Μετάβαση στο περιεχόμενο
Topos Uranos

Περίληψη

Το μάθημα αυτό αντιστρέφει τον κανόνα του γινομένου: αν οι uu και vv είναι παραγωγίσιμες σε ένα διάστημα και η u′vu' v έχει μια παράγουσα HH, τότε η uv−Hu v - H είναι παράγουσα της uv′u v'. Ο τύπος ∫u(x) v′(x) dx=u(x) v(x)−∫u′(x) v(x) dx\int u(x) \, v'(x) \, \mathrm{d}x = u(x) \, v(x) - \int u'(x) \, v(x) \, \mathrm{d}x δεν υπολογίζει μια παράγουσα, αλλά ανταλλάσσει ένα πρόβλημα με ένα άλλο, και η χρησιμότητά του εξαρτάται από την καλή επιλογή των παραγόντων. Επαναλαμβανόμενος, δίνει την πινακοειδή μέθοδο για ένα πολυώνυμο επί μια εκθετική ή μια τριγωνομετρική συνάρτηση, η οποία αποδεικνύεται με επαγωγή· όταν το αρχικό ολοκλήρωμα επανεμφανίζεται, όπως στο ∫eaxsin⁡(bx) dx\int e^{ax} \sin(bx) \, \mathrm{d}x, λύνουμε ως προς αυτό, και το μάθημα εξηγεί γιατί αυτή η επίλυση χρειάζεται χωριστό έλεγχο. Με την ίδια ιδέα προκύπτουν αναγωγικοί τύποι, όπως αυτός για τις δυνάμεις του 1a2+x2\frac{1}{a^2 + x^2}, τον οποίο θα χρησιμοποιήσει η ολοκλήρωση των ρητών συναρτήσεων, καθώς και η παράγουσα μιας αντίστροφης συνάρτησης, που αποδεικνύεται με το θεώρημα μέσης τιμής ακόμη κι αν η αντίστροφη δεν είναι παραγωγίσιμη.

Μαθησιακοί στόχοι

  1. Να αποδεικνύεται το θεώρημα της ολοκλήρωσης κατά παράγοντες με τον κανόνα του γινομένου, και να επιλέγονται οι παράγοντες έτσι ώστε το νέο ολοκλήρωμα να είναι απλούστερο από το αρχικό.
  2. Να αποδεικνύεται με επαγωγή η πινακοειδής μέθοδος και να εφαρμόζεται σε ένα πολυώνυμο επί μια εκθετική ή επί μια τριγωνομετρική συνάρτηση.
  3. Να υπολογίζονται κυκλικά ολοκληρώματα και να εξάγονται αναγωγικοί τύποι, με διάκριση ανάμεσα στον υπολογισμό που προτείνει μια παράγουσα και στον έλεγχο που τη θεμελιώνει.
  4. Να αποδεικνύεται και να εφαρμόζεται ο τύπος της παράγουσας μιας αντίστροφης συνάρτησης, με τις παραδοχές του και στο διάστημα όπου ισχύει.

Ο κανόνας του γινομένου διαβασμένος αντίστροφα

Το μάθημα για την ολοκλήρωση με αλλαγή μεταβλητής διάβασε αντίστροφα τον κανόνα της αλυσίδας. Υπάρχουν ολοκληρωτέες συναρτήσεις που δεν έχουν τη μορφή f(g(x)) g′(x)f(g(x)) \, g'(x), όπως η xexx e^x ή η ln⁡x\ln x, αλλά που προέρχονται από άλλον κανόνα: τον κανόνα του γινομένου. Από το θεώρημα του κανόνα του γινομένου, του μαθήματος για τους κανόνες παραγώγισης, αν οι uu και vv είναι παραγωγίσιμες, τότε (uv)′=u′v+uv′(uv)' = u' v + u v'. Διαβασμένη αντίστροφα, η ισότητα λέει ότι μια παράγουσα της uv′u v' προκύπτει από μια παράγουσα της u′vu' v.

