Μετάβαση στο περιεχόμενο
Topos Uranos

Υπακολουθίες, Μπολτσάνο-Βάιερστρας, ανώτερο και κατώτερο όριο

Περίληψη

Αυτό το μάθημα μελετά τις υπακολουθίες, που σχηματίζονται όταν επιλέγουμε άπειρους όρους μιας ακολουθίας με τη σειρά με την οποία εμφανίζονται, και μαζί τους μια νέα όψη του αξιώματος πληρότητας, μετά το supremum και τη μονότονη σύγκλιση: το θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας, σύμφωνα με το οποίο κάθε φραγμένη ακολουθία έχει μια συγκλίνουσα υπακολουθία. Το αποδεικνύει στην ευθεία, με ένα λήμμα που εξάγει από οποιαδήποτε ακολουθία μια μονότονη υπακολουθία, και στο επίπεδο των μιγαδικών αριθμών, κατά συντεταγμένες. Ορίζει το ανώτερο και το κατώτερο όριο ως όρια των supremum και των infimum των ουρών της ακολουθίας, τα χαρακτηρίζει με ε\varepsilon και NN, αποδεικνύει ότι είναι το μεγαλύτερο και το μικρότερο από τα όρια των υπακολουθιών, και ότι μια φραγμένη ακολουθία συγκλίνει αν και μόνο αν συμπίπτουν. Τέλος, αποδεικνύει το θεμελιώδες θεώρημα της άλγεβρας, που η Άλγεβρα και Γεωμετρία είχε δεχτεί χωρίς απόδειξη: το μέτρο ενός πολυωνύμου παίρνει ελάχιστη τιμή στο επίπεδο, και το λήμμα του ντ' Αλαμπέρ αποκλείει να είναι θετικό αυτό το ελάχιστο.

Μαθησιακοί στόχοι

  1. Αναγνωρίζει υπακολουθίες, αποδεικνύει ότι οι υπακολουθίες μιας συγκλίνουσας ακολουθίας έχουν το ίδιο όριο με αυτήν και χρησιμοποιεί υπακολουθίες για να αποδείξει ότι μια ακολουθία αποκλίνει.
  2. Αποδεικνύει το θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας στην ευθεία και στο επίπεδο, και εξηγεί γιατί δεν μπορεί να παραλειφθεί η υπόθεση ότι η ακολουθία είναι φραγμένη.
  3. Υπολογίζει ανώτερα και κατώτερα όρια, τα χαρακτηρίζει με ε\varepsilon και NN και τα συνδέει με τα όρια των υπακολουθιών και με τη σύγκλιση.
  4. Αποδεικνύει το θεμελιώδες θεώρημα της άλγεβρας με το θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας στο επίπεδο και το λήμμα του ντ' Αλαμπέρ.

Υπακολουθίες

Για να δείξει ότι η (−1)n(-1)^n αποκλίνει, το μάθημα για τις ακολουθίες και το όριό τους εξέτασε χωριστά τους όρους της με άρτιο δείκτη, όλους ίσους με 11, και εκείνους με περιττό δείκτη, ίσους με −1-1· και το μάθημα για τις μονότονες ακολουθίες και τον αριθμό e μελέτησε την αναδρομική σχέση an+1=11+ana_{n + 1} = \frac{1}{1 + a_n} χωρίζοντας τις ακολουθίες bm=a2m−1b_m = a_{2m - 1} και cm=a2mc_m = a_{2m}. Και στις δύο περιπτώσεις επιλέγονται άπειροι όροι της ακολουθίας, χωρίς να αλλάξει η σειρά τους, και σχηματίζεται με αυτούς μια νέα ακολουθία.

