουθίας με όριο.
  • HΜπολτσάνο-Βάιερστρας. Κάθε φραγμένη ακολουθία πραγματικών αριθμών έχει συγκλίνουσα υπακολουθία, της οποίας το όριο βρίσκεται ανάμεσα στα φράγματα: το θεώρημα ύπαρξης από το οποίο προκύπτουν το κριτήριο του Κωσί, το θεμελιώδες θεώρημα της άλγεβρας και το θεώρημα Χάινε-Κάντορ. Θεμελιώνεται στον κρίκο: 12. Θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας.
  1. Τμήμα 1 Το όριο και η άλγεβρά του

    • Να οριστεί η ακολουθία και το όριό της με ε\varepsilon και NN ποσοδεικτούμενα, και να αναγνωριστεί σε αυτό το όριο στο άπειρο του Λογισμού I.
    • Να κληρονομηθούν από τον Λογισμό I η μοναδικότητα, η άλγεβρα των ορίων και το θεώρημα της παρεμβολής, και να αποδειχθεί ότι οι συγκλίνουσες είναι φραγμένες.
    • Να αποδειχθούν με την ανισότητα Μπερνούλι τα βασικά όρια, με ρητό NN.
    1. Το όριο στο άπειρο περιορισμένο στους φυσικούς. Οι φυσικοί δεν είναι άνω φραγμένοι, και an→La_n \to L αν και μόνο αν η συνάρτηση f(n)=anf(n) = a_n, ορισμένη στους φυσικούς, τείνει στο LL στο άπειρο με την έννοια του Λογισμού I· αν μια συνάρτηση ορισμένη σε όλους τους φυσικούς n≥n0n \geq n_0 ικανοποιεί lim⁡x→∞f(x)=L\lim_{x \to \infty} f(x) = L, η ακολουθία f(n)f(n) συγκλίνει στο LL.

      Στηρίζεται σε: B (Όρια του Λογισμού I), A (Αξίωμα πληρότητας). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ακολουθίες και το όριό τους.

    2. Μετατόπιση των δεικτών και αλλαγή πεπερασμένου πλήθους όρων. Για κάθε φυσικό kk, an→La_n \to L αν και μόνο αν an+k→La_{n + k} \to L· και αν bn=anb_n = a_n για κάθε nn από έναν φυσικό N0N_0 και πέρα, οι δύο ακολουθίες έχουν το ίδιο όριο ή καμία δεν έχει όριο.

      Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ακολουθίες και το όριό τους.

    3. Κάθε συγκλίνουσα ακολουθία είναι φραγμένη. Αν η (an)(a_n) συγκλίνει, υπάρχει ένα K>0K > 0 τέτοιο ώστε ∣an∣≤K\abs{a_n} \leq K για κάθε φυσικό nn.

      Στηρίζεται σε: D (Άλγεβρα και γεωμετρία). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ακολουθίες και το όριό τους.

    4. Τα θεωρήματα ορίων ισχύουν για τις ακολουθίες. Αν an→La_n \to L και bn→Mb_n \to M, το όριο είναι μοναδικό, αan+βbn→αL+βM\alpha a_n + \beta b_n \to \alpha L + \beta M, anbn→LMa_n b_n \to LM, anbn→LM\frac{a_n}{b_n} \to \frac{L}{M} αν M≠0M \neq 0, και ισχύουν η ρίζα, η διατήρηση του προσήμου και των ανισοτήτων, το θεώρημα της παρεμβολής και το γινόμενο φραγμένης επί μηδενική ακολουθία· με το λήμμα της αντιστροφής, κάθε ισχυρισμός είναι θεώρημα του Λογισμού I.

      Χρησιμοποιεί: 1. Το όριο στο άπειρο περιορισμένο στους φυσικούς. Στηρίζεται σε: B (Όρια του Λογισμού I), A (Αξίωμα πληρότητας). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ακολουθίες και το όριό τους.

