Μετάβαση στο περιεχόμενο
Topos Uranos

Σειρές του Τέιλορ των στοιχειωδών συναρτήσεων

Περίληψη

Το μάθημα για το πολυώνυμο του Τέιλορ προσέγγισε μια συνάρτηση κοντά σε ένα σημείο με ένα πολυώνυμο του οποίου το σφάλμα είναι μικρό σε σχέση με το (x−a)n(x - a)^n, και το μάθημα για το υπόλοιπο του Τέιλορ έφραξε αυτό το σφάλμα· το μάθημα για τις δυναμοσειρές απέδειξε ότι το άθροισμα μιας δυναμοσειράς παραγωγίζεται και ολοκληρώνεται όρο προς όρο, και ότι οι συντελεστές της είναι οι παράγωγοί της στο κέντρο διαιρεμένες με τα παραγοντικά. Το παρόν μάθημα ενώνει τις δύο γραμμές. Μια απείρως παραγωγίσιμη συνάρτηση έχει σειρά του Τέιλορ, της οποίας τα μερικά αθροίσματα είναι τα πολυώνυμα του Τέιλορ της, και η σειρά συγκλίνει προς τη συνάρτηση σε ένα σημείο αν και μόνο αν το υπόλοιπο του Τέιλορ τείνει στο 00 σε εκείνο το σημείο. Με το φράγμα του υπολοίπου, η εκθετική, το ημίτονο και το συνημίτονο είναι το άθροισμα της σειράς του Τέιλορ τους σε όλη την ευθεία· με την ολοκλήρωση όρο προς όρο και το θεώρημα του Άμπελ, ο λογάριθμος του 1+x1 + x είναι το άθροισμά της στο (−1,1]\ioc{-1}{1} και η τοξεφαπτομένη στο [−1,1]\icc{-1}{1}· με την παραγώγιση όρο προς όρο και μια εξίσωση που ικανοποιεί μόνο η δύναμη, η διωνυμική σειρά δίνει το (1+x)α(1 + x)^{\alpha} στο (−1,1)\ioo{-1}{1}, και επίσης στα άκρα αν α>0\alpha > 0. Η σειρά του Τέιλορ δεν αναπαριστά πάντα τη συνάρτηση: η συνάρτηση e−1/x2e^{-1/x^2}, συμπληρωμένη με την τιμή 00 στην αρχή, είναι απείρως παραγωγίσιμη, όλες οι παράγωγοί της στο 00 είναι μηδενικές, και η σειρά του Τέιλορ της, ταυτοτικά μηδενική, συμπίπτει μαζί της μόνο στην αρχή.

Μαθησιακοί στόχοι

  1. Να σχηματίζεις τη σειρά του Τέιλορ μιας απείρως παραγωγίσιμης συνάρτησης, να διακρίνεις το υπόλοιπο του Τέιλορ από το υπόλοιπο μιας σειράς, και να αποδεικνύεις ότι η σειρά αναπαριστά τη συνάρτηση ακριβώς εκεί όπου το υπόλοιπο του Τέιλορ τείνει στο 00.
  2. Να αποδεικνύεις τις σειρές της εκθετικής, του ημιτόνου και του συνημιτόνου σε όλη την ευθεία, και τις σειρές του λογαρίθμου και της τοξεφαπτομένης μαζί με τα άκρα τους.
  3. Να αποδεικνύεις τη διωνυμική σειρά με την παραγώγιση όρο προς όρο, και να κρίνεις τη σύγκλισή της στα άκρα του διαστήματος.
  4. Να αναγνωρίζεις, με τη συνάρτηση e−1/x2e^{-1/x^2}, ότι μια απείρως παραγωγίσιμη συνάρτηση μπορεί να μην είναι το άθροισμα της σειράς του Τέιλορ της, και να παίρνεις νέες σειρές από τις γνωστές.

Η σειρά του Τέιλορ μιας συνάρτησης

Το μάθημα για τις δυναμοσειρές απέδειξε, στο πόρισμα των παραγώγων ανώτερης τάξης και της μοναδικότητας των συντελεστών, ότι το άθροισμα SS μιας δυναμοσειράς με θετική ακτίνα έχει παραγώγους κάθε τάξης και ότι οι συντελεστές της είναι οι αριθμοί S(k)(a)k!\frac{S^{(k)}(a)}{k!}. Ανήγγειλε επίσης ότι το παρόν μάθημα θα διένυε τον αντίστροφο δρόμο: να ξεκινήσει από μια συνάρτηση με παραγώγους κάθε τάξης, να σχηματίσει τη σειρά με αυτούς τους συντελεστές και να μελετήσει πότε το άθροισμά της είναι η συνάρτηση. Μια συνάρτηση ff είναι απείρως παραγωγίσιμη σε ένα ανοιχτό διάστημα II αν για κάθε φυσικό nn είναι nn φορές παραγωγίσιμη στο II.