ΟρισμόςΥπακολουθία

Έστω (an)(a_n) μια ακολουθία. Αν (nk)(n_k) είναι μια γνησίως αύξουσα ακολουθία φυσικών, δηλαδή n1<n2<n3<⋯n_1 < n_2 < n_3 < \cdots, η ακολουθία της οποίας ο kk-οστός όρος είναι ο anka_{n_k} λέγεται υπακολουθία της (an)(a_n) και γράφεται (ank)\left(a_{n_k}\right).

Με τους δείκτες nm=2m−1n_m = 2m - 1 και nm=2mn_m = 2m, που είναι γνησίως αύξοντες, οι ακολουθίες (bm)(b_m) και (cm)(c_m) του μαθήματος για τις μονότονες ακολουθίες είναι υπακολουθίες της (an)(a_n): η ακολουθία των όρων με περιττό δείκτη και η ακολουθία των όρων με άρτιο δείκτη. Υπακολουθία είναι επίσης, για έναν σταθερό φυσικό pp, η ακολουθία (an+p)(a_{n + p}), με τους δείκτες n+pn + p· και κάθε ακολουθία είναι υπακολουθία του εαυτού της. Αντίθετα, η a1,a1,a2,a2,…a_1, a_1, a_2, a_2, \ldots δεν είναι υπακολουθία, επειδή επαναλαμβάνει δείκτες, ούτε η a2,a1,a4,a3,…a_2, a_1, a_4, a_3, \ldots, που τους αλλάζει τη σειρά. Το γράμμα του δείκτη δεν έχει σημασία· σημασία έχει οι επιλεγμένοι δείκτες να αυξάνονται γνησίως.

ΛήμμαΟι δείκτες μιας υπακολουθίας

Αν (nk)(n_k) είναι μια γνησίως αύξουσα ακολουθία φυσικών, τότε nk≥kn_k \geq k για κάθε φυσικό kk. Αν επιπλέον (kj)(k_j) είναι μια άλλη γνησίως αύξουσα ακολουθία φυσικών, οι δείκτες mj=nkjm_j = n_{k_j} είναι επίσης γνησίως αύξοντες, έτσι ώστε μια υπακολουθία μιας υπακολουθίας της (an)(a_n) είναι υπακολουθία της (an)(a_n). Το πρώτο σκέλος είναι μια επαγωγή: κάθε δείκτης υπερβαίνει εκείνον που προηγείται τουλάχιστον κατά ένα.

Απόδειξη

  1. nk+1≥nk+1≥k+1n_{k + 1} \geq n_k + 1 \geq \resaltar{k + 1}

    Για k=1k = 1, ο φυσικός n1n_1 είναι τουλάχιστον 11. Αν nk≥kn_k \geq k, αφού ο nk+1n_{k + 1} είναι φυσικός μεγαλύτερος από τον nkn_k, είναι τουλάχιστον nk+1n_k + 1, επειδή ανάμεσα σε δύο διαδοχικούς φυσικούς δεν υπάρχουν άλλοι.

  2. j<l→kj<kl→mj<mlj < l \rightarrow k_j < k_l \rightarrow \resaltar{m_j < m_l}

    Αφού η (nk)(n_k) είναι γνησίως αύξουσα, ισχύει nk<nln_k < n_l όποτε k<lk < l, με επαγωγή ως προς ll: αν nk<nln_k < n_l, τότε nk<nl<nl+1n_k < n_l < n_{l + 1}. Αν j<lj < l, τότε kj<klk_j < k_l, και επομένως nkj<nkln_{k_j} < n_{k_l}. Ο jj-οστός όρος της υπακολουθίας της (ank)\left(a_{n_k}\right) με τους δείκτες kjk_j είναι ο amja_{m_j}.

ΘεώρημαΟι υπακολουθίες μιας ακολουθίας με όριο

Αν an→La_n \to L, κάθε υπακολουθία (ank)\left(a_{n_k}\right) της (an)(a_n) συγκλίνει στο LL. Αν an→∞a_n \to \infty, κάθε υπακολουθία τείνει στο ∞\infty, και αν an→−∞a_n \to -\infty, στο −∞-\infty. Ο φυσικός που ανταποκρίνεται για την ακολουθία ανταποκρίνεται και για την υπακολουθία, επειδή nk≥kn_k \geq k.