    5. Άπειρα όρια. Αν an→∞a_n \to \infty και bn≥anb_n \geq a_n από κάποιον δείκτη και πέρα, τότε bn→∞b_n \to \infty· μια ακολουθία που τείνει στο άπειρο δεν είναι άνω φραγμένη και αποκλίνει· αν an→∞a_n \to \infty, τότε 1an→0\frac{1}{a_n} \to 0· και αν an>0a_n > 0 από κάποιον δείκτη και πέρα και an→0a_n \to 0, τότε 1an→∞\frac{1}{a_n} \to \infty.

      Χρησιμοποιεί: 3. Κάθε συγκλίνουσα ακολουθία είναι φραγμένη. Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ακολουθίες και το όριό τους.

    6. Βασικά όρια. Για κάθε πραγματικό p>0p > 0, 1np→0\frac{1}{n^p} \to 0· rn→0r^n \to 0 αν ∣r∣<1\abs{r} < 1, rn→∞r^n \to \infty αν r>1r > 1, και η (rn)(r^n) ταλαντεύεται αν r≤−1r \leq -1· για κάθε πραγματικό a>0a > 0, an→1\sqrt[n]{a} \to 1· και nn→1\sqrt[n]{n} \to 1, με 0<nn−1<3n0 < \sqrt[n]{n} - 1 < \frac{3}{\sqrt{n}} για n≥2n \geq 2.

      Χρησιμοποιεί: 5. Άπειρα όρια. Στηρίζεται σε: D (Άλγεβρα και γεωμετρία), A (Αξίωμα πληρότητας). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ακολουθίες και το όριό τους.

  2. Τμήμα 2 Η πληρότητα και οι όψεις της

    • Να αποδειχθεί μέσω του αξιώματος πληρότητας η μονότονη σύγκλιση, και με αυτήν το όριο των ακολουθιών του αριθμού e και των αναδρομικών ακολουθιών.
    • Να εξαχθούν μονότονες υπακολουθίες, να αποδειχθεί το θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας στην ευθεία και στο επίπεδο, και να χαρακτηριστούν το ανώτερο και το κατώτερο όριο.
    • Να αποδειχθεί το θεμελιώδες θεώρημα της άλγεβρας με το ελάχιστο του μέτρου ενός πολυωνύμου και το λήμμα του ντ' Αλαμπέρ.
    • Να αποδειχθούν το κριτήριο του Κωσί, η ισοδυναμία του με την πληρότητα και το θεώρημα σταθερού σημείου για συστολές.
    1. Μονότονη σύγκλιση. Αν η (an)(a_n) είναι αύξουσα και άνω φραγμένη, συγκλίνει στο supremum του συνόλου των όρων της· αν είναι φθίνουσα και κάτω φραγμένη, στο infimum. Αν είναι αύξουσα και δεν είναι άνω φραγμένη, an→∞a_n \to \infty· μια μονότονη ακολουθία συγκλίνει αν και μόνο αν είναι φραγμένη.

      Χρησιμοποιεί: 3. Κάθε συγκλίνουσα ακολουθία είναι φραγμένη. Στηρίζεται σε: A (Αξίωμα πληρότητας), E (Θεωρήματα ορίων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Μονότονες ακολουθίες και ο αριθμός e.

    2. Οι ακολουθίες του αριθμού e συγκλίνουν στον e. Οι ακολουθίες (1+1n)n\left(1 + \frac{1}{n}\right)^n, (1+1n)n+1\left(1 + \frac{1}{n}\right)^{n + 1} και ∑k=0n1k!\sum_{k=0}^{n} \frac{1}{k!} συγκλίνουν στον ee, με 0<e−(1+1n)n<3n0 < e - \left(1 + \frac{1}{n}\right)^n < \frac{3}{n} και 0<e−∑k=0n1k!<1n! n0 < e - \sum_{k=0}^{n} \frac{1}{k!} < \frac{1}{n! \, n} για κάθε φυσικό nn.

      Στηρίζεται σε: F (Μονότονη σύγκλιση), E (Θεωρήματα ορίων), D (Άλγεβρα και γεωμετρία). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Μονότονες ακολουθίες και ο αριθμός e.

    3. Μια συνεχής συνάρτηση διατηρεί το όριο ακολουθίας. Αν η ff είναι ορισμένη σε ένα σύνολο BB και είναι συνεχής σε ένα σημείο bb του BB, και η (an)(a_n) είναι ακολουθία όρων του BB με an→ba_n \to b, τότε f(an)→f(b)f(a_n) \to f(b).

