Μετάβαση στο περιεχόμενο
Topos Uranos

Περίληψη

Αυτό το μάθημα αντιστρέφει τον κανόνα της αλυσίδας: αν η FF είναι παράγουσα της ff σε ένα διάστημα JJ και η gg είναι παραγωγίσιμη σε ένα διάστημα II, με τιμές στο JJ, η σύνθεση F(g(x))F(g(x)) είναι παράγουσα της f(g(x)) g′(x)f(g(x)) \, g'(x) στο II. Το θεώρημα αυτό, που αποδεικνύεται με παραγώγιση, δικαιολογεί τον συμβολισμό u=g(x)u = g(x), du=g′(x) dx\mathrm{d}u = g'(x) \, \mathrm{d}x, με τον οποίο ο υπολογισμός μοιάζει με αντικατάσταση συμβόλων χωρίς να είναι. Οι πρώτες του συνέπειες είναι η γραμμική αλλαγή μεταβλητής, που επεκτείνει τον πίνακα των άμεσων παραγουσών σε τύπους με παράμετρο, και τρεις μορφές που αξίζει να αναγνωρίζονται με την πρώτη ματιά: το πηλίκο g′(x)g(x)\frac{g'(x)}{g(x)}, η δύναμη (g(x))rg′(x)\left(g(x)\right)^r g'(x) και η εκθετική eg(x)g′(x)e^{g(x)} g'(x)· με την πρώτη προκύπτουν οι παράγουσες της εφαπτομένης και της συνεφαπτομένης. Το μάθημα αποδεικνύει επίσης την αλλαγή μεταβλητής μέσω της αντίστροφης συνάρτησης, x=h(t)x = h(t), που απαιτεί παράγωγο χωρίς ρίζες ώστε να είναι δυνατή η επιστροφή στην αρχική μεταβλητή, και κλείνει με κριτήρια για την επιλογή της αντικατάστασης.

Μαθησιακοί στόχοι

  1. Να αποδεικνύεται το θεώρημα της αλλαγής μεταβλητής με τον κανόνα της αλυσίδας και να χρησιμοποιείται ο συμβολισμός u=g(x)u = g(x), du=g′(x) dx\mathrm{d}u = g'(x) \, \mathrm{d}x ως συντομογραφία που δικαιολογεί το θεώρημα.
  2. Να συνάγεται η γραμμική αλλαγή μεταβλητής και οι παράγουσες με παράμετρο, και να αναγνωρίζονται οι μορφές g′(x)g(x)\frac{g'(x)}{g(x)}, (g(x))rg′(x)\left(g(x)\right)^r g'(x) και eg(x)g′(x)e^{g(x)} g'(x), μαζί με το διάστημα στο οποίο ισχύει κάθε παράγουσα.
  3. Να αποδεικνύεται η αλλαγή μεταβλητής μέσω της αντίστροφης συνάρτησης, να εξηγείται γιατί απαιτεί παράγωγο χωρίς ρίζες, να γίνεται η επιστροφή στην αρχική μεταβλητή και να επεκτείνεται η παράγουσα σε ένα άκρο του διαστήματος όταν αυτό είναι δυνατό.
  4. Να επιλέγεται μια αντικατάσταση, με αναδιατύπωση της ολοκληρωτέας συνάρτησης αν χρειάζεται, και να συγκρίνονται παράγουσες διαφορετικής όψης που προέκυψαν με διαφορετικούς δρόμους.

Ο κανόνας της αλυσίδας διαβασμένος αντίστροφα

Ο πίνακας των άμεσων παραγουσών του μαθήματος για τις παράγουσες και το αόριστο ολοκλήρωμα διαβάζει αντίστροφα τις παραγώγους των στοιχειωδών συναρτήσεων, και η γραμμικότητα διαβάζει αντίστροφα την παράγωγο ενός γραμμικού συνδυασμού. Κανένα από τα δύο δεν λέει τι να κάνουμε με το ∫2xcos⁡(x2) dx\int 2x \cos\left(x^2\right) \, \mathrm{d}x. Όμως αυτή η ολοκληρωτέα συνάρτηση είναι η παράγωγος μιας σύνθεσης: από τον κανόνα της αλυσίδας, η παράγωγος της sin⁡(x2)\sin\left(x^2\right) είναι cos⁡(x2)⋅2x\cos\left(x^2\right) \cdot 2x. Ο παράγοντας 2x2x είναι η παράγωγος της εσωτερικής συνάρτησης, και το συνημίτονο, υπολογισμένο στην εσωτερική συνάρτηση, είναι η παράγωγος της εξωτερικής. Για να αναγνωριστεί μια τέτοια παράγουσα, πρέπει να δει κανείς στην ολοκληρωτέα συνάρτηση μια συνάρτηση υπολογισμένη στο g(x)g(x), πολλαπλασιασμένη με g′(x)g'(x).

