Περίληψη
Δυναμοσειρά είναι μια σειρά συναρτήσεων της οποίας οι όροι είναι δυνάμεις του πολλαπλασιασμένες με συντελεστές και της οποίας τα μερικά αθροίσματα είναι πολυώνυμα. Για κάθε είναι μια αριθμητική σειρά, και τα κριτήρια της ενότητας για τις αριθμητικές σειρές αποφαίνονται για τη σύγκλισή της· όμως το σύνολο όπου συγκλίνει έχει πάντοτε την ίδια μορφή. Το λήμμα του Άμπελ δείχνει ότι, αν η σειρά συγκλίνει σε ένα σημείο, συγκλίνει απολύτως σε όλα τα σημεία που βρίσκονται πλησιέστερα στο κέντρο· από εκεί, με το αξίωμα πληρότητας, προκύπτει η ακτίνα σύγκλισης, την οποία το θεώρημα Κωσί-Αδαμάρ υπολογίζει με το ανώτερο όριο των ριζών των συντελεστών, και το κριτήριο του λόγου, όταν οι λόγοι τους έχουν όριο. Μέσα στο διάστημα σύγκλισης, το κριτήριο M του Βάιερστρας δίνει την ομοιόμορφη σύγκλιση σε κάθε εσωτερικό κλειστό και φραγμένο διάστημα, και μαζί της το άθροισμα είναι συνεχές, παραγωγίζεται και ολοκληρώνεται όρο προς όρο, με την ίδια ακτίνα· από αυτό έπεται ότι οι συντελεστές καθορίζονται από τις παραγώγους του αθροίσματος στο κέντρο. Στα άκρα του διαστήματος μπορεί να συμβεί οτιδήποτε, και το θεώρημα του Άμπελ, που αποδεικνύεται με την άθροιση κατά μέρη, εξασφαλίζει ότι, αν η σειρά συγκλίνει σε ένα άκρο, το άθροισμά της είναι συνεχές μέχρι αυτό.
Μαθησιακοί στόχοι
- Να αποδεικνύεται το λήμμα του Άμπελ και η ύπαρξη της ακτίνας σύγκλισης, και να υπολογίζεται η ακτίνα με το θεώρημα Κωσί-Αδαμάρ ή με τον λόγο των συντελεστών.
- Να αποδεικνύεται ότι μια δυναμοσειρά συγκλίνει ομοιόμορφα σε κάθε κλειστό και φραγμένο διάστημα εσωτερικό του διαστήματος σύγκλισής της, και ότι το άθροισμά της είναι συνεχές και παραγωγίζεται και ολοκληρώνεται όρο προς όρο με την ίδια ακτίνα.
- Να κρίνεται η σύγκλιση στα άκρα του διαστήματος, και να αποδεικνύεται το θεώρημα του Άμπελ για τη συνέχεια του αθροίσματος μέχρι ένα άκρο όπου η σειρά συγκλίνει.
- Να αθροίζονται αριθμητικές σειρές παραγωγίζοντας ή ολοκληρώνοντας γνωστές δυναμοσειρές και εφαρμόζοντας το θεώρημα του Άμπελ.
Δυναμοσειρές και ακτίνα σύγκλισης
Το μάθημα για τις ακολουθίες και σειρές συναρτήσεων προανήγγειλε ότι το παρόν θα εφάρμοζε το κριτήριο M και το πόρισμά του για τη συνέχεια, την ολοκλήρωση και την παραγώγιση όρο προς όρο στις σειρές των οποίων οι όροι είναι δυνάμεις. Είναι οι απλούστερες σειρές συναρτήσεων, επειδή τα μερικά αθροίσματά τους είναι πολυώνυμα, και οι χρησιμότερες, επειδή το μάθημα για τις σειρές του Τέιλορ των στοιχειωδών συναρτήσεων θα δείξει ότι οι στοιχειώδεις συναρτήσεις είναι αθροίσματα τέτοιων σειρών.
Έστω ένας πραγματικός αριθμός και μια ακολουθία πραγματικών αριθμών. Η σειρά συναρτήσεων λέγεται δυναμοσειρά με κέντρο και συντελεστές , με τη σύμβαση , και στο . Τα μερικά αθροίσματά της είναι τα πολυώνυμα · σε κάθε σημείο όπου η σειρά συγκλίνει, το άθροισμά της είναι , και το υπόλοιπό της είναι .
