Μετάβαση στο περιεχόμενο
Topos Uranos

Τεχνικές για ορισμένα ολοκληρώματα

Περίληψη

Πολλά ορισμένα ολοκληρώματα υπολογίζονται χωρίς παράγουσα: αρκεί να συγκριθούν με ένα άλλο ίσο ολοκλήρωμα που, αν προστεθεί στο πρώτο ή αφαιρεθεί από αυτό, δίνει κάτι απλό. Το μάθημα αυτό αποδεικνύει, με βάση τα κάτω και τα άνω αθροίσματα, ότι η μετατόπιση ή η ανάκλαση μιας ολοκληρώσιμης συνάρτησης δεν αλλάζει το ολοκλήρωμά της, και συνάγει από αυτό τρεις κανόνες που ισχύουν για κάθε ολοκληρώσιμη συνάρτηση: τον κανόνα της αρτιότητας σε συμμετρικό διάστημα, τον κανόνα της περιοδικότητας (το ολοκλήρωμα σε οποιαδήποτε περίοδο είναι το ίδιο) και την ανάκλαση x↦a+b−xx \mapsto a + b - x ενός διαστήματος στον εαυτό του. Για συνεχείς συναρτήσεις, η αλλαγή μεταβλητής του μαθήματος που προηγείται προσθέτει την αντιστροφή x↦1xx \mapsto \frac{1}{x} στα διαστήματα με αντίστροφα άκρα. Με την αρτιότητα και τις παράγουσες της ενότητας για τις παράγουσες αποδεικνύονται οι σχέσεις ορθογωνιότητας των ημιτόνων και των συνημιτόνων· με τον αναγωγικό τύπο για τις δυνάμεις του ημιτόνου, οι τιμές των ολοκληρωμάτων του Γουόλις, το γινόμενο του Γουόλις και η τάξη μεγέθους αυτών των ολοκληρωμάτων, την οποία θα χρησιμοποιήσει η ενότητα για τα γενικευμένα ολοκληρώματα.

Μαθησιακοί στόχοι

  1. Να αποδεικνύει ότι το ολοκλήρωμα δεν αλλάζει όταν η συνάρτηση μετατοπίζεται ή ανακλάται, και να συνάγει τους κανόνες της αρτιότητας, της περιοδικότητας και της ανάκλασης ως προς το μέσο για ολοκληρώσιμες συναρτήσεις.
  2. Να χρησιμοποιεί τις συμμετρίες και την αντιστροφή x↦1xx \mapsto \frac{1}{x} για να υπολογίζει ολοκληρώματα χωρίς να γνωρίζει παράγουσα της ολοκληρωτέας συνάρτησης.
  3. Να αποδεικνύει τις σχέσεις ορθογωνιότητας των ημιτόνων και των συνημιτόνων στο [−π,π]\icc{-\pi}{\pi}.
  4. Να υπολογίζει τα ολοκληρώματα του Γουόλις, να αποδεικνύει το γινόμενο του Γουόλις και να συνάγει την τάξη μεγέθους του WnW_n.

Μετατοπίσεις και ανακλάσεις

Το θεώρημα της αλλαγής μεταβλητής στο ορισμένο ολοκλήρωμα, του μαθήματος για το θεμελιώδες θεώρημα του απειροστικού λογισμού, απαιτεί η ολοκληρωτέα συνάρτηση να είναι συνεχής, επειδή αποδεικνύεται με μια παράγουσα. Οι κανόνες της παραγράφου αυτής ισχύουν για κάθε ολοκληρώσιμη συνάρτηση, και γι’ αυτό αποδεικνύονται απευθείας με τα αθροίσματα: όταν μια διαμέριση μετατοπίζεται ή ανακλάται, τα υποδιαστήματα διατηρούν το μήκος τους, και σε κάθε υποδιάστημα η μετατοπισμένη ή ανακλασμένη συνάρτηση παίρνει τις ίδιες τιμές με την αρχική.

ΛήμμαΜετατόπιση και ανάκλαση του ολοκληρώματος

Έστω ff μια συνάρτηση ολοκληρώσιμη στο [a,b]\icc{a}{b}, με a<ba < b, και cc ένας πραγματικός αριθμός. Έστω g(x)=f(x+c)g(x) = f(x + c) για xx στο [a−c,b−c]\icc{a - c}{b - c}, και h(x)=f(c−x)h(x) = f(c - x) για xx στο [c−b,c−a]\icc{c - b}{c - a}. Τότε οι gg και hh είναι ολοκληρώσιμες στα διαστήματά τους, και:

∫a−cb−cf(x+c) dx=∫abf(x) dx=∫c−bc−af(c−x) dx\int_{a - c}^{b - c} f(x + c) \, \mathrm{d}x = \int_a^b f(x) \, \mathrm{d}x = \int_{c - b}^{c - a} f(c - x) \, \mathrm{d}x

Τα κάτω και τα άνω αθροίσματα της gg και της hh είναι ακριβώς εκείνα της ff. Το σχήμα δείχνει μια θετική συνάρτηση στο [a,b]\icc{a}{b} με τα ορθογώνια ενός κάτω αθροίσματος και τη μετατοπισμένη της, με τα ίδια ορθογώνια· μια λεπτότερη διαμέριση του μετατοπισμένου διαστήματος, που προέρχεται από μια άλλη διαμέριση του [a,b]\icc{a}{b}· και μια ανακλασμένη, με τα ίδια ορθογώνια σε αντίστροφη σειρά.

