Μετάβαση στο περιεχόμενο
Topos Uranos
Ελληνικά

Το περιβάλλον εργασίας

Περίληψη

Το μάθημα αυτό ετοιμάζει το περιβάλλον με το οποίο δουλεύουμε σε όλο το σεμινάριο. Εξηγεί τι είναι μια διανομή του TeX και ποια ταιριάζει σε κάθε λειτουργικό σύστημα: TeX Live, MiKTeX ή MacTeX· διακρίνει την πλήρη από τη βασική εγκατάσταση και δείχνει πώς εγκαθίστανται αργότερα τα πακέτα που λείπουν. Παρουσιάζει το Texmaker, τον επεξεργαστή του σεμιναρίου, με το παράθυρό του, την επιλογή του LuaLaTeX ως μεταγλωττιστή, την κωδικοποίηση UTF-8 και τον συγχρονισμό ανάμεσα στον πηγαίο κώδικα και στο PDF· παρουσιάζει επίσης το Overleaf, την εναλλακτική λύση μέσα στον φυλλομετρητή, με τα πλεονεκτήματα και τα όριά του. Διατρέχει την πρώτη μεταγλώττιση, με τον φάκελο του έργου, τα βοηθητικά αρχεία που αφήνει και τους λόγους για τους οποίους ένα PDF μπορεί να μην ενημερώνεται, και κλείνει με δύο δοκιμαστικά έγγραφα που ελέγχουν ότι η εγκατάσταση λειτουργεί, το δεύτερο με πολυτονικά ελληνικά και μια γραμματοσειρά επιλεγμένη με το όνομά της.

Μαθησιακοί στόχοι

  1. Να εξηγεί τι περιέχει μια διανομή του TeX και να επιλέγει μία ανάλογα με το λειτουργικό σύστημα, τον διαθέσιμο χώρο και τη σύνδεση.
  2. Να ρυθμίζει το Texmaker ώστε να μεταγλωττίζει με LuaLaTeX, να αποθηκεύει σε UTF-8 και να μεταβαίνει από τον πηγαίο κώδικα στο PDF και από το PDF στον πηγαίο κώδικα.
  3. Να ρυθμίζει ένα έργο του Overleaf ώστε να μεταγλωττίζει με LuaLaTeX και να αναγνωρίζει τι το διακρίνει από μια τοπική εγκατάσταση.
  4. Να εξηγεί σε τι χρησιμεύει κάθε βοηθητικό αρχείο μιας μεταγλώττισης και να αποφασίζει ποια διατηρούνται.
  5. Να διαγιγνώσκει, με βάση το αρχείο καταγραφής, γιατί ένα έγγραφο δεν μεταγλωττίζεται ή γιατί μια αλλαγή δεν εμφανίζεται στο PDF.

Η διανομή

Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε ότι το LaTeX χρειάζεται μια μηχανή. Ωστόσο μια μηχανή μόνη της δεν αρκεί: χρειάζεται επιπλέον τα αρχεία του LaTeX, τα πακέτα που φορτώνει το έγγραφο, τις γραμματοσειρές, τα πρότυπα συλλαβισμού κάθε γλώσσας και διάφορα βοηθητικά προγράμματα, όπως το Biber για τη βιβλιογραφία. Μια διανομή του TeX συγκεντρώνει όλα αυτά σε μια συνεκτική εγκατάσταση και διαθέτει έναν διαχειριστή πακέτων που εγκαθιστά ό,τι λείπει και ενημερώνει ό,τι είναι εγκατεστημένο. Υπάρχουν τρεις διανομές γενικής χρήσης, και είναι και οι τρεις δωρεάν.

  • Το TeX Live, που το συντηρούν οι ομάδες χρηστών του TeX, λειτουργεί σε Linux, Windows και macOS και κυκλοφορεί σε νέα έκδοση κάθε χρόνο. Ο διαχειριστής πακέτων του είναι η εντολή tlmgr. Από προεπιλογή, το πρόγραμμα εγκατάστασης τα εγκαθιστά όλα, αρκετά gigabyte· μπορεί κανείς να επιλέξει ένα μικρότερο σχήμα, με το τίμημα να εγκαταστήσει αργότερα ό,τι λείψει.
  • Το MiKTeX είναι η πιο διαδεδομένη διανομή στα Windows, αν και υπάρχει επίσης για Linux και macOS. Το βασικό πρόγραμμα εγκατάστασής του είναι μικρό, και το χαρακτηριστικό του γνώρισμα είναι ότι εγκαθιστά τα πακέτα επί τόπου: αν ένα έγγραφο φορτώνει ένα πακέτο που λείπει, το MiKTeX το κατεβάζει κατά τη μεταγλώττιση, σύμφωνα με την προτίμηση που επιλέχθηκε κατά την εγκατάσταση (ερώτηση πρώτα, πάντα ή ποτέ). Οι ενημερώσεις του γίνονται από την κονσόλα του, το MiKTeX Console.
  • Το MacTeX είναι ο συνιστώμενος τρόπος εγκατάστασης του TeX Live στο macOS: ένα πρόγραμμα εγκατάστασης του ίδιου του συστήματος που εγκαθιστά την πλήρη έκδοση. Υπάρχει επιπλέον το BasicTeX, μια περιορισμένη έκδοση για όποιον θέλει απλώς να δοκιμάσει.