Στο όλοι οι όροι από το και πέρα είναι μηδενικοί, και η σειρά συγκλίνει, με άθροισμα . Μια σειρά που αρχίζει από το , όπως η , είναι δυναμοσειρά με . Το υπόλοιπο είναι το υπόλοιπο των σειρών, όπως στο μάθημα για τις ακολουθίες και σειρές συναρτήσεων· δεν είναι το υπόλοιπο του Τέιλορ του μαθήματος για το πολυώνυμο του Τέιλορ, που το παρόν μάθημα δεν χρησιμοποιεί. Τα θεωρήματα των μαθημάτων για τις αριθμητικές σειρές και για τις σειρές συναρτήσεων διατυπώθηκαν για σειρές από τον δείκτη και πέρα· η σειρά από τον δείκτη είναι η σειρά των όρων , με , που έχει τα ίδια μερικά αθροίσματα μετατοπισμένα κατά έναν δείκτη, και έτσι εφαρμόζονται σε αυτήν χωρίς άλλη προειδοποίηση.
Έστω ένας αριθμός τέτοιος ώστε η ακολουθία των όρων να είναι φραγμένη, πράγμα που συμβαίνει ειδικότερα αν η σειρά συγκλίνει στο . Τότε η σειρά συγκλίνει απολύτως σε κάθε με · ακριβέστερα, αν ο ικανοποιεί για κάθε , και , τότε:
Αν οι όροι είναι φραγμένοι σε ένα σημείο, στα σημεία που βρίσκονται πλησιέστερα στο κέντρο δεν υπερβαίνουν, κατ’ απόλυτη τιμή, τους όρους μιας συγκλίνουσας γεωμετρικής σειράς.
Απόδειξη
Αν η σειρά συγκλίνει στο , οι όροι της τείνουν στο , από την πρόταση της αναγκαίας συνθήκης σύγκλισης, του μαθήματος για τις αριθμητικές σειρές και τη σύγκλισή τους, και είναι φραγμένοι, από το θεώρημα σύμφωνα με το οποίο κάθε συγκλίνουσα ακολουθία είναι φραγμένη, του μαθήματος για τις ακολουθίες και το όριό τους. Και στις δύο περιπτώσεις ένα φράγμα μπορεί να μεγαλώσει, και υπάρχει ένας όπως αυτός της διατύπωσης.
Έστω με . Αν , επειδή η απόλυτη τιμή ενός γινομένου είναι το γινόμενο των απόλυτων τιμών, και από το θεώρημα των ιδιοτήτων των δυνάμεων με ρητό εκθέτη, του μαθήματος για τις δυνάμεις με ρητό εκθέτη και τα ριζικά, με τις θετικές βάσεις και , ο όρος στο είναι ο όρος στο πολλαπλασιασμένος με , και . Αν , τότε , οι όροι από το και πέρα είναι μηδενικοί και, με τη σύμβαση , ο όρος με δείκτη είναι : το φράγμα ισχύει και εδώ.
Από το θεώρημα της γεωμετρικής σειράς, του μαθήματος για τις αριθμητικές σειρές και τη σύγκλισή τους, με πρώτο όρο και λόγο , η σειρά των συγκλίνει, και από την πρόταση της γραμμικότητας και της μονοτονίας των σειρών, του ίδιου μαθήματος, συγκλίνει και η σειρά των . Το θεώρημα του κριτηρίου σύγκρισης για σειρές, του μαθήματος για τις σειρές θετικών όρων, δίνει τη σύγκλιση της σειράς των απόλυτων τιμών, και μαζί με τον όρο δείκτη , την απόλυτη σύγκλιση στο .
Το λήμμα ζητά μόνο να είναι οι όροι φραγμένοι στο , όχι να συγκλίνει εκεί η σειρά· το θεώρημα που ακολουθεί και το λυμένο πρόβλημα «Το γινόμενο Κωσί και το θεώρημα του Άμπελ» το χρησιμοποιούν με τη σύγκλιση. Από αυτό έπεται ότι το σύνολο των σημείων όπου η σειρά συγκλίνει δεν έχει κενά γύρω από το κέντρο.
Για κάθε δυναμοσειρά υπάρχει μοναδικό , μη αρνητικός πραγματικός αριθμός ή , τέτοιο ώστε η σειρά να συγκλίνει απολύτως σε κάθε με και να αποκλίνει σε κάθε με . Ο αριθμός είναι το supremum των αποστάσεων από το κέντρο των σημείων όπου η σειρά συγκλίνει· το λήμμα του Άμπελ δίνει την απόλυτη σύγκλιση σε ό,τι βρίσκεται πλησιέστερα στο κέντρο.