      Στηρίζεται σε: B (Όρια του Λογισμού I). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Μονότονες ακολουθίες και ο αριθμός e.

    4. Αναδρομικές ακολουθίες και σταθερά σημεία. Αν η ff απεικονίζει ένα σύνολο BB στον εαυτό του, an+1=f(an)a_{n + 1} = f(a_n) και an→La_n \to L, με το LL στο BB και την ff συνεχή στο LL, τότε f(L)=Lf(L) = L· αν η ff είναι αύξουσα, η αναδρομική ακολουθία είναι μονότονη· και αν η ff είναι συνεχής και αύξουσα στο [c,d]\icc{c}{d}, με τιμές σε αυτό, η αναδρομική ακολουθία συγκλίνει, από κάθε a1a_1 του [c,d]\icc{c}{d}, στο μικρότερο σταθερό σημείο που είναι μεγαλύτερο ή ίσο του a1a_1 αν a1≤a2a_1 \leq a_2, και στο μεγαλύτερο σταθερό σημείο που είναι μικρότερο ή ίσο του a1a_1 αν a1≥a2a_1 \geq a_2.

      Χρησιμοποιεί: 2. Μετατόπιση των δεικτών και αλλαγή πεπερασμένου πλήθους όρων, 9. Μια συνεχής συνάρτηση διατηρεί το όριο ακολουθίας. Στηρίζεται σε: F (Μονότονη σύγκλιση), E (Θεωρήματα ορίων), D (Άλγεβρα και γεωμετρία). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Μονότονες ακολουθίες και ο αριθμός e.

    5. Οι υπακολουθίες μιας ακολουθίας με όριο. Αν η (nk)(n_k) είναι γνησίως αύξουσα ακολουθία φυσικών, nk≥kn_k \geq k· αν an→La_n \to L, κάθε υπακολουθία (ank)\left(a_{n_k}\right) τείνει στο LL, και το ίδιο με το ∞\infty και το −∞-\infty· κατά συνέπεια, μια ακολουθία με δύο υπακολουθίες με διαφορετικά όρια, ή με μια αποκλίνουσα υπακολουθία, αποκλίνει.

      Στηρίζεται σε: D (Άλγεβρα και γεωμετρία), E (Θεωρήματα ορίων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Υπακολουθίες, Μπολτσάνο-Βάιερστρας, ανώτερο και κατώτερο όριο.

    6. Θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας. Κάθε ακολουθία πραγματικών αριθμών έχει μια μονότονη υπακολουθία· επομένως, κάθε φραγμένη ακολουθία πραγματικών αριθμών έχει συγκλίνουσα υπακολουθία, και αν c≤an≤dc \leq a_n \leq d για κάθε nn, το όριό της ανήκει στο [c,d]\icc{c}{d}.

      Στηρίζεται σε: G (Υπακολουθίες), F (Μονότονη σύγκλιση), E (Θεωρήματα ορίων), D (Άλγεβρα και γεωμετρία). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Υπακολουθίες, Μπολτσάνο-Βάιερστρας, ανώτερο και κατώτερο όριο.

    7. Ανώτερο και κατώτερο όριο. Για μια φραγμένη ακολουθία, τα lim sup⁡n→∞an\limsup_{n \to \infty} a_n και lim inf⁡n→∞an\liminf_{n \to \infty} a_n, όρια των sup⁡k≥nak\sup_{k \geq n} a_k και των inf⁡k≥nak\inf_{k \geq n} a_k, είναι το μεγαλύτερο και το μικρότερο οριακό σημείο, δηλαδή από τα όρια υπακολουθιών· και μια ακολουθία συγκλίνει αν και μόνο αν είναι φραγμένη και τα δύο συμπίπτουν.

      Χρησιμοποιεί: 3. Κάθε συγκλίνουσα ακολουθία είναι φραγμένη, 6. Βασικά όρια. Στηρίζεται σε: A (Αξίωμα πληρότητας), F (Μονότονη σύγκλιση), G (Υπακολουθίες), E (Θεωρήματα ορίων), D (Άλγεβρα και γεωμετρία). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Υπακολουθίες, Μπολτσάνο-Βάιερστρας, ανώτερο και κατώτερο όριο.

