Processus Deterministici et Indeterministici, Probabilitates et Fortuna
Summarium
In hac praelectione introductoria ad Theoriam Probabilitatum, nexum inter processus deterministicos et indeterministicos necnon eorum relationem ad probabilitates atque fortunam explorabimus. Videbimus quomodo processus in natura in duas species mutuo exclusas dividi possint et quomodo hi per modos deterministicos et indeterministicos intellegi conentur. Praeterea investigabimus quomodo defectus potestatis super ambitum et condiciones initiales ad processus indeterministicos ducat ac necessitatem efficiat agendi cum multiplicitate statuum possibilium. Denique argumentum fortunae et probabilitatum tractabimus, exemplum iactus nummi analysantes, et quomodo intellectus probabilitatis ex experimentis cum eventibus aequaliter probabilibus obtineri possit.
OBJECTIVA DISCENDI:
Hoc capite absoluto, discipulus poterit:
- Intellegere naturam exemplorum earumque relationem cum processibus deterministicis et indeterministicis.
- Intellegere coniunctionem inter fortunam et processus indeterministicos.
- Agnoscere condiciones necessarias ad processum aleatorium existimandum.
- Agnoscere eventus aequaliter probabiles et modum quo ad probabilitatem intellegendam adhibentur.
INDEX CONTENTORUM
NOTIONES FUNDAMENTALES
PROCESSUS DETERMINISTICI ET INDETERMINISTICI IN NATURA
PROBABILITATES ET FORTUNA
Notiones Fundamentales
Ad studium nostrum de Theoria Probabilitatum incipiendum, primum investiganda est connexio inter processus deterministicos et indeterministicos eorumque relatio cum probabilitatibus atque fortuna. Processus qui in natura occurrunt in duas species mutuo exclusas dividi possunt: aut sunt deterministici aut indeterministici. Processus deterministicus est ille qui, datis conditionibus initialibus, semper ad eosdem exitus ducit. Contra, processus dicitur indeterministicus cum, iisdem conditionibus initialibus positis, ad multiplicem eventuum possibilitatem pervenire possit. Hi eventus possibiles, sive unici sive multiplices sint, etiam status appellantur. Similiter, processus per exemplaria intellegi conantur, quae quoque, analogice, vel deterministica vel indeterministica sunt.
In contextu processuum indeterministicorum emergit studium probabilitatum. Haec est scientia formalis (sicut logica) qua informationem elicere possumus de frequentia qua processus indeterministicus ad statum aliquem vel ad statuum aggregationem producendam tendit.
Processus Deterministici et Indeterministici in Natura
Supponamus nos velle modulum describere iactus telorum processum. Si in ambitu moderato versamur, Mechanica Newtoniana docet nos quod pro qualibet velocitate et positione initiali, telum locum definitum habebit ut punctum ictus, quod exemplar deterministici processus repraesentat. Tamen, in vita reali, ambitus perfecte moderati non existunt, atque videbimus telum ad quandam regionem cadere tendere, quod multiplicitatem statuum possibilium implicat.
Plerumque dicitur nostras restrictiones in moderando ac mensurando tam ambitum quam condiciones initiales non sinere nos status finales systematis determinare, quod nos cogit ad multiplicitate eorum agendam et ad exemplaria non deterministica confugiendum. Quo magis processus fit complexus, eo magis deest nobis potestas super ambitum et condiciones initiales.
Probabilitates et Fortuna
Fortuna est proprietas insita processibus indeterministicis. Processus dicitur fortuitus vel aleatorius cum, certis conditionibus initialibus positis, nullus status possibilis saepius quam ceteri evenire videatur. Exemplar simplicissimum est iactus nummi. Quo plures fiant iactus, eo magis observatur frequentiam facierum et stamporum similem fieri. Aliter dicendum est:
\displaystyle \lim_{N\to \infty} \dfrac{C}{N} = \lim_{N\to \infty} \dfrac{S}{N} = \dfrac{1}{2}
ubi N est numerus totalis iactuum, C et S sunt numeri facierum et stamporum inter N iactus obtentorum.
Hic numerus est probabilitas faciem vel stampum obtinendi, eiusque cognitio acquiritur ex experimentis cum eventibus aequaliter probabilibus analysandis. Haec est essentia processuum deterministicorum et indeterministicorum earumque relationis cum probabilitatibus et fortuna.