Απόδειξη
Έστω το σύνολο των αριθμών , όπου είναι σημείο στο οποίο η σειρά συγκλίνει. Περιέχει το , επειδή η σειρά συγκλίνει στο . Αν το δεν είναι άνω φραγμένο, έστω · αν είναι, από το αξίωμα πληρότητας, του μαθήματος για τα σύνολα αριθμών, έχει supremum, και έστω αυτό το supremum.
Έστω με . Ο αριθμός δεν είναι άνω φράγμα του : αν , επειδή το δεν είναι φραγμένο, και αλλιώς, επειδή είναι μικρότερος από το supremum. Υπάρχει λοιπόν ένα σημείο όπου η σειρά συγκλίνει και που απέχει περισσότερο από το κέντρο· ειδικότερα, , και το λήμμα του Άμπελ δίνει την απόλυτη σύγκλιση στο .
Έστω με · τότε το είναι πραγματικός αριθμός. Αν η σειρά συνέκλινε στο , ο αριθμός θα ανήκε στο και δεν θα υπερέβαινε το supremum . Επομένως αποκλίνει.
Αν δύο αριθμοί ικανοποιούσαν ό,τι λέει η διατύπωση, έστω αν το είναι πραγματικός αριθμός, και αν . Στο σημείο η σειρά θα απέκλινε, επειδή , και θα συνέκλινε, επειδή . Επομένως το είναι μοναδικό.
Ο αριθμός του θεωρήματος που μόλις αποδείχθηκε είναι η ακτίνα σύγκλισης της σειράς. Αν , το διάστημα σύγκλισης της είναι το , ή ολόκληρη η πραγματική ευθεία αν .
Αν , η σειρά συγκλίνει μόνο στο . Αν το είναι θετικός πραγματικός αριθμός, το σύνολο των σημείων όπου η σειρά συγκλίνει είναι το διάστημα σύγκλισης συν κανένα, ένα ή και τα δύο άκρα και , για τα οποία το θεώρημα δεν λέει τίποτε. Η ακτίνα υπολογίζεται με το κριτήριο της ρίζας εφαρμοσμένο στις απόλυτες τιμές των όρων. Το μάθημα για τα κριτήρια του λόγου και της ρίζας ονόμασε το ανώτερο όριο των ριζών· εδώ αυτό το γράμμα δηλώνει την ακτίνα, και το ανώτερο όριο λέγεται .
Έστω , που είναι μη αρνητικός πραγματικός ή , επειδή οι ρίζες δεν είναι αρνητικές. Τότε η ακτίνα σύγκλισης της σειράς είναι αν · είναι αν , και αν . Η -οστή ρίζα του είναι , και το ανώτερο όριό της μένει κάτω ή πάνω από το ανάλογα με το αν το μένει κάτω ή πάνω από το .
Απόδειξη
Έστω και , και ας υποθέσουμε ότι το είναι πραγματικός με . Ο αριθμός ικανοποιεί . Από το λήμμα των φραγμάτων από κάποιον δείκτη και πέρα, του μαθήματος για τα κριτήρια του λόγου και της ρίζας, υπάρχει φυσικός με για κάθε . Επειδή και, από το λήμμα της μονοτονίας των ρητών δυνάμεων, του μαθήματος για τις δυνάμεις με ρητό εκθέτη και τα ριζικά, με εκθέτη , η -οστή δύναμη διατηρεί την αυστηρή διάταξη μεταξύ μη αρνητικών αριθμών (αν η ρίζα είναι μηδενική, μηδενικός είναι και ο ), προκύπτει το φράγμα.
Από το λήμμα της γεωμετρικής μείζουσας σειράς, του μαθήματος για τα κριτήρια του λόγου και της ρίζας, με και λόγο , η σειρά των απόλυτων τιμών των όρων από το και πέρα συγκλίνει, και μαζί με τον όρο δείκτη , η σειρά συγκλίνει απολύτως στο .
Ας υποθέσουμε τώρα ότι , μαζί με την περίπτωση . Έστω αν το είναι πραγματικός, και αν · και στις δύο περιπτώσεις, . Από το λήμμα των φραγμάτων από κάποιον δείκτη και πέρα, για κάθε φυσικό υπάρχει ένα με , και όπως πριν, . Επειδή , ισχύει και : οι όροι δεν τείνουν στο , και από την πρόταση της αναγκαίας συνθήκης σύγκλισης η σειρά αποκλίνει.