Η διαφορά ανάμεσα στην πλήρη και στη βασική εγκατάσταση είναι μια επιλογή ανάμεσα στον χώρο και στην ευκολία. Η πλήρης καταλαμβάνει αρκετά gigabyte και αργεί να εγκατασταθεί, μερικές φορές ώρες αν κατεβαίνει από το δίκτυο· σε αντάλλαγμα, οποιοδήποτε έγγραφο μεταγλωττίζεται χωρίς να χρειαστεί τίποτε άλλο, ακόμη και χωρίς σύνδεση. Η βασική καταλαμβάνει λίγο χώρο, αλλά κάθε πακέτο ή γραμματοσειρά που δεν περιλαμβάνει θα πρέπει να εγκατασταθεί όταν χρειαστεί: στο MiKTeX, επί τόπου, εφόσον υπάρχει σύνδεση· στο TeX Live, με μια εντολή όπως η ακόλουθη.

ΠαράδειγμαΕγκατάσταση και ενημέρωση πακέτων στο TeX Live

Σε μια αυτόνομη εγκατάσταση του TeX Live, οι εντολές αυτές γράφονται στο τερματικό. Η πρώτη εγκαθιστά το πακέτο reledmac για τις κριτικές εκδόσεις· η δεύτερη ενημερώνει τον ίδιο τον διαχειριστή και όλα τα εγκατεστημένα πακέτα.

Τερματικό
tlmgr install reledmactlmgr update --self --all

Αν το TeX Live εγκαταστάθηκε για όλο το σύστημα, οι εντολές απαιτούν δικαιώματα διαχειριστή· αν εγκαταστάθηκε σε φάκελο του χρήστη, όχι.

Στο Linux υπάρχει ένας ακόμη δρόμος. Οι διανομές του Linux, όπως το Debian, το Ubuntu ή το Fedora, προσφέρουν το TeX Live στα δικά τους αποθετήρια, μοιρασμένο σε πολλά πακέτα του συστήματος που εγκαθίστανται με τον συνήθη διαχειριστή. Είναι ο απλούστερος δρόμος, αλλά έχει δύο συνέπειες. Πρώτον, τα πακέτα αυτά είναι συνήθως παλαιότερα από την τελευταία έκδοση του TeX Live, επειδή ακολουθούν το χρονοδιάγραμμα της διανομής του Linux. Δεύτερον, σε αυτές τις εγκαταστάσεις δεν χρησιμοποιείται το tlmgr για την προσθήκη πακέτων: ό,τι λείπει εγκαθίσταται με τον διαχειριστή του συστήματος. Αν χρειάζεται η πιο πρόσφατη έκδοση, μπορεί κανείς να εγκαταστήσει το TeX Live με το δικό του πρόγραμμα εγκατάστασης, κάτι που η τεκμηρίωση του TeX Live ονομάζει εγγενή εγκατάσταση· οι δύο μπορούν να συνυπάρχουν στον ίδιο υπολογιστή, και χρησιμοποιείται εκείνη που εμφανίζεται πρώτη στη διαδρομή αναζήτησης προγραμμάτων.

ΠαράδειγμαΤο TeX Live από τα πακέτα του Debian ή του Ubuntu

Στο Debian και στο Ubuntu, η ακόλουθη εντολή εγκαθιστά το πλήρες TeX Live από τα αποθετήρια του συστήματος, με δικαιώματα διαχειριστή.

Τερματικό
sudo apt install texlive-full

Οι περιορισμένες εκδόσεις σχηματίζονται με συνδυασμό μικρότερων πακέτων· για αυτό το σεμινάριο ενδείκνυται η πλήρης, επειδή περιλαμβάνει όλες τις γλώσσες, ανάμεσά τους τα ελληνικά, και όλες τις ελεύθερες γραμματοσειρές του TeX Live.