Περίληψη
Αυτό το μάθημα μετατρέπει σε ορισμό την ιδέα του μαθήματος που προηγείται: το εμβαδόν κάτω από μια καμπύλη είναι ο μοναδικός αριθμός που βρίσκεται ανάμεσα στα κάτω και στα άνω αθροίσματα. Για μια φραγμένη συνάρτηση σε ένα κλειστό διάστημα ορίζει τις διαμερίσεις, την εκλέπτυνσή τους και το πλάτος τους, καθώς και το κάτω και το άνω άθροισμα, που κατασκευάζονται με το infimum και το supremum της συνάρτησης σε κάθε υποδιάστημα. Αποδεικνύει ότι, όταν προστίθενται σημεία, το κάτω άθροισμα δεν μειώνεται και το άνω δεν αυξάνεται, και ότι κάθε κάτω άθροισμα είναι μικρότερο ή ίσο από κάθε άνω άθροισμα· από το αξίωμα πληρότητας, το supremum των κάτω αθροισμάτων και το infimum των άνω υπάρχουν, και είναι το κάτω ολοκλήρωμα και το άνω ολοκλήρωμα. Αν συμπίπτουν, η συνάρτηση είναι ολοκληρώσιμη και αυτός ο αριθμός είναι το ολοκλήρωμά της. Αποδεικνύει το κριτήριο ολοκληρωσιμότητας του Ρίμαν, και στη μορφή του με ακολουθίες διαμερίσεων, και υπολογίζει από τον ορισμό τα ολοκληρώματα μιας σταθεράς, της και της . Αποδεικνύει ότι κάθε εμβαδόν που ικανοποιεί τις απαιτήσεις του μαθήματος που προηγείται είναι το ολοκλήρωμα, και ορίζει με αυτό το εμβαδόν κάτω από μια γραφική παράσταση. Τέλος, ορίζει τα αθροίσματα Ρίμαν, με ένα ενδιάμεσο σημείο σε κάθε υποδιάστημα, και το όριό τους όταν το πλάτος τείνει στο μηδέν, και αποδεικνύει το θεώρημα του Νταρμπού: μια συνάρτηση είναι ολοκληρώσιμη αν και μόνο αν τα αθροίσματα Ρίμαν της έχουν όριο, και αυτό το όριο είναι το ολοκλήρωμα· ειδικότερα, τα αθροίσματα με ίσα υποδιαστήματα τείνουν στο ολοκλήρωμα.
Μαθησιακοί στόχοι
- Να ορίζονται οι διαμερίσεις, τα κάτω και τα άνω αθροίσματα και το κάτω και το άνω ολοκλήρωμα μιας φραγμένης συνάρτησης, και να αποδεικνύονται το λήμμα της εκλέπτυνσης και οι συνέπειές του.
- Να ορίζονται η ολοκληρώσιμη συνάρτηση και το ολοκλήρωμά της, και να αποδεικνύεται το κριτήριο ολοκληρωσιμότητας του Ρίμαν, και στη μορφή του με ακολουθίες διαμερίσεων.
- Να ορίζονται τα αθροίσματα Ρίμαν και το όριό τους όταν το πλάτος τείνει στο μηδέν, και να αποδεικνύεται το θεώρημα του Νταρμπού, που κάνει ισοδύναμους τους δύο ορισμούς του ολοκληρώματος.
- Να υπολογίζονται ολοκληρώματα από τον ορισμό, με την επιλογή κατάλληλων διαμερίσεων και ενδιάμεσων σημείων, και να διαβάζεται το εμβαδόν κάτω από μια γραφική παράσταση ως ολοκλήρωμα.
Διαμερίσεις και κάτω και άνω αθροίσματα
Το μάθημα για το πρόβλημα του εμβαδού εγκλώβισε διάφορα εμβαδά ανάμεσα σε αθροίσματα εμβαδών ορθογωνίων και τελείωσε με τρεις εκκρεμείς εργασίες: να επιτραπούν οποιεσδήποτε υποδιαιρέσεις του διαστήματος, να επιτραπούν συναρτήσεις που δεν είναι μονότονες, με ύψη το infimum και το supremum της συνάρτησης σε κάθε υποδιάστημα, και να γνωρίζουμε πότε τα κάτω και τα άνω αθροίσματα πλησιάζουν μεταξύ τους όσο θέλουμε. Αυτό το μάθημα εκπληρώνει τις δύο πρώτες και δίνει το κριτήριο της τρίτης· το μάθημα για τις ολοκληρώσιμες συναρτήσεις θα κρίνει ποιες συναρτήσεις το ικανοποιούν.
Έστω . Μια διαμέριση του είναι ένα πεπερασμένο σύνολο με . Τα διαστήματα , με από έως , είναι τα υποδιαστήματά της· το είναι το μήκος του υποδιαστήματος , και το πλάτος της είναι το μεγαλύτερο από αυτά τα μήκη:
Αν οι και είναι διαμερίσεις του και , λέμε ότι η είναι μια εκλέπτυνση της . Η διαμέριση με λέγεται ομοιόμορφη, με υποδιαστήματα· το πλάτος της είναι .