ΘεώρημαΟλοκλήρωση κατά παράγοντες

Έστω II ένα διάστημα με περισσότερα από ένα σημεία και uu, vv δύο συναρτήσεις παραγωγίσιμες σε κάθε σημείο του II. Αν η HH είναι μια παράγουσα της u′vu' v στο II, τότε η uv−Hu v - H είναι μια παράγουσα της uv′u v' στο II:

∫u(x) v′(x) dx=u(x) v(x)−∫u′(x) v(x) dx,x∈I\int u(x) \, v'(x) \, \mathrm{d}x = u(x) \, v(x) - \int u'(x) \, v(x) \, \mathrm{d}x, \qquad x \in I

Ειδικότερα, η uv′u v' έχει παράγουσα στο II αν και μόνο αν έχει η u′vu' v. Παραγωγίζουμε την uv−Hu v - H με τον κανόνα του γινομένου.

Απόδειξη

  1. (uv−H)′(x)=u′(x) v(x)+u(x) v′(x)−u′(x) v(x)=u(x) v′(x)(u v - H)'(x) = u'(x) \, v(x) + u(x) \, v'(x) - u'(x) \, v(x) = \resaltar{u(x) \, v'(x)}

    Έστω xx του II, το οποίο είναι σημείο συσσώρευσης του II. Από το θεώρημα του κανόνα του γινομένου, η uvu v είναι παραγωγίσιμη στο xx, και H′(x)=u′(x) v(x)H'(x) = u'(x) \, v(x) από τον ορισμό της παράγουσας· οι όροι με u′vu' v απαλείφονται.

  2. (uv−K)′=u′v+uv′−uv′=u′v(u v - K)' = u' v + u v' - u v' = \resaltar{u' v}

    Από το θεώρημα των παραγουσών μιας συνάρτησης σε διάστημα, του μαθήματος για τις παράγουσες, οι παράγουσες της uv′u v' είναι οι uv−H+Cu v - H + C, και οι παράγουσες της u′vu' v είναι οι H+CH + C: η ισότητα των οικογενειών ισχύει. Αντίστροφα, αν η KK είναι παράγουσα της uv′u v', ο ίδιος υπολογισμός δείχνει ότι η uv−Ku v - K είναι παράγουσα της u′vu' v.

Με τον διαφορικό συμβολισμό του μαθήματος για την αλλαγή μεταβλητής, dv=v′(x) dx\mathrm{d}v = v'(x) \, \mathrm{d}x και du=u′(x) dx\mathrm{d}u = u'(x) \, \mathrm{d}x, ο τύπος γράφεται συντομότερα ∫u dv=uv−∫v du\int u \, \mathrm{d}v = u v - \int v \, \mathrm{d}u. Ας θεωρήσουμε το ∫xex dx\int x e^x \, \mathrm{d}x. Με u(x)=xu(x) = x και v′(x)=exv'(x) = e^x, μπορούμε να πάρουμε v(x)=exv(x) = e^x· τότε u′(x) v(x)=exu'(x) \, v(x) = e^x, που έχει την παράγουσα exe^x, και στο R\mathbb{R}:

∫xex dx=xex−∫ex dx=xex−ex+C=(x−1)ex+C\int x e^x \, \mathrm{d}x = x e^x - \int e^x \, \mathrm{d}x = x e^x - e^x + C = (x - 1) e^x + C

Το θεώρημα δεν απαιτεί η vv να είναι μια συγκεκριμένη παράγουσα: οποιαδήποτε παράγουσα της v′v' κάνει, επειδή η σταθερά που της προστίθεται αντισταθμίζεται στο ολοκλήρωμα του δεξιού μέλους. Ούτε υπολογίζει τίποτα από μόνο του: ανταλλάσσει την παράγουσα της uv′u v' με την παράγουσα της u′vu' v, και η ανταλλαγή συμφέρει μόνο αν η δεύτερη είναι απλούστερη.