Αν , η πρώτη περίπτωση ισχύει για κάθε , και η σειρά συγκλίνει σε όλη την ευθεία: από τη μοναδικότητα της ακτίνας, του θεωρήματος της ύπαρξης της ακτίνας σύγκλισης, . Αν , η δεύτερη περίπτωση ισχύει για κάθε , και . Αν , η σειρά συγκλίνει απολύτως αν και αποκλίνει αν , και από την ίδια μοναδικότητα, .
Το θεώρημα δίνει πάντοτε την ακτίνα, ακόμη κι αν οι ρίζες δεν έχουν όριο. Όταν οι λόγοι των συντελεστών έχουν όριο, το κριτήριο του λόγου δίνει το ίδιο αποτέλεσμα με απλούστερο υπολογισμό· είναι το πόρισμα των κριτηρίων για όρους οποιουδήποτε προσήμου, του μαθήματος για τα κριτήρια του λόγου και της ρίζας, εφαρμοσμένο στους όρους για κάθε , όπως είχε προαναγγείλει εκείνο το μάθημα.
Ας υποθέσουμε ότι υπάρχει δείκτης τέτοιος ώστε για κάθε , και ότι , όπου το είναι πραγματικός ή . Τότε η ακτίνα σύγκλισης είναι αν · είναι αν , και αν . Ο λόγος δύο διαδοχικών όρων στο είναι το πολλαπλασιασμένο με τον λόγο των συντελεστών, και τείνει στο .
Απόδειξη
Έστω και . Για , ο όρος δεν μηδενίζεται. Αν το είναι πραγματικός, η άλγεβρα των ορίων δίνει το όριο των λόγων των απόλυτων τιμών· αν , δοθέντος , οι λόγοι των συντελεστών υπερβαίνουν το από κάποιον δείκτη και πέρα, και οι λόγοι των όρων υπερβαίνουν το .
Αν , η ουρά της σειράς από το , γραμμένη από τον δείκτη , δεν έχει μηδενικούς όρους, και από το λήμμα της μετατόπισης των δεικτών και της αλλαγής πεπερασμένου πλήθους όρων, του μαθήματος για τις ακολουθίες και το όριό τους, οι λόγοι της τείνουν στο . Επειδή συγκλίνουν, είναι φραγμένοι, και από το θεώρημα της σύγκλισης και των ανώτερων και κατώτερων ορίων, του μαθήματος για τις υπακολουθίες και το θεώρημα Μπολτσάνο-Βάιερστρας, το ανώτερο όριό τους είναι . Το πόρισμα των κριτηρίων για όρους οποιουδήποτε προσήμου δίνει την απόλυτη σύγκλιση της ουράς, και η πρόταση της ουράς μιας σειράς, του μαθήματος για τις αριθμητικές σειρές και τη σύγκλισή τους, εκείνη της σειράς.
Αν , μαζί με την περίπτωση , ο ορισμός του ορίου, με , ή ο ορισμός του άπειρου ορίου, με , δίνει έναν δείκτη από τον οποίο και πέρα οι λόγοι είναι μεγαλύτεροι από . Το δεύτερο σκέλος του πορίσματος των κριτηρίων για όρους οποιουδήποτε προσήμου, εφαρμοσμένο στην ουρά, δίνει την απόκλισή της, και εκείνη της σειράς.
Όπως στο τελευταίο βήμα του θεωρήματος Κωσί-Αδαμάρ, η μοναδικότητα της ακτίνας δίνει την τιμή της στις τρεις περιπτώσεις.
Για παράδειγμα, η γεωμετρική σειρά έχει λόγους ίσους με και ακτίνα · η σειρά , λόγους , που τείνουν στο , και ακτίνα · και η σειρά , λόγους , που τείνουν στο , και ακτίνα : συγκλίνει σε όλη την ευθεία, και το μάθημα για τις σειρές του Τέιλορ των στοιχειωδών συναρτήσεων θα αποδείξει ότι το άθροισμά της είναι · τίποτε στο παρόν μάθημα δεν εξαρτάται από αυτό. Το πόρισμα δεν εφαρμόζεται αν άπειροι συντελεστές είναι μηδενικοί, όπως στη , ούτε αν οι λόγοι δεν έχουν όριο, όπως στο λυμένο πρόβλημα «Μια ακτίνα που ο λόγος δεν δίνει»· το θεώρημα Κωσί-Αδαμάρ όμως εφαρμόζεται.
Φόρτωση του περιεχομένου…
Ολοκληρώθηκε
Συνδεθείτε για να αποθηκεύσετε την πρόοδό σας