Δύο διαμερίσεις και του έχουν πάντοτε μια κοινή εκλέπτυνση, την ένωσή τους , που είναι ένα πεπερασμένο σύνολο που περιέχει το και το και του οποίου τα σημεία, διατεταγμένα, σχηματίζουν μια διαμέριση. Κάθε υποδιάστημα μιας εκλέπτυνσης της περιέχεται σε ένα υποδιάστημα της , και γι’ αυτό η εκλέπτυνση δεν αυξάνει το πλάτος. Τα μήκη των υποδιαστημάτων έχουν πάντοτε άθροισμα : από το θεώρημα του τηλεσκοπικού αθροίσματος, του μαθήματος για τα αθροίσματα, τις προόδους και την επαγωγή, .
Έστω μια συνάρτηση φραγμένη στο , δηλαδή τέτοια ώστε να υπάρχουν αριθμοί και με για κάθε του , και έστω μια διαμέριση του . Για κάθε , έστω και το infimum και το supremum των τιμών με . Το κάτω άθροισμα και το άνω άθροισμα της που αντιστοιχούν στη διαμέριση είναι:
Οι αριθμοί και υπάρχουν από το αξίωμα πληρότητας, του μαθήματος για τα σύνολα αριθμών: το σύνολο των τιμών της στο υποδιάστημα δεν είναι κενό και είναι άνω φραγμένο από το , άρα έχει supremum· το σύνολο των αντιθέτων αυτών των τιμών είναι άνω φραγμένο από το , και το αντίθετο του supremum του είναι το μεγαλύτερο κάτω φράγμα των τιμών, το infimum τους. Αφού το είναι ένα κάτω φράγμα και το το μεγαλύτερο, · με τον ίδιο τρόπο, · και . Πολλαπλασιάζοντας με και αθροίζοντας, με το θεώρημα των ιδιοτήτων του αθροίσματος, του μαθήματος για τα αθροίσματα:
Αν η δεν παίρνει αρνητικές τιμές, το είναι το εμβαδόν ορθογωνίων που περιέχονται στο χωρίο κάτω από τη γραφική παράσταση, και το το εμβαδόν ορθογωνίων που το καλύπτουν. Αν η είναι αύξουσα στο , η τιμή είναι ένα κάτω φράγμα των τιμών του υποδιαστήματος και είναι μία από αυτές, οπότε είναι το infimum τους· με τον ίδιο τρόπο, , και με την ομοιόμορφη διαμέριση τα αθροίσματα είναι τα και του μαθήματος που προηγείται.
Έστω μια συνάρτηση φραγμένη στο , και έστω και διαμερίσεις του με . Τότε:
Όταν χωρίζεται ένα υποδιάστημα, το infimum σε κάθε κομμάτι δεν είναι μικρότερο από το infimum σε ολόκληρο το υποδιάστημα, και το supremum δεν είναι μεγαλύτερο. Το σχήμα δείχνει, για μια συνάρτηση που δεν είναι μονότονη, τι κερδίζει το κάτω άθροισμα και τι χάνει το άνω όταν προστίθεται ένα σημείο, καθώς και μια εκλέπτυνση με περισσότερα σημεία.
Απόδειξη
Ας υποθέσουμε πρώτα ότι η έχει ένα μόνο σημείο περισσότερο από την , ένα με . Τα υπόλοιπα υποδιαστήματα είναι κοινά. Έστω και τα infimum της στο και στο . Ο αριθμός είναι ένα κάτω φράγμα των τιμών της στο υποδιάστημα , και επομένως των τιμών σε κάθε κομμάτι· αφού το infimum είναι το μεγαλύτερο κάτω φράγμα, και .
Με τον ίδιο τρόπο, αν και είναι τα supremum στα δύο κομμάτια, το είναι ένα άνω φράγμα των τιμών σε καθένα από αυτά, και , . Η μεσαία ανισότητα είναι εκείνη των αθροισμάτων μιας ίδιας διαμέρισης.
Αν η έχει σημεία περισσότερα από την , αυτά προστίθενται ένα ένα: , όπου κάθε διαμέριση έχει ένα σημείο περισσότερο από εκείνη που προηγείται. Με επαγωγή ως προς , με τους δύο παραπάνω συλλογισμούς σε κάθε προσθήκη, οι ανισότητες συνδέονται η μία με την άλλη.
Έστω μια συνάρτηση φραγμένη στο . Για κάθε ζεύγος διαμερίσεων και του , ισχύει . Οι δύο διαμερίσεις μπορεί να μην έχουν καμία σχέση μεταξύ τους, αλλά η ένωσή τους είναι εκλέπτυνση και των δύο.
Απόδειξη
Η ένωση είναι μια εκλέπτυνση της και της · το λήμμα της εκλέπτυνσης, εφαρμοσμένο δύο φορές, δίνει τις ανισότητες.
Φόρτωση του περιεχομένου…
Ολοκληρώθηκε
Συνδεθείτε για να αποθηκεύσετε την πρόοδό σας