    8. Θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας στο επίπεδο. Μια ακολουθία μιγαδικών αριθμών συγκλίνει αν και μόνο αν συγκλίνουν τα πραγματικά της μέρη και τα φανταστικά της μέρη· και κάθε φραγμένη ακολουθία μιγαδικών αριθμών έχει συγκλίνουσα υπακολουθία, της οποίας το όριο ww ικανοποιεί ∣w∣≤R\abs{w} \leq R αν ∣zn∣≤R\abs{z_n} \leq R για κάθε nn.

      Στηρίζεται σε: H (Μπολτσάνο-Βάιερστρας), G (Υπακολουθίες), D (Άλγεβρα και γεωμετρία). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Υπακολουθίες, Μπολτσάνο-Βάιερστρας, ανώτερο και κατώτερο όριο.

    9. Θεμελιώδες θεώρημα της άλγεβρας. Αν το PP είναι πολυώνυμο βαθμού n≥1n \geq 1 με μιγαδικούς συντελεστές, το μέτρο του αυξάνεται απεριόριστα, διατηρεί τα όρια των ακολουθιών και παίρνει ελάχιστη τιμή στο μιγαδικό επίπεδο· από το λήμμα του ντ' Αλαμπέρ, αυτό το ελάχιστο δεν είναι θετικό, και το PP έχει τουλάχιστον μία μιγαδική ρίζα.

      Χρησιμοποιεί: 3. Κάθε συγκλίνουσα ακολουθία είναι φραγμένη, 14. Θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας στο επίπεδο. Στηρίζεται σε: A (Αξίωμα πληρότητας), G (Υπακολουθίες), D (Άλγεβρα και γεωμετρία), E (Θεωρήματα ορίων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Υπακολουθίες, Μπολτσάνο-Βάιερστρας, ανώτερο και κατώτερο όριο.

    10. Κριτήριο του Κωσί. Κάθε συγκλίνουσα ακολουθία είναι ακολουθία Κωσί, κάθε ακολουθία Κωσί είναι φραγμένη, και μια ακολουθία Κωσί με συγκλίνουσα υπακολουθία συγκλίνει· επομένως, μια ακολουθία πραγματικών αριθμών συγκλίνει αν και μόνο αν είναι ακολουθία Κωσί.

      Στηρίζεται σε: H (Μπολτσάνο-Βάιερστρας), G (Υπακολουθίες), D (Άλγεβρα και γεωμετρία). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ακολουθίες Κωσί.

    11. Η πληρότητα ισοδυναμεί με τη σύγκλιση των ακολουθιών Κωσί. Ένα διατεταγμένο σώμα που ικανοποιεί το αξίωμα πληρότητας είναι αρχιμήδειο και σε αυτό κάθε ακολουθία Κωσί συγκλίνει· και ένα αρχιμήδειο διατεταγμένο σώμα στο οποίο κάθε ακολουθία Κωσί συγκλίνει ικανοποιεί το αξίωμα, με το supremum ως όριο μιας διχοτόμησης. Στους ρητούς υπάρχουν ακολουθίες Κωσί χωρίς ρητό όριο.

      Χρησιμοποιεί: 16. Κριτήριο του Κωσί. Στηρίζεται σε: A (Αξίωμα πληρότητας), F (Μονότονη σύγκλιση), G (Υπακολουθίες), C (Συναρτήσεις του Λογισμού I), D (Άλγεβρα και γεωμετρία), E (Θεωρήματα ορίων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ακολουθίες Κωσί.

