Περίληψη
Το μάθημα για τις αριθμητικές σειρές και τη σύγκλισή τους απέδειξε το κριτήριο του Κωσί για σειρές και ότι η αρμονική σειρά αποκλίνει, παρόλο που ο γενικός της όρος τείνει στο · τα μαθήματα που ακολούθησαν έδωσαν κριτήρια για τις σειρές μη αρνητικών όρων. Αυτό το μάθημα μελετά τις σειρές που συγκλίνουν επειδή οι όροι τους, μεταβλητού προσήμου, αλληλοαναιρούνται. Αν η σειρά των απόλυτων τιμών συγκλίνει, η σειρά συγκλίνει, και λέμε ότι συγκλίνει απολύτως· αν συγκλίνει χωρίς να συγκλίνει η σειρά των απόλυτων τιμών, συγκλίνει υπό συνθήκη, όπως τα ολοκληρώματα του μαθήματος για την υπό συνθήκη σύγκλιση γενικευμένων ολοκληρωμάτων. Το κριτήριο του Λάιμπνιτς αποφαίνεται για τη σύγκλιση των εναλλασσουσών σειρών των οποίων οι όροι φθίνουν κατ’ απόλυτη τιμή προς το , και δίνει επιπλέον το πρόσημο του υπολοίπου και το φράσσει, κατ’ απόλυτη τιμή, με τον πρώτο παραλειπόμενο όρο· με αυτό, η εναλλάσσουσα αρμονική σειρά συγκλίνει υπό συνθήκη. Η άθροιση κατά μέρη του Άμπελ, διακριτή εκδοχή της ολοκλήρωσης κατά παράγοντες, αποδεικνύει τα κριτήρια του Ντιρικλέ και του Άμπελ για σειρές, παράλληλα με εκείνα των ολοκληρωμάτων, και με αυτά οι σειρές του και του συγκλίνουν όταν το δεν είναι πολλαπλάσιο του .
Μαθησιακοί στόχοι
- Να διακρίνεται η απόλυτη σύγκλιση από την υπό συνθήκη, και να αποδεικνύεται ότι κάθε απολύτως συγκλίνουσα σειρά συγκλίνει.
- Να αποδεικνύεται το κριτήριο του Λάιμπνιτς με το πρόσημο και το φράγμα του υπολοίπου, και να χρησιμοποιείται για την προσέγγιση του αθροίσματος μιας εναλλάσσουσας σειράς με εγγυημένο σφάλμα.
- Να αποδεικνύεται η άθροιση κατά μέρη του Άμπελ και, με αυτήν, τα κριτήρια του Ντιρικλέ και του Άμπελ για σειρές, και να αναγνωρίζεται ποιες παραδοχές δεν μπορούν να παραλειφθούν.
- Να κρίνεται αν μια σειρά μεταβλητού προσήμου, όπως η , συγκλίνει απολύτως ή υπό συνθήκη.
Απόλυτη και υπό συνθήκη σύγκλιση
Τα κριτήρια των μαθημάτων που προηγήθηκαν, όπως τα θεωρήματα του κριτηρίου σύγκρισης για σειρές και του οριακού κριτηρίου σύγκρισης για σειρές, του μαθήματος για τις σειρές θετικών όρων, απαιτούν μη αρνητικούς όρους. Για μια σειρά μεταβλητού προσήμου, εφαρμοσμένα στη σειρά των απόλυτων τιμών, κρίνουν αν αυτή συγκλίνει· γενικά, μένει να μάθουμε τι λέει αυτό για την ίδια τη σειρά, και τι συμβαίνει όταν η σειρά των απόλυτων τιμών αποκλίνει. Το μάθημα για την υπό συνθήκη σύγκλιση γενικευμένων ολοκληρωμάτων αποφάνθηκε για τα δύο ερωτήματα για τα ολοκληρώματα, και αυτό το μάθημα το κάνει για τις σειρές, με τις συμβάσεις του μαθήματος για τις αριθμητικές σειρές και τη σύγκλισή τους: μερικά αθροίσματα , άθροισμα και υπόλοιπο .