Απόδειξη

  1. L(g,P′)=∑k=1nmk Δxk=L(f,P),U(g,P′)=∑k=1nMk Δxk=U(f,P)\dato{tr}{L(g, P') = \sum_{k=1}^{n} m_k \, \Delta x_k = L(f, P), \qquad U(g, P') = \sum_{k=1}^{n} M_k \, \Delta x_k = U(f, P)}

    Η συνάρτηση ff είναι φραγμένη, επειδή ο ορισμός της ολοκληρώσιμης συνάρτησης και του ολοκληρώματός της, του μαθήματος για το ολοκλήρωμα του Ρίμαν, εφαρμόζεται μόνο σε φραγμένες συναρτήσεις, και οι gg και hh παίρνουν τις ίδιες τιμές με την ff, οπότε είναι επίσης φραγμένες. Έστω P={x0,x1,…,xn}P = \{x_0, x_1, \ldots, x_n\} μια διαμέριση του [a,b]\icc{a}{b} και P′P' η διαμέριση του [a−c,b−c]\icc{a - c}{b - c} που σχηματίζεται από τα σημεία xk−cx_k - c, της οποίας τα υποδιαστήματα έχουν τα ίδια μήκη Δxk\Delta x_k. Όταν το xx διατρέχει το [xk−1−c,xk−c]\icc{x_{k - 1} - c}{x_k - c}, το σημείο x+cx + c διατρέχει το [xk−1,xk]\icc{x_{k - 1}}{x_k}: το σύνολο των τιμών της gg στο υποδιάστημα kk της P′P' είναι το σύνολο των τιμών της ff στο υποδιάστημα kk της PP, και έχει το ίδιο infimum mkm_k και το ίδιο supremum MkM_k, που υπάρχουν από το αξίωμα πληρότητας, του μαθήματος για τα σύνολα αριθμών.

  2. ∫a−cb−c‾g=∫ab‾f=∫abf=∫ab‾f=∫a−cb−c‾g→∫a−cb−cg=∫abf\underline{\int_{a - c}^{b - c}} g = \underline{\int_a^b} f = \int_a^b f = \overline{\int_a^b} f = \overline{\int_{a - c}^{b - c}} g \rightarrow \resaltar{\int_{a - c}^{b - c} g = \int_a^b f}

    Κάθε διαμέριση QQ του [a−c,b−c]\icc{a - c}{b - c} είναι αυτής της μορφής: αν προστεθεί το cc στα σημεία της, προκύπτει μια διαμέριση PP του [a,b]\icc{a}{b} με P′=QP' = Q. Επομένως, το σύνολο των κάτω αθροισμάτων της gg είναι το σύνολο των κάτω αθροισμάτων της ff, και το ίδιο ισχύει για τα άνω· τα supremum και τα infimum τους, που τα δίνει το αξίωμα πληρότητας, συμπίπτουν. Αφού η ff είναι ολοκληρώσιμη, το κάτω και το άνω ολοκλήρωμά της ισούνται με ∫abf\int_a^b f, και από τον ορισμό της ολοκληρώσιμης συνάρτησης η gg είναι ολοκληρώσιμη, με αυτό το ολοκλήρωμα.

  3. L(h,P′′)=∑k=1nmn+1−k Δxn+1−k=∑j=1nmj Δxj=L(f,P)→∫c−bc−ah=∫abfL(h, P'') = \sum_{k=1}^{n} m_{n + 1 - k} \, \Delta x_{n + 1 - k} = \sum_{j=1}^{n} m_j \, \Delta x_j = L(f, P) \rightarrow \resaltar{\int_{c - b}^{c - a} h = \int_a^b f}

    Για την ανάκλαση, έστω yk=c−xn−ky_k = c - x_{n - k}, με kk από 00 έως nn. Αφού τα xkx_k αυξάνουν, αυξάνουν και τα yky_k, και σχηματίζουν μια διαμέριση P′′P'' του [c−b,c−a]\icc{c - b}{c - a}. Όταν το xx διατρέχει το υποδιάστημα [yk−1,yk]\icc{y_{k - 1}}{y_k}, το σημείο c−xc - x διατρέχει το [xn−k,xn−k+1]\icc{x_{n - k}}{x_{n - k + 1}}, το υποδιάστημα n−k+1n - k + 1 της PP, που έχει το ίδιο μήκος. Η αντιστροφή της σειράς, από το θεώρημα των ιδιοτήτων του αθροίσματος, του μαθήματος για τα αθροίσματα, τις προόδους και την επαγωγή, δίνει τα ίδια αθροίσματα, και με τον ίδιο τρόπο τα άνω· κάθε διαμέριση του [c−b,c−a]\icc{c - b}{c - a} είναι αυτής της μορφής, γιατί αν ανακλαστεί ξανά δίνει μια διαμέριση του [a,b]\icc{a}{b}. Ο συλλογισμός του σκέλους της απόδειξης που προηγήθηκε ολοκληρώνει την απόδειξη.