ΟρισμόςΣειρά του Τέιλορ

Έστω ff μια συνάρτηση απείρως παραγωγίσιμη σε ένα ανοιχτό διάστημα II και aa ένα σημείο του II. Η σειρά του Τέιλορ της ff στο aa είναι η εξής δυναμοσειρά με κέντρο aa:

∑n=0∞f(n)(a)n!(x−a)n\sum_{n=0}^{\infty} \frac{f^{(n)}(a)}{n!} (x - a)^n

Αν a=0a = 0, λέγεται επίσης σειρά του Μακλόριν της ff.

Το μερικό άθροισμα με δείκτη nn της σειράς του Τέιλορ είναι το πολυώνυμο του Τέιλορ Pn,a(x)P_{n,a}(x) του μαθήματος για το πολυώνυμο του Τέιλορ, και η διαφορά f(x)−Pn,a(x)f(x) - P_{n,a}(x) είναι το υπόλοιπο του Τέιλορ Rn,a(x)R_{n,a}(x), ορισμένο για κάθε xx του II, είτε συγκλίνει η σειρά είτε όχι. Το μάθημα για τις δυναμοσειρές ονόμασε Rn(x)=S(x)−Sn(x)R_n(x) = S(x) - S_n(x) το υπόλοιπο μιας σειράς, που ορίζεται μόνο εκεί όπου η σειρά συγκλίνει και συγκρίνει τα μερικά αθροίσματα με το άθροισμα S(x)S(x) της σειράς, όχι με το f(x)f(x)· τα δύο υπόλοιπα συμπίπτουν στα σημεία όπου η σειρά συγκλίνει με άθροισμα f(x)f(x), και μόνο σε αυτά. Για να μη συγχέονται, στο παρόν μάθημα το υπόλοιπο του Τέιλορ γράφεται πάντα με τους δύο δείκτες του, και όταν a=0a = 0, ως Rn,0(x)R_{n,0}(x), και το υπόλοιπο μιας σειράς γράφεται ως η διαφορά S(x)−Sn(x)S(x) - S_n(x), χωρίς δικό του γράμμα.

ΠρότασηΑναπαράσταση μιας συνάρτησης με τη σειρά του Τέιλορ της

Έστω ff μια συνάρτηση απείρως παραγωγίσιμη σε ένα ανοιχτό διάστημα II, και aa και xx σημεία του II. Η σειρά του Τέιλορ της ff στο aa συγκλίνει στο xx με άθροισμα f(x)f(x) αν και μόνο αν Rn,a(x)→0R_{n,a}(x) \to 0 όταν n→∞n \to \infty. Η διαφορά ανάμεσα στη συνάρτηση και σε κάθε μερικό άθροισμα της σειράς του Τέιλορ της είναι, εξ ορισμού, το υπόλοιπο του Τέιλορ.

Απόδειξη

  1. Sn(x)=∑k=0nf(k)(a)k!(x−a)k=Pn,a(x)→f(x)−Sn(x)=Rn,a(x)S_n(x) = \sum_{k=0}^{n} \frac{f^{(k)}(a)}{k!} (x - a)^k = P_{n,a}(x) \rightarrow \dato{dif}{f(x) - S_n(x) = R_{n,a}(x)}

    Τα μερικά αθροίσματα της σειράς του Τέιλορ στο xx είναι τα πολυώνυμα του Τέιλορ, και από τον ορισμό του πολυωνύμου του Τέιλορ και του υπολοίπου, του μαθήματος για το πολυώνυμο του Τέιλορ, η διαφορά τους από το f(x)f(x) είναι το υπόλοιπο του Τέιλορ.

  2. Sn(x)→f(x)⇔Rn,a(x)→0S_n(x) \to f(x) \Leftrightarrow \resaltar{R_{n,a}(x) \to 0}

    Με το xx σταθερό, το f(x)f(x) είναι ένας αριθμός. Από τον ορισμό της σειράς, των μερικών αθροισμάτων και του αθροίσματος, του μαθήματος για τις αριθμητικές σειρές και τη σύγκλισή τους, η σειρά συγκλίνει με άθροισμα f(x)f(x) αν και μόνο αν Sn(x)→f(x)S_n(x) \to f(x), και από την άλγεβρα των ορίων, του θεωρήματος σύμφωνα με το οποίο τα θεωρήματα του ορίου ισχύουν για τις ακολουθίες, του μαθήματος για τις ακολουθίες και το όριό τους, αυτό ισοδυναμεί με το να τείνει η διαφορά στο 00.