ΘεώρημαΟλοκλήρωση με αλλαγή μεταβλητής

Έστω JJ ένα διάστημα με περισσότερα από ένα σημεία, FF μια παράγουσα της ff στο JJ, II ένα διάστημα με περισσότερα από ένα σημεία και g ⁣:I→Rg \colon I \to \mathbb{R} μια συνάρτηση παραγωγίσιμη σε κάθε σημείο του II, με g(I)⊆Jg(I) \subseteq J. Τότε η F∘gF \circ g είναι παράγουσα της (f∘g) g′(f \circ g) \, g' στο II:

∫f(g(x)) g′(x) dx=F(g(x))+C,x∈I\int f(g(x)) \, g'(x) \, \mathrm{d}x = F(g(x)) + C, \qquad x \in I

Παραγωγίζεται η F(g(x))F(g(x)) με τον κανόνα της αλυσίδας. Το σχήμα δείχνει, με f(u)=cos⁡uf(u) = \cos u, F(u)=sin⁡uF(u) = \sin u και g(x)=x2g(x) = x^2, την ολοκληρωτέα συνάρτηση 2xcos⁡(x2)2x \cos\left(x^2\right) και την παράγουσα sin⁡(x2)\sin\left(x^2\right), με μια εφαπτομένη ευθεία της οποίας η κλίση είναι η τιμή της ολοκληρωτέας συνάρτησης, και στη συνέχεια τις κατακόρυφες μετατοπίσεις αυτής της παράγουσας.

Απόδειξη

  1. (F∘g)′(a)=F′(g(a)) g′(a)=f(g(a)) g′(a)(F \circ g)'(a) = F'(g(a)) \, g'(a) = \resaltar{f(g(a)) \, g'(a)}

    Έστω aa σημείο του II. Επειδή το II είναι διάστημα με περισσότερα από ένα σημεία, το aa είναι σημείο συσσώρευσης του II. Η συνάρτηση gg είναι παραγωγίσιμη στο aa, οι τιμές της βρίσκονται στο JJ, και η FF είναι παραγωγίσιμη στο g(a)g(a), με παράγωγο f(g(a))f(g(a)), από τον ορισμό της παράγουσας (αν το g(a)g(a) είναι άκρο του JJ που ανήκει στο JJ, η παράγωγος αυτή είναι η πλευρική, που είναι η παράγωγος της FF ως συνάρτησης ορισμένης στο JJ). Από το θεώρημα του κανόνα της αλυσίδας, του μαθήματος για τον κανόνα της αλυσίδας:

  2. ∫f(g(x)) g′(x) dx=F(g(x))+C,x∈I\int f(g(x)) \, g'(x) \, \mathrm{d}x = \resaltar{F(g(x)) + C}, \qquad x \in I

    Η ισότητα ισχύει σε κάθε σημείο του II: η F∘gF \circ g είναι μια παράγουσα της (f∘g) g′(f \circ g) \, g' στο II. Από το θεώρημα των παραγουσών μιας συνάρτησης σε διάστημα, του μαθήματος για τις παράγουσες, οι υπόλοιπες διαφέρουν από αυτήν κατά μια σταθερά.

Το θεώρημα δεν απαιτεί η ff να είναι συνεχής, ούτε η gg να είναι ένα προς ένα ή να έχει παράγωγο χωρίς ρίζες: απαιτεί η ff να έχει παράγουσα σε ένα διάστημα που περιέχει τις τιμές της gg, και η gg να είναι παραγωγίσιμη. Στο παράδειγμα, η g(x)=x2g(x) = x^2 είναι παραγωγίσιμη στο R\mathbb{R}, το σύνολο τιμών της [0,∞)\ico{0}{\infty} περιέχεται στο J=RJ = \mathbb{R}, όπου η sin⁡u\sin u είναι παράγουσα της cos⁡u\cos u, και στο R\mathbb{R}:

∫2xcos⁡(x2) dx=sin⁡(x2)+C\int 2x \cos\left(x^2\right) \, \mathrm{d}x = \sin\left(x^2\right) + C

Η παραδοχή g(I)⊆Jg(I) \subseteq J είναι εκείνη που καθορίζει το διάστημα του αποτελέσματος: αν η FF είναι παράγουσα της ff μόνο στο JJ, η σύνθεση F∘gF \circ g είναι παράγουσα μόνο εκεί όπου η gg παίρνει τις τιμές της στο JJ. Αυτό που το θεώρημα δεν λύνει είναι η αναγνώριση, σε μια δεδομένη ολοκληρωτέα συνάρτηση, της μορφής f(g(x)) g′(x)f(g(x)) \, g'(x)· σε αυτό αφιερώνεται το υπόλοιπο του μαθήματος.