Μετάβαση στο περιεχόμενο
Topos Uranos

Περίληψη

Τα κριτήρια του λόγου και της ρίζας συγκρίνουν μια σειρά με μια γεωμετρική, και γι’ αυτό δεν μπορούν να αποδείξουν τη σύγκλιση καμίας σειράς της οποίας οι όροι είναι τουλάχιστον ένα θετικό πολλαπλάσιο μιας δύναμης του 1n\frac{1}{n}· στις σειρές των αντιστρόφων των δυνάμεων, ο λόγος an+1an\frac{a_{n+1}}{a_n} τείνει στο 11. Αυτό το μάθημα συγκρίνει τον λόγο με τον λόγο σειρών που συγκλίνουν ή αποκλίνουν πιο αργά. Το κριτήριο του Κούμερ δίνει το κοινό πρότυπο: αφού επιλεγεί μια θετική ακολουθία (cn)(c_n), μια ανισότητα ανάμεσα στο cnanan+1c_n \frac{a_n}{a_{n+1}} και στο cn+1c_{n+1} κάνει φθίνουσα την ακολουθία (cnan)(c_n a_n) και φράσσει τα μερικά αθροίσματα, ή την κάνει αύξουσα και συγκρίνει τη σειρά με τη σειρά των 1cn\frac{1}{c_n}. Με cn=nc_n = n προκύπτει το κριτήριο του Ράαμπε, που μετρά την απόσταση του λόγου από το 11 σε πολλαπλάσια του 1n\frac{1}{n}· με cn=nln⁡nc_n = n \ln n, το κριτήριο του Μπερτράν· και από τα δύο, το κριτήριο του Γκάους, που αποφαίνεται για κάθε σειρά της οποίας ο λόγος είναι ρητή συνάρτηση του δείκτη που τείνει στο 11, όπως η υπεργεωμετρική σειρά. Το λογαριθμικό κριτήριο συγκρίνει τον όρο με τις δυνάμεις του 1n\frac{1}{n}, και το κριτήριο του Γερμάκοφ συγκρίνει το ολοκλήρωμα μιας φθίνουσας συνάρτησης με το ολοκλήρωμα της σύνθεσής της με την εκθετική· με αυτό αποδεικνύεται η κλίμακα των σειρών με επαναλαμβανόμενους λογαρίθμους στον παρονομαστή. Το μάθημα κλείνει με έναν αιτιολογημένο οδηγό για την επιλογή του κριτηρίου.

Μαθησιακοί στόχοι

  1. Να αποδεικνύεται το κριτήριο του Κούμερ και να συνάγονται από αυτό τα κριτήρια του Ράαμπε, με τη μορφή του Ντυαμέλ, και του Μπερτράν, κατανοώντας το καθένα ως την επιλογή μιας ακολουθίας σύγκρισης.
  2. Να αποδεικνύεται το κριτήριο του Γκάους, με την περίπτωση μ=1\mu = 1, και να κρίνονται με αυτό οι σειρές των οποίων ο λόγος είναι ρητή συνάρτηση του δείκτη που τείνει στο 11.
  3. Να αποδεικνύονται το λογαριθμικό κριτήριο και το κριτήριο του Γερμάκοφ, και με το δεύτερο η κλίμακα των σειρών με επαναλαμβανόμενους λογαρίθμους στον παρονομαστή.
  4. Να επιλέγεται αιτιολογημένα το κριτήριο που αποφαίνεται για μια σειρά θετικών όρων, και να αναγνωρίζεται πότε ένα κριτήριο δεν αποφαίνεται.

Η σύγκριση των λόγων

Το μάθημα για τα κριτήρια του λόγου και της ρίζας απέδειξε ότι, αν an≥cnpa_n \geq \frac{c}{n^p} από κάποιον δείκτη και πέρα, με c>0c > 0, ούτε η ρίζα ούτε ο λόγος αποδεικνύουν τη σύγκλιση της σειράς, και προανήγγειλε αυτό το μάθημα: ο λόγος an+1an\frac{a_{n+1}}{a_n} συγκρίνεται εδώ με τον λόγο των σειρών των αντιστρόφων των δυνάμεων και με τον λόγο άλλων σειρών που συγκλίνουν ή αποκλίνουν ακόμη πιο αργά, και όχι με τον λόγο της γεωμετρικής. Διατηρείται ο συμβολισμός των μαθημάτων που προηγήθηκαν: Sn=∑k=1nakS_n = \sum_{k=1}^{n} a_k, το άθροισμα SS, το υπόλοιπο Rn=S−SnR_n = S - S_n, η σειρά από κάποιον δείκτη και πέρα, και η γραφή ∑n=1∞an<∞\sum_{n=1}^{\infty} a_n < \infty, την οποία το μάθημα για τις σειρές θετικών όρων επιφυλάσσει για να δηλώσει ότι μια σειρά μη αρνητικών όρων συγκλίνει. Σε όλο το μάθημα οι όροι είναι θετικοί, ώστε να μπορούμε να διαιρούμε με αυτούς· αν είναι θετικοί μόνο από κάποιον δείκτη και πέρα, η πρόταση της ουράς της σειράς, του μαθήματος για τις αριθμητικές σειρές και τη σύγκλισή τους, επιτρέπει να παραλειφθούν οι πρώτοι.