Απόδειξη

  1. k≥N→nk≥k≥N→∣ank−L∣<εk \geq N \rightarrow n_k \geq k \geq N \rightarrow \resaltar{\abs{a_{n_k} - L} < \varepsilon}

    Έστω ε>0\varepsilon > 0, και έστω NN η απόκριση του ορισμού του ορίου για την (an)(a_n), που εξαρτάται από το ε\varepsilon και από την ακολουθία. Αν k≥Nk \geq N, από το λήμμα των δεικτών, nk≥k≥Nn_k \geq k \geq N, και ο όρος anka_{n_k} βρίσκεται μέσα στη λωρίδα.

  2. k≥N→nk≥N→ank>Kk \geq N \rightarrow n_k \geq N \rightarrow \resaltar{a_{n_k} > K}

    Αν an→∞a_n \to \infty, το ίδιο επιχείρημα, με τον ορισμό των ακολουθιών που τείνουν στο άπειρο, από το μάθημα για τις ακολουθίες και το όριό τους, και ένα φράγμα KK στη θέση της πρόκλησης ε\varepsilon, δίνει ank>Ka_{n_k} > K για k≥Nk \geq N· η περίπτωση του −∞-\infty ανάγεται σε αυτήν με την ακολουθία (−an)(-a_n).

ΠόρισμαΚριτήριο απόκλισης μέσω υπακολουθιών

Αν μια ακολουθία έχει δύο υπακολουθίες με διαφορετικά όρια, ή μια αποκλίνουσα υπακολουθία, τότε αποκλίνει. Αν συνέκλινε στο LL, όλες οι υπακολουθίες της θα συνέκλιναν στο LL.

Απόδειξη

  1. ank→L1,amk→L2,an→L→L1=L=L2a_{n_k} \to L_1, \quad a_{m_k} \to L_2, \quad a_n \to L \rightarrow \resaltar{L_1 = L = L_2}

    Αν η (an)(a_n) συνέκλινε σε έναν αριθμό LL, από το θεώρημα που μόλις αποδείξαμε κάθε υπακολουθία θα συνέκλινε στο LL. Δύο υπακολουθίες με όρια L1L_1 και L2L_2 θα έδιναν L1=L=L2L_1 = L = L_2, από τη μοναδικότητα του ορίου, και καμία υπακολουθία δεν θα ήταν αποκλίνουσα.

Για την (−1)n(-1)^n, οι υπακολουθίες με άρτιο και με περιττό δείκτη τείνουν στο 11 και στο −1-1, και το πόρισμα συνοψίζει το επιχείρημα του μαθήματος για τις ακολουθίες και το όριό τους. Η ακολουθία sin⁡nπ2\sin \frac{n\pi}{2}, που διατρέχει τις τιμές 1,0,−1,0,…1, 0, -1, 0, \ldots, έχει σταθερές υπακολουθίες με όρια 11, 00 και −1-1, με τους δείκτες 4m−34m - 3, 2m2m και 4m−14m - 1, και αποκλίνει. Αντίστροφα, αν οι υπακολουθίες με άρτιο και με περιττό δείκτη τείνουν στον ίδιο αριθμό LL, η ακολουθία τείνει στο LL, με το επιχείρημα του τρίτου σταδίου του λυμένου προβλήματος «Μια αναδρομική ακολουθία με φθίνουσα συνάρτηση» του μαθήματος για τις μονότονες ακολουθίες, που ενώνει τις αποκρίσεις των δύο υπακολουθιών σε μία· το προτεινόμενο πρόβλημα «Οι άρτιοι, οι περιττοί και τα πολλαπλάσια του τρία» δείχνει πώς ενώνονται τρεις υπακολουθίες.