Αντίστροφα, μια συνάρτηση που είναι το άθροισμα μιας δυναμοσειράς κοντά σε ένα σημείο είναι εκεί απείρως παραγωγίσιμη, και η σειρά είναι η σειρά του Τέιλορ της.

ΠόρισμαΗ δυναμοσειρά μιας συνάρτησης είναι η σειρά του Τέιλορ της

Έστω ff μια συνάρτηση ορισμένη σε ένα ανοιχτό διάστημα II, aa ένα σημείο του II και δ>0\delta > 0 ένας αριθμός με (a−δ,a+δ)⊆I\ioo{a - \delta}{a + \delta} \subseteq I, και ας υποθέσουμε ότι, για κάθε xx του (a−δ,a+δ)\ioo{a - \delta}{a + \delta}, η σειρά ∑n=0∞cn(x−a)n\sum_{n=0}^{\infty} c_n (x - a)^n συγκλίνει με άθροισμα f(x)f(x). Τότε η ff είναι απείρως παραγωγίσιμη στο (a−δ,a+δ)\ioo{a - \delta}{a + \delta}, και για κάθε ακέραιο n≥0n \geq 0:

cn=f(n)(a)n!c_n = \frac{f^{(n)}(a)}{n!}

οπότε η σειρά είναι η σειρά του Τέιλορ της ff στο aa, και συγκλίνει προς την ff σε αυτό το διάστημα. Η συνάρτηση συμπίπτει με το άθροισμα της σειράς σε ένα ανοιχτό διάστημα, και η παράγωγος σε ένα σημείο εξαρτάται μόνο από τις κοντινές τιμές.

Απόδειξη

  1. ρ≥δ>0\resaltar{\rho \geq \delta > 0}

    Έστω ρ\rho η ακτίνα σύγκλισης της σειράς. Αν ήταν ρ<δ\rho < \delta, από το θεώρημα της ύπαρξης της ακτίνας σύγκλισης, του μαθήματος για τις δυναμοσειρές, η σειρά θα απέκλινε στο x=a+ρ+δ2x = a + \frac{\rho + \delta}{2}, που ανήκει στο (a−δ,a+δ)\ioo{a - \delta}{a + \delta}, αντίθετα με την παραδοχή.

  2. ck=S(k)(a)k!\dato{coef}{c_k = \frac{S^{(k)}(a)}{k!}}

    Έστω SS το άθροισμα της σειράς. Από το πόρισμα των παραγώγων ανώτερης τάξης και της μοναδικότητας των συντελεστών, του μαθήματος για τις δυναμοσειρές, η SS έχει παραγώγους κάθε τάξης στο διάστημα σύγκλισης, που περιέχει το (a−δ,a+δ)\ioo{a - \delta}{a + \delta}, και ck=S(k)(a)k!c_k = \frac{S^{(k)}(a)}{k!}.

  3. f(k)(x)=S(k)(x)→ck=f(k)(a)k!f^{(k)}(x) = S^{(k)}(x) \rightarrow \resaltar{c_k = \frac{f^{(k)}(a)}{k!}}

    Στο (a−δ,a+δ)\ioo{a - \delta}{a + \delta} οι συναρτήσεις ff και SS είναι ίσες. Από το λήμμα του τοπικού χαρακτήρα της παραγώγου, του μαθήματος για τους κανόνες παραγώγισης, εφαρμοσμένο με επαγωγή ως προς kk στις παραγώγους τάξης kk σε αυτό το ανοιχτό διάστημα, η ff έχει σε αυτό παραγώγους κάθε τάξης, ίσες με εκείνες της SS.

Η πρόταση της αναπαράστασης ανάγει το πρόβλημα στο να κριθεί αν το υπόλοιπο του Τέιλορ τείνει στο 00, και το πόρισμα του φράγματος του υπολοίπου του Τέιλορ, του μαθήματος για το υπόλοιπο του Τέιλορ και τις εφαρμογές του, το φράσσει με ένα παραγοντικό στον παρονομαστή. Λείπει ένα όριο που εκείνο το μάθημα δεν απέδειξε.

ΛήμμαΔυνάμεις διαιρεμένες με το παραγοντικό

Για κάθε πραγματικό αριθμό yy, ynn!→0\frac{y^n}{n!} \to 0 όταν n→∞n \to \infty. Όταν περνάμε από το nn στο n+1n + 1, ο όρος πολλαπλασιάζεται με το yn+1\frac{y}{n + 1}, που τελικά γίνεται μικρό.