ΛήμμαΣύγκριση λόγων

Έστω (an)(a_n) και (bn)(b_n) ακολουθίες θετικών όρων και NN ένας φυσικός τέτοιος ώστε an+1an≤bn+1bn\frac{a_{n+1}}{a_n} \leq \frac{b_{n+1}}{b_n} για κάθε n≥Nn \geq N. Τότε an≤aNbN bna_n \leq \frac{a_N}{b_N} \, b_n για κάθε n≥Nn \geq N. Κατά συνέπεια, αν η ∑n=1∞bn\sum_{n=1}^{\infty} b_n συγκλίνει, συγκλίνει και η ∑n=1∞an\sum_{n=1}^{\infty} a_n· και αν η ∑n=1∞an\sum_{n=1}^{\infty} a_n αποκλίνει, αποκλίνει και η ∑n=1∞bn\sum_{n=1}^{\infty} b_n. Αν οι όροι μιας σειράς μειώνονται, από κάθε όρο στον όρο που ακολουθεί, σε αναλογία τουλάχιστον τόσο ισχυρή όσο οι όροι μιας άλλης, η πρώτη μένει κάτω από ένα πολλαπλάσιο της δεύτερης.

Απόδειξη

  1. an+1bn+1≤anbn→an≤aNbN bn(n≥N)\frac{a_{n+1}}{b_{n+1}} \leq \frac{a_n}{b_n} \rightarrow \resaltar{a_n \leq \frac{a_N}{b_N} \, b_n} \quad (n \geq N)

    Έστω n≥Nn \geq N. Πολλαπλασιάζοντας την παραδοχή με τον θετικό αριθμό anbn+1\frac{a_n}{b_{n+1}}, ο λόγος anbn\frac{a_n}{b_n} δεν αυξάνεται από έναν δείκτη στον αμέσως μεγαλύτερο· με επαγωγή ως προς nn, από το n=Nn = N και πέρα, δεν υπερβαίνει την τιμή του στο NN.

  2. 0<an≤aNbN bn(n≥N)→(∑n=1∞bn<∞→∑n=1∞an<∞)0 < a_n \leq \frac{a_N}{b_N} \, b_n \quad (n \geq N) \rightarrow \left(\sum_{n=1}^{\infty} b_n < \infty \rightarrow \resaltar{\sum_{n=1}^{\infty} a_n < \infty}\right)

    Αν η ∑n=1∞bn\sum_{n=1}^{\infty} b_n συγκλίνει, από την πρόταση της γραμμικότητας και της μονοτονίας των σειρών, του μαθήματος για τις αριθμητικές σειρές και τη σύγκλισή τους, συγκλίνει και η σειρά των aNbN bn\frac{a_N}{b_N} \, b_n, και το θεώρημα του κριτηρίου σύγκρισης για σειρές, του μαθήματος για τις σειρές θετικών όρων, με την ανισότητα από το NN και πέρα, δίνει τη σύγκλιση της ∑n=1∞an\sum_{n=1}^{\infty} a_n. Ο δεύτερος ισχυρισμός είναι ο αντιθετοαντίστροφος του πρώτου.

Με bn=1npb_n = \frac{1}{n^p}, οι ιδιότητες των πραγματικών εκθετών, του μαθήματος για την εκθετική συνάρτηση και τη δύναμη με πραγματικό εκθέτη, δίνουν bn+1bn=(nn+1)p\frac{b_{n+1}}{b_n} = \left(\frac{n}{n + 1}\right)^p: αν an+1an≤(nn+1)p\frac{a_{n+1}}{a_n} \leq \left(\frac{n}{n + 1}\right)^p από κάποιον δείκτη και πέρα, με p>1p > 1, η σειρά συγκλίνει, επειδή συγκλίνει η σειρά των 1np\frac{1}{n^p}, από την πρόταση των σειρών των αντιστρόφων των δυνάμεων, του μαθήματος για τις σειρές θετικών όρων. Το κριτήριο του Κούμερ γενικεύει αυτή την ιδέα: αντί να σταθεροποιεί τη σειρά με την οποία γίνεται η σύγκριση, σταθμίζει τους όρους με μια θετική ακολουθία (cn)(c_n) που επιλέγεται ανάλογα με τη σειρά.