    12. Θεώρημα σταθερού σημείου για συστολές. Αν το II είναι κλειστό διάστημα και η ff απεικονίζει το II στον εαυτό του με ∣f(x)−f(y)∣≤q∣x−y∣\abs{f(x) - f(y)} \leq q \abs{x - y}, 0<q<10 < q < 1, τότε η ff έχει μοναδικό σταθερό σημείο pp στο II, και από κάθε x0x_0 του II η ακολουθία xn+1=f(xn)x_{n + 1} = f(x_n) συγκλίνει στο pp, με ∣xn−p∣≤qn1−q∣x1−x0∣\abs{x_n - p} \leq \frac{q^n}{1 - q} \abs{x_1 - x_0}· αρκεί η ff να είναι συνεχής στο II, με τιμές στο II, και παραγωγίσιμη στο εσωτερικό του με ∣f′∣≤q\abs{f'} \leq q.

      Χρησιμοποιεί: 16. Κριτήριο του Κωσί, 6. Βασικά όρια, 2. Μετατόπιση των δεικτών και αλλαγή πεπερασμένου πλήθους όρων. Στηρίζεται σε: D (Άλγεβρα και γεωμετρία), C (Συναρτήσεις του Λογισμού I), E (Θεωρήματα ορίων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ακολουθίες Κωσί.

  3. Τμήμα 3 Ακολουθίες και συναρτήσεις

    • Να χαρακτηριστούν μέσω ακολουθιών το όριο και η συνέχεια μιας συνάρτησης, και να αποδεικνύεται με δύο ακολουθίες ότι ένα όριο δεν υπάρχει.
    • Να οριστεί η ομοιόμορφη συνέχεια, να αναγνωρίζεται στις συναρτήσεις Λίπσιτς και να χαρακτηριστεί μέσω ζευγών ακολουθιών.
    • Να αποδειχθεί με το θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας το θεώρημα Χάινε-Κάντορ.
    • Να υπολογίζονται όρια πηλίκων με το λήμμα Στολτς-Τσεζάρο και να διατάσσεται η αύξηση των βασικών ακολουθιών.
    1. Χαρακτηρισμός του ορίου και της συνέχειας μέσω ακολουθιών. Αν το aa είναι σημείο συσσώρευσης του πεδίου ορισμού AA της ff, lim⁡x→af(x)=L\lim_{x \to a} f(x) = L αν και μόνο αν f(xn)→Lf(x_n) \to L για κάθε ακολουθία στοιχείων του AA διαφορετικών από το aa που τείνει στο aa, και το ίδιο στο άπειρο αν το AA δεν είναι άνω φραγμένο· και η ff είναι συνεχής σε ένα σημείο aa του AA αν και μόνο αν f(xn)→f(a)f(x_n) \to f(a) για κάθε ακολουθία στοιχείων του AA που τείνει στο aa.

      Χρησιμοποιεί: 9. Μια συνεχής συνάρτηση διατηρεί το όριο ακολουθίας, 5. Άπειρα όρια. Στηρίζεται σε: B (Όρια του Λογισμού I), A (Αξίωμα πληρότητας), E (Θεωρήματα ορίων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ακολουθίες, συναρτήσεις και ομοιόμορφη συνέχεια.

    2. Οι συναρτήσεις Λίπσιτς είναι ομοιόμορφα συνεχείς. Αν ∣f(x)−f(y)∣≤K∣x−y∣\abs{f(x) - f(y)} \leq K \abs{x - y} για όλα τα xx και yy του AA, η ff είναι ομοιόμορφα συνεχής στο AA· ειδικότερα, το ίδιο ισχύει για κάθε συνάρτηση συνεχή σε διάστημα, παραγωγίσιμη στο εσωτερικό του με ∣f′∣≤K\abs{f'} \leq K.

      Στηρίζεται σε: C (Συναρτήσεις του Λογισμού I). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ακολουθίες, συναρτήσεις και ομοιόμορφη συνέχεια.

    3. Χαρακτηρισμός της ομοιόμορφης συνέχειας μέσω ακολουθιών. Μια συνάρτηση ff είναι ομοιόμορφα συνεχής στο AA αν και μόνο αν f(xn)−f(yn)→0f(x_n) - f(y_n) \to 0 για κάθε ζεύγος ακολουθιών στοιχείων του AA με xn−yn→0x_n - y_n \to 0· έτσι, η x2x^2 στους πραγματικούς, και οι 1x\frac{1}{x} και sin⁡1x\sin \frac{1}{x} στο (0,1)\ioo{0}{1}, είναι συνεχείς και δεν είναι ομοιόμορφα συνεχείς.