Έστω μια ακολουθία πραγματικών αριθμών. Η σειρά συγκλίνει απολύτως αν συγκλίνει η σειρά , και συγκλίνει υπό συνθήκη αν συγκλίνει και η σειρά αποκλίνει. Ομοίως για μια σειρά από κάποιον δείκτη .
Αν η σειρά συγκλίνει, συγκλίνει και η σειρά , και το άθροισμά της ικανοποιεί το εξής φράγμα:
Το άθροισμα ενός κομματιού διαδοχικών όρων δεν υπερβαίνει κατ’ απόλυτη τιμή το άθροισμα των απόλυτων τιμών του, και το κριτήριο του Κωσί περνά από τη μία σειρά στην άλλη.
Απόδειξη
Δοθέντος , το κριτήριο του Κωσί για σειρές, του μαθήματος για τις αριθμητικές σειρές και τη σύγκλισή τους, εφαρμοσμένο στη σειρά των απόλυτων τιμών, δίνει έναν φυσικό , που εξαρτάται μόνο από το , τέτοιον ώστε το άθροισμα κάθε κομματιού διαδοχικών όρων μετά το να έχει απόλυτη τιμή μικρότερη από · επειδή οι όροι του δεν είναι αρνητικοί, το άθροισμα αυτό είναι η ίδια η απόλυτη τιμή του.
Η τριγωνική ανισότητα, του μαθήματος για την πραγματική ευθεία, επεκτεινόμενη με επαγωγή σε οποιοδήποτε πλήθος προσθετέων, φράσσει το άθροισμα κάθε κομματιού διαδοχικών όρων της σειράς , με το ίδιο , και το κριτήριο του Κωσί για σειρές δίνει τη σύγκλισή της.
Έστω το άθροισμα της σειράς, εκείνο της σειράς των απόλυτων τιμών και τα μερικά αθροίσματα της τελευταίας. Επειδή , η ακολουθία είναι αύξουσα, και από το θεώρημα της μονότονης σύγκλισης, του μαθήματος για τις μονότονες ακολουθίες και τον αριθμό e, το όριό της είναι το supremum των όρων της. Η επεκτεταμένη τριγωνική ανισότητα δίνει , και η διατήρηση των ανισοτήτων, από το θεώρημα σύμφωνα με το οποίο τα θεωρήματα ορίων ισχύουν για τις ακολουθίες, του μαθήματος για τις ακολουθίες και το όριό τους, εφαρμοσμένη στην και στην , δίνει το φράγμα.
Το επιχείρημα αυτό εμφανίστηκε ήδη μέσα στην απόδειξη του πορίσματος των κριτηρίων για όρους οποιουδήποτε προσήμου, του μαθήματος για τα κριτήρια του λόγου και της ρίζας· εδώ διατυπώνεται γενικά. Η σειρά των απόλυτων τιμών έχει μη αρνητικούς όρους· από το θεώρημα των σειρών μη αρνητικών όρων, του μαθήματος για τις σειρές θετικών όρων, συγκλίνει ή αποκλίνει στο . Συνεπώς, μια συγκλίνουσα σειρά συγκλίνει απολύτως ή υπό συνθήκη, και όχι με τους δύο τρόπους· και μια σειρά μη αρνητικών όρων δεν συγκλίνει ποτέ υπό συνθήκη, γιατί τότε . Η υπό συνθήκη σύγκλιση απαιτεί να αλληλοαναιρούνται οι θετικοί και οι αρνητικοί όροι, και είναι εύθραυστη: το μάθημα για την απόλυτη σύγκλιση, τις αναδιατάξεις και το γινόμενο σειρών θα αποδείξει ότι, σε μια υπό συνθήκη συγκλίνουσα σειρά, η σειρά των θετικών όρων και η σειρά των αρνητικών αποκλίνουν, και ότι η αλλαγή της διάταξης των όρων μπορεί να αλλάξει το άθροισμα, πράγμα που δεν συμβαίνει με μια απολύτως συγκλίνουσα σειρά. Το αντίστροφο του θεωρήματος είναι ψευδές, όπως δείχνει το πόρισμα της εναλλάσσουσας αρμονικής σειράς, στην παράγραφο που ακολουθεί.
Φόρτωση του περιεχομένου…
Ολοκληρώθηκε
Συνδεθείτε για να αποθηκεύσετε την πρόοδό σας