Απόδειξη

  1. A=∣y∣+2>1→Ann!→0A = \abs{y} + 2 > 1 \rightarrow \dato{ord}{\frac{A^n}{n!} \to 0}

    Έστω A=∣y∣+2A = \abs{y} + 2, μεγαλύτερος από 11 και όταν y=0y = 0. Από το θεώρημα των τάξεων αύξησης, του μαθήματος για τις ακολουθίες, τις συναρτήσεις και την ομοιόμορφη συνέχεια, An≪n!A^n \ll n!, δηλαδή ο λόγος τείνει στο 00.

  2. −Ann!≤ynn!≤Ann!→ynn!→0-\frac{A^n}{n!} \leq \frac{y^n}{n!} \leq \frac{A^n}{n!} \rightarrow \resaltar{\frac{y^n}{n!} \to 0}

    Αφού 0≤∣y∣<A0 \leq \abs{y} < A, με επαγωγή ως προς nn, πολλαπλασιάζοντας ανισότητες μεταξύ μη αρνητικών αριθμών, ∣y∣n≤An\abs{y}^n \leq A^n. Η παρεμβολή, από το θεώρημα σύμφωνα με το οποίο τα θεωρήματα του ορίου ισχύουν για τις ακολουθίες, δίνει το όριο.

ΘεώρημαΚριτήριο των φραγμένων παραγώγων

Έστω ff μια συνάρτηση απείρως παραγωγίσιμη σε ένα ανοιχτό διάστημα II, aa και xx σημεία του II, και M≥0M \geq 0 και B≥0B \geq 0 δύο αριθμοί τέτοιοι ώστε, για κάθε φυσικό nn και κάθε tt γνήσια ανάμεσα στο aa και στο xx:

∣f(n)(t)∣≤MBn\abs{f^{(n)}(t)} \leq M B^n

Τότε Rn,a(x)→0R_{n,a}(x) \to 0, και η σειρά του Τέιλορ της ff στο aa συγκλίνει στο xx με άθροισμα f(x)f(x). Οι παράγωγοι μπορούν να αυξάνονται με την τάξη τους, αλλά όχι ταχύτερα από μια γεωμετρική πρόοδο, και το παραγοντικό του παρονομαστή του υπολοίπου επικρατεί.

Απόδειξη

  1. ∣Rn,a(x)∣≤MBn+1(n+1)!∣x−a∣n+1=M (B∣x−a∣)n+1(n+1)!\dato{cota}{\abs{R_{n,a}(x)} \leq \frac{M B^{n + 1}}{(n + 1)!} \abs{x - a}^{n + 1} = M \, \frac{\left(B \abs{x - a}\right)^{n + 1}}{(n + 1)!}}

    Αν x=ax = a, για κάθε nn ισχύει Pn,a(a)=f(a)P_{n,a}(a) = f(a) και Rn,a(a)=0R_{n,a}(a) = 0. Έστω x≠ax \neq a και n≥0n \geq 0 ένας ακέραιος. Η συνάρτηση είναι n+1n + 1 φορές παραγωγίσιμη στο II, και το πόρισμα του φράγματος του υπολοίπου του Τέιλορ, με MBn+1M B^{n + 1} στη θέση του δικού του MM, φράσσει το υπόλοιπο.

  2. −M (B∣x−a∣)n+1(n+1)!≤Rn,a(x)≤M (B∣x−a∣)n+1(n+1)!→Rn,a(x)→0-M \, \frac{\left(B \abs{x - a}\right)^{n + 1}}{(n + 1)!} \leq R_{n,a}(x) \leq M \, \frac{\left(B \abs{x - a}\right)^{n + 1}}{(n + 1)!} \rightarrow \resaltar{R_{n,a}(x) \to 0}

    Από το λήμμα των δυνάμεων διαιρεμένων με το παραγοντικό, με y=B∣x−a∣y = B \abs{x - a}, και το λήμμα της μετατόπισης των δεικτών και της αλλαγής πεπερασμένου πλήθους όρων, του μαθήματος για τις ακολουθίες και το όριό τους, ο τελευταίος λόγος τείνει στο 00· η άλγεβρα των ορίων και η παρεμβολή δίνουν Rn,a(x)→0R_{n,a}(x) \to 0, και η πρόταση της αναπαράστασης μιας συνάρτησης με τη σειρά του Τέιλορ της, το συμπέρασμα.