      Στηρίζεται σε: A (Αξίωμα πληρότητας), C (Συναρτήσεις του Λογισμού I), E (Θεωρήματα ορίων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ακολουθίες, συναρτήσεις και ομοιόμορφη συνέχεια.

    4. Θεώρημα Χάινε-Κάντορ. Κάθε συνάρτηση συνεχής σε κλειστό και φραγμένο διάστημα [a,b]\icc{a}{b}, με a<ba < b, είναι ομοιόμορφα συνεχής στο [a,b]\icc{a}{b}.

      Χρησιμοποιεί: 9. Μια συνεχής συνάρτηση διατηρεί το όριο ακολουθίας. Στηρίζεται σε: H (Μπολτσάνο-Βάιερστρας), G (Υπακολουθίες), E (Θεωρήματα ορίων), A (Αξίωμα πληρότητας). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ακολουθίες, συναρτήσεις και ομοιόμορφη συνέχεια.

    5. Λήμμα Στολτς-Τσεζάρο. Αν η (bn)(b_n) είναι γνησίως αύξουσα και δεν είναι άνω φραγμένη, και an+1−anbn+1−bn→L\frac{a_{n + 1} - a_n}{b_{n + 1} - b_n} \to L, με το LL πραγματικό, τότε anbn→L\frac{a_n}{b_n} \to L· ειδικότερα, αν an→La_n \to L, ο μέσος όρος a1+a2+⋯+ann\frac{a_1 + a_2 + \cdots + a_n}{n} τείνει στο LL.

      Χρησιμοποιεί: 5. Άπειρα όρια, 2. Μετατόπιση των δεικτών και αλλαγή πεπερασμένου πλήθους όρων. Στηρίζεται σε: F (Μονότονη σύγκλιση), D (Άλγεβρα και γεωμετρία), E (Θεωρήματα ορίων), A (Αξίωμα πληρότητας). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ακολουθίες, συναρτήσεις και ομοιόμορφη συνέχεια.

    6. Τάξεις αύξησης. Αν a>1a > 1 και k>0k > 0, τότε ln⁡n≪nk≪an≪n!≪nn\ln n \ll n^k \ll a^n \ll n! \ll n^n, όπου το an≪bna_n \ll b_n σημαίνει ότι anbn→0\frac{a_n}{b_n} \to 0.

      Χρησιμοποιεί: 1. Το όριο στο άπειρο περιορισμένο στους φυσικούς, 6. Βασικά όρια. Στηρίζεται σε: C (Συναρτήσεις του Λογισμού I), A (Αξίωμα πληρότητας), E (Θεωρήματα ορίων). Αποδεικνύεται στη διάλεξη: Ακολουθίες, συναρτήσεις και ομοιόμορφη συνέχεια.

Προς το ορισμένο ολοκλήρωμα. Η αλυσίδα σταματά εκεί όπου αρχίζει το ολοκλήρωμα. Η ενότητα για το ορισμένο ολοκλήρωμα ορίζει το ολοκλήρωμα του Ρίμαν με αθροίσματα και τα όριά τους, και για να εξασφαλίσει ότι αυτά τα όρια υπάρχουν χωρίς να τα υπολογίσει χρησιμοποιεί όσα απέδειξε αυτή η ενότητα: τα supremum και τα infimum που δίνει το αξίωμα πληρότητας, τις υπακολουθίες και το θεώρημα Χάινε-Κάντορ, με το οποίο κάθε συνάρτηση συνεχής σε κλειστό και φραγμένο διάστημα αποδεικνύεται ολοκληρώσιμη. Εκεί, το θεμελιώδες θεώρημα του απειροστικού λογισμού θα δώσει σε κάθε συνεχή συνάρτηση την παράγουσα που η ενότητα για τις παράγουσες δεν μπόρεσε να εξασφαλίσει. Οι ακολουθίες επιστρέφουν στην ενότητα για τις σειρές, όπου μια σειρά είναι η ακολουθία των μερικών αθροισμάτων της, και το κριτήριο του Κωσί και το ανώτερο και κατώτερο όριο δίνουν τα κριτήρια σύγκλισης.