Μετάβαση στο περιεχόμενο
Topos Uranos
Ελληνικά

Μορφοποίηση με νόημα

Περίληψη

Αυτό το μάθημα διδάσκει πώς μορφοποιείται το κείμενο λέγοντας τι είναι κάθε απόσπασμα και όχι πώς πρέπει να φαίνεται. Διακρίνει τη λογική σήμανση από την οπτική σήμανση και εξηγεί γιατί η διαφορά κρίνει την τύχη ενός μεγάλου εγγράφου· παρουσιάζει την έμφαση με την \emph και τη συμπεριφορά της όταν εμφωλεύεται, τις εντολές που αλλάζουν την οικογένεια, τη σειρά και το σχήμα των γραμμάτων, με τις μορφές δήλωσής τους, και τα μεγέθη, που υπάρχουν μόνο ως δηλώσεις· δείχνει γιατί συμφέρει να ορίζονται δικές μας εντολές που ονομάζουν λειτουργίες· διατρέχει τις τρεις λίστες του LaTeX, την εμφώλευσή τους και το πακέτο enumitem· διακρίνει τα περιβάλλοντα στοίχισης από τις δηλώσεις τους· και κλείνει με όσα δεν πρέπει να γίνονται: διάστιχα και κενά με το χέρι, ψεύτικοι τίτλοι με έντονα και υπογράμμιση.

Μαθησιακοί στόχοι

  1. Να διακρίνεται η λογική από την οπτική σήμανση και να αιτιολογείται, σε ένα μεγάλο έγγραφο, η προτίμηση για την πρώτη.
  2. Να προβλέπεται το αποτέλεσμα εμφωλευμένων εντολών γραμμάτων, στη μορφή με όρισμα και στη μορφή δήλωσης, μαζί με την εμφωλευμένη έμφαση και τα μεγέθη.
  3. Να επιλέγεται ανάμεσα σε αριθμημένες λίστες, λίστες με κουκκίδες και περιγραφικές λίστες, να εμφωλεύονται και να ρυθμίζονται με το enumitem οι ενδείξεις, τα διαστήματα και η αρίθμησή τους.
  4. Να στοιχίζεται ένα απόσπασμα με το κατάλληλο περιβάλλον ή την κατάλληλη δήλωση, με εξήγηση του γιατί μια δήλωση στοίχισης πρέπει να περιλαμβάνει το τέλος της παραγράφου.
  5. Να αναγνωρίζονται σε έναν κώδικα οι οπτικές σημάνσεις που πρέπει να αντικατασταθούν (κενά με το χέρι, τίτλοι με έντονα, υπογραμμίσεις) και να ξαναγράφονται σύμφωνα με τη λειτουργία τους.

Σημαίνουμε το νόημα, όχι την εμφάνιση

Μία και η αυτή εμφάνιση μπορεί να υπηρετεί πολύ διαφορετικές λειτουργίες. Σε ένα δοκίμιο, τα πλάγια σημειώνουν ταυτόχρονα μια λέξη που τονίζεται, τον τίτλο ενός βιβλίου, μια λατινική έκφραση και την επιστημονική ονομασία ενός είδους· σε ένα εγχειρίδιο, τα έντονα σημειώνουν έναν όρο που ορίζεται και, ενίοτε, έναν τίτλο. Όποιος γράφει απευθείας τα πλάγια ασκεί οπτική σήμανση: λέει πώς φαίνεται το απόσπασμα. Όποιος γράφει ότι το απόσπασμα είναι έμφαση, τίτλος έργου ή όρος ασκεί λογική σήμανση: λέει τι είναι, και αφήνει μια μόνη απόφαση, που λαμβάνεται αλλού, να ορίσει πώς φαίνεται.

Σε μία σελίδα η διαφορά μόλις που φαίνεται· σε μια διατριβή διακοσίων σελίδων είναι καθοριστική. Ας υποθέσουμε ότι ένα περιοδικό απαιτεί τις ονομασίες ειδών σε πλάγια, αλλά τους τίτλους έργων σε εισαγωγικά. Αν ο συγγραφέας έγραψε \textit και για τα δύο, πρέπει να ελέγξει ένα προς ένα εκατοντάδες αποσπάσματα και να αποφασίσει κάθε φορά ποιο είναι ποιο, με τον κίνδυνο να κάνει λάθος σε κάποιο. Αν έγραψε διαφορετική εντολή για κάθε λειτουργία, αρκεί να αλλάξει μία γραμμή του προοιμίου. Από αυτό προκύπτει ο κανόνας του μαθήματος: κάθε σήμανση μορφοποίησης πρέπει να αντιστοιχεί σε μια λειτουργία του κειμένου, και οι οπτικές εντολές μένουν για τον ορισμό αυτών των λειτουργιών ή για μεμονωμένες περιπτώσεις που δεν επαναλαμβάνονται.